19.3 C
Prizren
E shtunë, 8 Gusht, 2020

Poezia e parë shqipe u shkrua nga Lekë Matrënga

Lekë Matrënga, i njohur si Luca Matranga, ka lindur më 1567 në fshatin Hora e Arbëreshëvet/”Piana degli Albanesi”, ka vdekur më 1619 në Palermo.

Ishte prift dhe shkrimtar arbëresh nga Siçilia, Itali.

Studoi në Kolegjin e Shën Athanasiusit në Romë, themeloi në vendin e lindjes shkollë. Libri i tij me titull “E mbsuame e krështerë”, shkruar në vitin 1592, përbën dokumentin e parë filologjik të toskërishtes së shkruar dhe të dytin të shqipes, fill pas “Mesharit” të Gjon Buzukut.

Matranga përdori gjuhën shqipe, arbërishten e folur në Piana degli Albanesi, ndryshuar në disa tipare fonetike, në mënyrë që të kuptohej edhe nga arbëreshët e kolonive të tjera. Libri përbëhet nga 28 fletë.

“E mbsuame e krështerë”, e njohur dhe si “Dottrina Christiana”, u botua në Romë më 1592.

Kjo vepër, në 28 faqet që ka, me përmbajtje shpirtërore e katekistike, tejet e rëndësishme për kishën arbëreshe, përfshin edhe një vjershë me tetë vargje, që përbën llojin e parë të vargut të shkruar shqip. Vepra është një doracak fetar për doktrinën e krishterë në formë pyetje-përgjigje.

Kjo vepër është e rëndësishme edhe për dokumentimin e një faze të vjetër të të folmeve të arbëreshëve të Siçilisë; ajo paraqet interes edhe për vjershën e shkurtër botuar në atë vëllim, dokument i parë e botuar i vjershërimit shqip.

Matrënga sjell me këtë vepër, poezinë e parë në gjuhën shqipe. Poezia, veç të tjerash, ka rëndësi, se gruan, femrën, e përmend që në vargun e dytë të saj…

Po jua risjellim në vëmendje vjershën “Këngë e përshpirtshme”, në origjinal, që konsiderohet si një nga vargëzimet e para në gjuhën shqipe:

Gjithëve u thërres, kush do ndëljesë
Të mirë të krësht?, bura e gr?
Mbë fjalët të Tinëzot të shihi meshë,
Se s’ishtë njer? nesh çë mkatë s’k?
E lum kush e kujton se k? të vdesë
E mentë bashkë mbë tënëzonë i k?
Se Krishti ndë parrajsit i bën pjesë
E bën për b?r të tij e për vëll?

Vargjet në gjuhën e sotme shqipe, do të tingëllonin kështu:

Të gjithëve ju thërres, kush do ndjesë,
Të krishterë të mirë, burra e gra,
me fjalë të Tënzot të shihni Meshë,
se s’është njeri prej nesh që mëkate s’ka.
E lum kush kujton se do të vdesë.
E mendtë bashkë në Tënzonë i ka,
se Krishti në parajsë atij i bën pjesë,
e bën për bir të tij e për vëlla”. 

- Advertisement -

Më Shumë

Champions League: Jo vetëm Barcelona e Bayerni, sot sytë edhe nga Drita

Manchester City dhe Lyon u kualifikuan në çerekfinalet e Champions League, ndërkohë që ditën e sotme do të zhvillohen edhe dy përballje të tjera...

Ish-futbollisti i Lirisë së Prizrenit transferohet te Kukësi

Futbollisti nga Kosova, Zenel Gavazaj, është transferuar te skuadra e Kukësit në Shqipëri. Gavazaj (20-vjeçar) që më parë ka luajtur në Kosovë te Liria e...

Rikthehet Europa League, sot luhen këto ndeshje

Gjatë ditës së sotme do të zhvillohen katër ndeshje, tri prej të cilave e kanë luajtur ndeshjen e parë, ndërsa Inter dhe Getafe do...

13 të vdekur nga COVID-19 që nga dje

13 persona kanë vdekur nga koronavirusi në 24 orët e fundit në vend, raporton Express. Lajmin e ka bërë të ditur Instituti Kombëtar i Shëndetit...

Kontrolle të shtuara të policisë në Prizren për parandalimin e COVID-19

Një varg masash janë ndërmarrë nga ana e policisë në Prizren pas aksionit i cili është zhvilluar mbrëmë në kuadër të masave për parandalimin...

Manchester United zbulon fanellat e reja për sezonin e ardhshëm

Me një video shumë të veçantë të publikuar në faqen zyrtare, Manchester United ka prezantuar fanellën për sezonin 2020-21. Skuadra angleze, si zakonisht, do...

Muriqi: Dua të bëhem legjendë e Fenerbahces

Vedat Muriqi i ka hedhur poshtë thashethemet rreth të ardhmes së vet, duke thënë se shpreson se karrierën do ta përfundojë në Fenerbahce duke...

Tërheqja e parave të Trustit dhe ndihma për bizneset, peng i ligjit të ri

Bizneset të cilat kanë pësuar humbje nga pandemia e koronavirusit, duhet të presin edhe miratimin e Ligjit për rimëkëmbje ekonomike, në mënyrë që Qeveria...

“Emri i presidentit kalon nga zyret e LDK-së”

Nënkryetari i LDK-së, Lutfi Haziri, ka thënë se emri i kryeministrit dhe i presidentit të Kosovës kalojnë nëpër zyret e LDK-së. Ai komentoi deklaratën e...

Mbyllen 12 lokale në Prizren, nuk respektuan masat anti-COVID-19

  Dymbëdhjetë lokale janë mbyllur mbrëmë në Prizren, për shkak mosrespektimit të masave ant-COVID 19. Nuk kanë munguar edhe gjobat financiare. Drejtori i Drejtorisë së Inspektorateve në...

Rrahje në Korishë të Prizrenit

Dy persona janë përfshirë në një rrahje në fshatin Korishë të Prizrenit. Njëri prej tyre është i mitur. Policia njofton se gjatë rrahjes është përdorë edhe...

Vetëvendosje bëhet me televizion të vetin

Lëvizja Vetëvendosje është subjekti i parë politik që krijon një televizion të vetin. Albulena Haxhiu, nënkryetare e kësaj partie, ka thënë në Info Magazine në...

Anulohet testi i arritshmërisë në Kosovë për këtë vit shkollor

Ministria e Arsimit dhe Shkencës ka marrë vendim që ta anulojë testin e arritshmërisë për vitin shkollor 2019/20. Vendimin për anulimin e testit për nxënësit...

Nuk respektuan vendimet e Qeverisë, ndalohen tetë persona në Prizren

Policia e Kosovës gjatë 24 orëve të fundit ka ndaluar 8 persona në Prizren, të cilët nuk kanë respektuar vendimet e qeverisë për luftimin...

Lazio rrit ofertën për Muriqin, sulmuesi mund të luajë në Ligën e Kampionëve

Pasi të enjten u raportua se Lazios iu refuzua oferta prej 15 milionë euro për Vedat Muriqi, tani gazetari i famshëm italian Gianluca di...

Vajza e rrah nënën në Malishevë

Dje në Malishevë, një femër pas një mosmarrëveshje e ka sulmuar fizikisht nënën e saj. Ajo është arrestuar nga Policia e Kosovës, raporton PrizrenPress. Viktima ka...

Lajmet e Fundit

Mozzik anulon edhe tubimin në Prizren për shkak të masave kundër koronavirusit

Këngëtari Mozzik nuk do të jetë i pranishëm sot në Prizren. Kështu u njoftua pak më parë për shkak të moslejimit të grumbullimit të...

Vetaksident në hyrje të Malishevës

Para më pak se një orë në hyrje të Malishevës një shofer i një automjeti është vetaksidentuar duke rënë në kanalin e ujërave atmosferike,...

Duke ndodhur: Zyrtarët e Qeverisë publikojnë foto duke ekzekutuar 170 eurot për punëtorët

Zëvendësministri në Ministrinë e Financave, Agim Krasniqi, ka publikuar një fotografi në rrjetin social Facebook, ku shihen teksa zyrtarët e Qeverisë po ekzekutojnë 170...

BRE – një pasthirrmë e çuditshme

Shkruan: Prof. Gani Rudaj E vetmja shkencë shoqërore që merret me tërësinë e rregullave të ndryshimit të trajtave të fjalëve në një gjuhë si...

12 të vdekur me COVID-19 në 24 orët e fundit

Ka shkuar në 315 numri i të vdekurve me COVID-19 në 24 orët e fundit. Dje ishin 303 të vdekur kurse sot është njoftuar edhe...