-2 C
Prizren
E enjte, 2 Prill, 2020

Djemtë që vijnë nga deti

Djemtë që vijnë nga detiVangjush Mio nuk e harroi asnjëherë Romën. Shëtitjet nën dritat e zbehta të neoneve mbrëmjeve me miqtë, bisedat për artin italian dhe vizitat e shpeshta nëpër galeri për shumë vite, rishfaqeshin në kujtesën e tij teksa hidhte në telajo imazhe të ndryshme në studion e tij në Korçë. Kishte diçka prej tij që kishte mbetur ende në vendin fqinj, diçka që nuk e gjente rrugëve të ngushta të Korçës së tij të dashur.

Mio ishte njohur për herë të parë në artin italian përmes katalogëve të artit gjatë kohës që jetonte në Bukuresht bashkë me të vëllain. Kur më 1920-n ai u kthye në Shqipëri, ëndrra e tij ishte të studionte në Itali. Pasi hapi një ekspozitë me punët e realizuara deri në atë periudhë, ai u largua në të njëjtin vit në Romë. Si adhurues i madh i impresionizmit italian të shekullit XIX dhe fillimit të shekullit XX, ai u regjistrua në Akademinë Mbretërore të Shën Llukës. Por problemet ekonomike do ta bënin t’i ndërpriste studimet dhe të kthehej në Korçë.

Gjatë punës si mësues në Liceun Francez, ku nxënës i tij ishte dhe ish-udhëheqësi komunist Enver Hoxha, Mio do t’i magjepste studentët me rrëfimet mbi artin italian. Tablotë që ai krijonte kishin elemente që vinin prej këtij ndikimi. Falë një burse shtetërore ai mundi t’i rivazhdojë studimet në Romë, të cilat i përfundoi më 1924-n. 20 vjet më vonë ai do të rikthehej sërish në Itali, por këtë herë në Bari për të marrë pjesë në një ekspozitë.

Ky ishte udhëtimi i tij i fundit drejt vendit që do të kishte një ndikim të madh në krijimtarinë e tij të mëvonshme. Por Roma… mbeti gjithnjë brenda tij. Dhe këtë e tregojnë tablotë e mrekullueshme që ai ka lënë pas, ku stili dhe individualiteti i tij krijues kanë diçka magjike prej impresionizmit italian. Kol Idromeno do të mbërrinte në Itali vite para Mios. Ai ishte 15 vjeç, kur më 1875-n nisi studimet për pikturë në Venecia dhe do të njihet nga afër me vepra të rilindësve si Civeli, Montegnas, Fentili etj.

Drita që Idromeno ka në tablotë e tij, është një dritë të cilën ai e ngjizi në pikturë që në ato vite, si një forcë e lirisë së shpirtit krijues. Odise Paskali është një tjetër artist shqiptar i formuar në Itali. I riu nga Përmeti studioi letërsi dhe filozofi në Torino, ku më pas vazhdoi studimet për histori arti më 1927. Themeluesi i skulpturës shqiptare, ndodhej i frymëzuar nën modelin e skulpturës italiane, teksa në Shqipërinë e sapoçliruar nga fashistët nisi të përjetësonte në skulpturë imazhet e rilindësve tanë.

Lin Delija do të gjente në Romë gjithçka që kishte ëndërruar në shkollën e fratëve françeskanë. Pas studimeve në Hercegovinë dhe në Zagreb, me ndihmën e Ernest Koliqit ai siguroi një bursë studimi në Akademinë e Arteve në Romë. Artistët e tij të preferuar ishin Mario Mafai dhe Amerigo Bartoli, prej të cilëve mori njohuritë e teknikat bashkëkohore dhe përsosi më tej botëkuptimin e tij artistik duke ndërthurur në mënyrë harmonike modernen dhe elementin etnik në pikturat e tij. Pavarësisht ndikimeve, Lin Delija mbeti tërësisht origjinal në artin që bëri.

Ai vdiq më 9 prill 1994 në Romë në moshën 68-vjeçare. Sot veprat e tij ekspozohen në Pinakotekën e Artit Modern në Vatikan, në Muzeun e Artit Bashkëkohor në Romë, në Muzeun “Lin Delija” në Antrodoko, në Muzeun Qytetës të Osimo-s, në Qendrën e Studimeve të Artit Modern në Breshia, në Galerinë e Artit Modern në Palermo, në Muzeun e Shën Anës në Quebec të Kanadasë, në Universitetin e Erlangen-it në Gjermani, në Nju Jork etj.

Në qytetin e Osimo-s ekziston një muze i kushtuar mjeshtrit Delija, ndërsa miqtë e tij të vjetër të Antrodokos i kanë ngritur një muze në vitin 2002 në qytetin që i dha strehë bujare. Në familjen Buza, ende ruhen vizatimet e para të bëra gjatë kohës së studimeve në Firence të piktorit të njohur Abdurrahim Buza. Pas një viti në Akademinë e Arteve të Bukura në Torino më 1928-n, ai nisi studimet e rregullta në Akademinë e Arteve të Bukura të Firences pranë artistit Galileo Kinit. Pas kthimit në Shqipëri më 1933-shin, Buza do të ishte ndër pedagogët e parë të shkollës së vizatimit, dhe me njohuritë e tij do të ndikonte në krijimin e një brezi të tërë artistësh.

Nexhemedin Zajmi, Simon Rrota, Zef Kolombo, Andrea Mano, Dhimitër Çani, janë të tjerë artistë që u ngjizën në shkollat italiane të artit. Mjeshtri, ose maestroja siç i thoshin Ibrahim Kodrës, do të bëhej nga shqiptarët më të famshëm në historinë e artit pamor që kishte studiuar në Itali. I gjithë ky brez artistësh që u formuan përtej detit, do të ktheheshin në protagonistët kryesorë të lëvizjeve artistike në Shqipëri, dhe pse arti i tyre do të krijohej nën kornizat e diktaturës. Ata do të krijonin konceptet e para të pikturës shqiptare, dhe do të ishin edukuesit e një brezi të tërë artistësh që do të vinin më pas.

Pavarësisht formimit të tyre artistik në punët e tyre, ata patën një stil krejt individual. Historia e shkollimit të artistëve të rinj shqiptarë drejt shkollave italiane do të ndërpritej me hyrjen e komunizmit në vendin tonë. Gati 50 vjet më vonë, pas viteve ’90, shkollat italiane të artit do të bëheshin sërish ëndrra e shumë të rinjve që ëndërronin të bëheshin piktorë apo historianë arti.

Në kafenetë ku në vitet ‘40 Ibrahim Kodra, i cili nuk kishte mbushur ende 20 vjeç, pinte çaj duke biseduar me orë të tëra me miqtë e tij studentë mbi ndryshimet në artin italian të shekullit XIX, sot ulen dhjetëra djem të rinj shqiptarë, që në gjurmët e Kodrës kanë zgjedhur Akademinë e Bukur të Arteve të Brerës për të ndjekur studimet. Nobelisti Dario Fo është një prej studentëve të Brerës. Petrit Halilaj, artisti kosovar që prezanton Kosovën në Bienalen e Venecias, është formuar te kjo shkollë.

Vetëm dy javë më parë, në shtëpinë e Kodrës në Milano, profesori i këtij universiteti, Alfredo Mazzotta, do të bëhej kurator i një ekspozite me artistë të rinj shqiptarë. Filomena Stelitano, Natale Addamiano, profesorë të Brerës dhe artistë mund të flasin gjatë për punët e studentëve që vijnë nga Shqipëria. Këndvështrimi që ata u japin në telajo fenomeneve të ndryshme, i bën krejtësisht të ndryshëm nga studentët e tjerë.

E shkuara e vendit të tyre është e pranishme në pjesën më të madhe të punëve që ata realizojnë. Janë të shumtë artistët shqiptarë pas viteve ‘90 që kanë studiuar apo jetojnë në vendin fqinj, si: Arian Paci, Sislej Xhafa, Armando Lulaj, Driant Zeneli, Artan Shabani, Anila Rubiku, Venera Kastrati, Eltjon Valle, Agim Muka, Alfred Mirashi Milot, Alban Methasani, Shpati Hodoj, Stefani Savino (Stefany Savino), Arjan Shehaj, Ervin Zyka etj. Me punët e tyre këta të rinj janë emrat më në zë në artin bashkëkohor shqiptar…(Shqip)

- Advertisement -

Më Shumë

E tepron Olivia, tregon gjoksin nga karantina

Olivia Buckland ka bërë disa foto tepër të nxehta në të brendshme të tejdukshme derisa po kalon ditët në vetizolim. Fotot po shkonin mirë...

Vetaksidentohet me veturë një femër në Gjonaj të Hasit

Një vozitëse është vetkasidentuar në fshatin Gjonaj të Hasit. Ajo, ka pësuar lëndime trupore. “ Vozitësja femër me veturë nga pakujdesia ka shkaktuar vetaksident trafiku. Si...

Komuna e Prizrenit e bën gati pushimoren e Nashecit si vendkarantinë të mundshme

Drejtuesit e Komunës së Prizrenit kanë bërë të ditur se në rast nevoje pushimorja e fëmijëve në fshatin Nashec do të shërbejë si vendkarantinë,...

Lajmi i fundit: Edhe dy persona preken me koronavirus, njëri nga Prizreni

Instituti Kombëtar i Shëndetit Publik ka konfirmuar se edhe dy pacientë të tjerë kanë rezultuar pozitiv me Covid-19, duke çuar kështu në 108 numrin...

Dy Sindikata i drejtojnë kërkesë publike Qeverisë

Dy sindikatat ajo e Shërbimit Civil të Kosovës si dhe Sindikata e Pavarur e Administratës së Kosovës i kanë dërguar kryeministrit në detyrë, Albin...

Hasianët i vënë flakën muzeut etnografik

Në këto ditë karantine, pothuaj e gjithë Shqipëria, vjen një lajm i hidhur, djegia e muzeut Etnografik të Krumës, në Has. Lajmin, apo denoncimin...

Prizren/ Këto janë barnatoret që do të qëndrojnë të hapura sonte pas orës 17:00

Ministria e Shëndetësisë ka publikuar listën e barnatoreve të cilat do të qëndojnë të hapura sonte pas orës 17:00, nga ku edhe kufizohet lëvizja...

Kuvendi i Dragashit bart 120 mijë euro për menaxhimin e situatës aktuale

Këshilltarët e Kuvendit të Komunës së Dragashit, të premten, kanë miratuar vendimin për bartjen e 120 mijë eurove me qëllim të menaxhimit të situatës...

Arrestohet shtetasi i Turqisë në Prizren, vodhi 3 mijë euro në “Ria”

Një shtetas i Turqisë është arrestuar në Prizren. Ai dyshohet për vjedhje. Zëdhënësi i Policisë në Prizren, Shaban Osmanollaj, tha se i arrestuari M.B. nga Turqia...

Prej vendimit për kufizim të lëvizjes në Dragash është arrestuar vetëm një person për narkotikë

Prej vendimit të Qeverisë së Kosovës, për kufizim të lëvizjes, si masë parandaluese për përhapjen e virusit Covid-19, në Komunën e Dragashit ka ndodhur...

E konfirmon menaxheri i Muriqit: Jemi në bisedime, Vedati synon të luajë në Itali

Sulmuesi i Fenerbahces, Vedat Muriqi, e ka për qëllim kryesor të luajë në Serie A dhe është në bisedime me disa klube për një...

Ky është orari i mësimit në distancë për javën e ardhshme

Ministrja e Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit, Hykmete Bajrami, ka bërë të ditur orarin e mësimit online për javën e ardhshme, transmeton Klan Kosova. Këtë...

Në Prizren, mbyllen tregjet dhe fillon dezinfektimi i ndërtesave kolektive

Komuna e Prizrenit ka vendosur t’i mbyllë tregjet në këtë qytet, si një nga masat për parandalimin e përhapjes së koronavirusit. Drejtori i Inspektorateve në...

Në Retijë të Rahovecit përkujtohen dëshmorët dhe martirët e lirisë

Kryetari i Komunës së Rahovecit, Smajl Latifi, sot gjatë ditës ka bërë homazhe dhe nderime në fshatin Retijë me bashkëpunëtorë si dhe përfaqësues të...

Arrestohen dy persona në Mazrek të Hasit, nuk respektuan orën policore

Dy persona janë arrestuar në fshatin Mazrek të Hasit, pasi që nuk kanë respektuar orën policore. “Janë arrestuar dy meshkuj kosovarë të cilët nuk kanë...

Ministrja Dumoshi: Projektet të trajtohen me prioritet

Ministrja e Kulturës, Rinisë dhe Sportit, Vlora Dumoshi, bashkë me zëvendësministrin Yll Rugova, kanë mbajtur takim pune me drejtorët e Departamenteve të MKRS-së, me...

Lajmet e Fundit

SHBA, vatra e re e Coronavirusit: Spitalet e New Yorkut në kaos, pacientët shtrihen në korridore

SHBA është kthyer në vatrën kryesore të koronavirusit në botë dhe deri më tani ka regjistruar numrin më të madh të të infektuarve. Pamje...

Duda Balje kritikon Kurtin për shkarkimin e zv/ministrit Shabani, thotë se e bëri për t’u hakmarrë ndaj tyre

Nga zyra e kryeministrit thonë se ministria në fjalë ka pasur nevojë për riformatim. Pozitën që e mori dy javë më parë, iu desh që...

Abrashi: Partitë po përpiqen të uzurpojnë nga frika e rritjes së Vetëvendosjes, por zgjedhjet janë të domosdoshme

Deputeti nga Vetëvendosje, Artan Abrashi, tha se zgjedhjet janë të domosdoshme pas kalimit të krizës së pandemisë dhe se ky opsion do të jetë...

Nga e hëna asnjë i arrestuar në Suharekë për moszbatim të vendimit të Qeverisë për mbrojtje nga pandemia

Në Suharekë asnjë person nuk është arrestuar që nga e hëna e deri më sot, për shkelje të masave të Qeverisë së Kosovës për...

Pako Emergjente: Qeveria do t’i transferojë paratë në llogari të punëtorëve, jo të shefave

Këtë javë, Qeveria e Kosovës miratoi pakon emergjente përmes të cilës përfshihet mbështetja financiare për bizneset në Kosovë. Zëvendësministri i Ministrisë së Financave dhe Transfereve,...