15.9 C
Prizren
E martë, 11 Gusht, 2020

Problemi i ndajfoljes jashtëzakonisht dhe i mbiemrave i jashtëzakonshëm dhe e jashtëzakonshme

Shkruan: Prof. Gani Rudaj

Gramatika është shkencë që merret me tërësinë e rregullave të ndryshimit të trajtave të fjalëve në një gjuhë dhe të lidhjes së fjalëve në fjali. Secila pjesë e ligjëratës si në të folur, ashtu edhe në të shkruar duhet ta ketë drejtshkrimin e saktë dhe kuptimin logjik. Siç dihet FJALORI është një libër fjalësh i një gjuhe, të cilat renditen zakonisht sipas alfabetit dhe shpjegohet kuptimi i secilës fjalë.

Edhe gjuha jonë e ka Fjalorin e Gjuhës së Sotme Shqipe të botuar më 1981 në Prishtinë. Ky fjalor u hartua nga A. Kostallari, J. Thomai, Xh. Lloshi, M. Samara, J. Kola, P. Duka, P. Haxhillazi, H. Shehu, F. Leka, E. Lafe, K. Sima, Th. Feka, B. Keta, A. Hidi. Ky fjalor u ribotua sipas botimit të Akademisë së Shkencave të RPSSH – Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë, Tiranë më 1980. Dega më e hershme e gjuhësisë sonë është leksikografia, e cila jetën e vet e ka filluar me Fjalorin Latinisht – Shqip të Frang Bardhit (1635).

Mirëpo, hapi i parë për të hartuar një fjalor të gjuhës shqipe u bë vetëm në gjysmën e dytë të shekullit 19, në kohën e Rilindjes Kombëtare nga gjuhëtari mendjendritur Konstandin Kristoforidhi. Ky fjalor ishte një vepër shumë e rëndësishme në përpjekjet e rilindësve për të hedhur themelet e një gjuhe letrare kombëtare. Pas këtij fjalori filluan të shohin jetë edhe fjalorë të tjerë.

Më 1954 u botua Fjalori i gjuhës shqipe që është fjalori i parë shpjegues i mirëfilltë, që përgjithësoi në mënyrë kritike arritjet e fjalorëve të mëparshëm, i zgjeroi dhe i thelloi këto me fjalë e shprehje të tjera të gjuhës së folur e të shkruar dhe hapi një etapë të re në rrugën e leksikografisë. Ky Fjalor ndihmoi shumë për njohjen e gjuhës amtare dhe për njësimin e normës gjuhësore.

Fjalori i Gjuhës së Sotme Shqipe, i cili është në dy pjesë A-M dhe N-ZH i botuar në vitin 1981 në Prishtinë nga Redaksia e Botimeve Rilindja nga autorët e lartëpërmendur, gjeti një mbështetje të madhe e të shëndoshë nga veprat e cekura më lart. Ky fjalor ka afërsisht 41000 fjalë, ku këtu lexuesi gjen përgjigje të drejtpërdrejta se si duhet të shkruhen e të shqiptohen drejt fjalët.

Në këtë punim kryesisht do të merrem me dy pjesë të ligjëratës. Me ndajfoljen JASHTËZAKONISHT dhe me mbiemrat I JASHTËZAKONSHËM dhe E JASHTËZAKONSHME.
Ndajfolja rri kryesisht afër foljeve për ta plotësuar më mirë kuptimin e tyre.

Ndajfolja JASHTËZAKONISHT shpjegohet si diçka tej mase, tepër. P.sh. Ai është JASHTËZAKONISHT i bukur. JASHTËZAKONISHT më kënaqi., e shumë shembuj të tjerë.

Mbiemri është pjesë e ndryshueshme e ligjëratës që ka gjini, numër, rasë dhe shkallë. Kemi mbiemra të nyjshëm dhe të panyjshëm. Mbiemrat I JASHTËZAKONSHËM ose E JASHTËZAKONSHME shpjegohen si diçka që nuk gjenden a nuk gjenden rëndom, si jo të zakonshme, e rrallë, e padëgjuar, që i kapërcen kufijtë e zakonshme dhe të bën përshtypje të veçantë. P.sh. Ai është i jashtëzakonshëm në mësime. Ose: Sjellja e saj është e jashtëzakonshme.

Për mendimin tim këto dy pjesë të ligjëratës nuk kanë kuptim logjik, ngase çdo gjë që ndodh është diçka e zakonshme përderisa ato po ndodhin. Mendoj që ndajfolja JASHTËZAKONISHT dhe mbiemrat I JASHTËZAKONSHËM dhe E JASHTËZAKONSHME nuk duhet të përdoren as në të folur, as në të shkruar.

Hartuesit e fjalorëve duhet ta kenë të qartë se gjuha është e lidhur ngushtë me shkencën e quajtur logjikë. Moslidhja e ngushtë në mes logjikës dhe gjuhës, tek lexuesi krijon huti, paqartësi në të kuptuarit e mesazheve. Për këtë bazohem në shpjegimin domethënës të ndajfoljes JASHTËZAKONISHT. Aty ( në fjalor) kjo ndajfolje shpjegohet si diçka tej mase, e tepërt.

Mu te ky shpjegim i ndajfoljes rrjedh një paqartësi dhe një pyetje te lexuesi. Si mund të bëhet diçka jashtëzakonisht kur ai veprim është kryer !? Për të gjitha shembujt e tjerë, unë mendoj se janë të pavend. Unë mendoj se nuk ka asgjë tej mase. Çdo gjë arrihet, ka arritshmëri.

Masa nuk ka kufi. E tepërta nuk ekziston, ngase dikush po e bën.

Të gjitha këto mendime vlejnë edhe për mbiemrat i nevojshëm dhe e nevojshme.

Mos të harrojmë se logjika është çelësi i gjuhës së suksesshme.

Pa logjikë, nuk ka gjuhë.

- Advertisement -

Më Shumë

Duda Balje me pasuri marramendëse, vitin e kaluar bleu veturë 25 mijë euro

Deputetja e Kuvendit të Kosovës, Duda Balje, ka deklaruar pasurinë e saj në Agjencinë Kundër Korrupsionit (AKK). Agjencia Kundër Korrupsionit (AKK), ka filluar publikimin e...

Për katër javë, 608 kosovarë shkuan të infektuar në Gjermani

608 kosovarë të infektuar me Coronavirus shkuan në Gjermani për katër javë. Kjo u bë e ditur me anë të një njoftimi nga Ambasada...

I strehoi vite më parë: Vlora do të ketë Muzeun e Hebrenjve

Në zonën e rilindur të Vlorës, do të jetë së shpejti dhe Muzeu i Shpëtimit të Hebrenjve – është lajmi i bërë me dije...

Malishevë, sot asnjë rast i ri me COVID-19

Sot nuk është regjistruar asnjë rast i ri me koronavirus në Komunën e Malishevës. Kjo është konfirmuar nga Instituti Kombëtar i Shëndetësisë Publike të Kosovës,...

Shtyhet ndeshja e boksit mes Mike Tyson dhe Roy Jones

Kthimi i boksierit legjendar Mike Tyson në ring është shtyrë për në datën 28 shtator. Ishte planifikuar që “njeriu i hekurt” të zbriste në...

Organizoi dasëm në kohë pandemie, nisin hetimet ndaj prizrenasit

Një qytetar nga Prizreni kishte organizuar një aheng familjar në shtëpinë e tij në kohë pandemie. Sipas njoftimit të policisë në raportin 24 orësh, ndaj...

Conte: Leverkusen ekip i shpejtë, sulmi ynë super. Pirlo te Juventus? Po plakem

Interi do të përballet me Bayer Leverkusen nesër në mbrëmje (21:00), sfidë për çerekfinalet e Europa League. Trajneri i ekipit zikaltër, Antonio Conte ka...

Çeku-Hotit: Nuk dyshoj në qëllimin tuaj të mirë, por nuk po funksionon

Deputeti i Lëvizjes Vetëvendosje, Hajrulla Çeku, i është drejtuar kryeministrit Avdullah Hoti me një letër të hapur. Thotë se nuk dyshon në qëllimin e...

Kontrolle të shtuara të policisë në Prizren për parandalimin e COVID-19

Një varg masash janë ndërmarrë nga ana e policisë në Prizren pas aksionit i cili është zhvilluar mbrëmë në kuadër të masave për parandalimin...

Vjedhje në një shtëpi në Prizren – policia po heton rastin

Një shtëpi ka rënë prej e grabitjes në Prizren, raporton PrizrenPress. Sipas njoftimit të policisë, ngjarja ka ndodhur të hënën, ku ankuesi mashkull kosovar ka...

Modelja e njohur nuk përmbahet

Që kur ka vendosur të kalojë kohë vetëm, ajo nuk resht së bëri poza sensuale, si për t’i thënë fansave në Instagram që nuk...

Era Istrefi në përgatitje për këngën e re, fotografohet në një studio muzikore

Era Istrefi është ndër këngëtaret shqiptare që ka arritur të thyej kufijt shqiptar, duke u bërë kështu pjesë e skenës ndërkombëtare. Ajo së fundmi nuk...

Bilanci i sotëm me COVID-19 në Malishevë: 1 i vdekur dhe 7 raste të reja

COVID-19, sot i ka marrë jetën një personi nga Komuna e Malishevës, ndërsa janë regjistruar edhe 7 raste të reja. Të dhënat janë konfirmuar...

Komuna e Malishevës vazhdon të punojë me staf të reduktuar

Kryetari i Komunës së Malishevës, Ragip Begaj, sikur çdo të hëne, edhe sot e ka mbajtur mbledhjen e rregullt të Këshillit të Drejtorëve, ku...

Policia ndërpret një dasmë në Atmaxhë të Prizrenit, iniciohet rast ndaj organizatorit

Një personi i cili dyshohet se ka organizuar aheng familjar në fshatin Atmaxhë të Prizrenit, i është inicuar rasti në Polici, raporton PrizrenPress. Sipas raportit...

Lazio, i gatshëm të rrezikojë për Vedat Muriqin

Vedat Muriqi është dëshira e madhe e Simone Inzaghit. Sipas “Gazzetta Dello Sport”, Lazio është e gatshme të bëjë ofertë për sulmuesin shqiptar të Fenerbahces,...

Lajmet e Fundit

Morena puthet me një femër nën ujë

Kanë bërë not nën pishinë. Por, Morena Taraku ka bërë një veprim mjaft interesant dhe të papritur. Ajo në Instagram ka hedhur një video ku shihet...

‘Erë lufte’: Anije luftarake turke në ujërat greke, Athina njofton NATO

Përshkallëzimi i tensionit greko-turk hyn në një faze të re pasi pasditen e së hënës anija sizmografike turke Oruc Reis ka hyrë në skajin...

Mbappe nuk dorëzohet, Tuchel i plotëson kërkesën për duelin me Atalantën

Dueli ndaj Atalantës po afron, PSG do të sfidojë ekipin italian të mërkurën në mbrëmje për një biletë në gjysmëfinalet e Champions League. Kylian Mbappe...

Ministria e Arsimit ka tre skenarë për fillimin e vitit të ri shkollor

Ministria e Arsimit dhe Shkencës e Kosovës ka njoftuar se janë përcaktuar tre skenarë për organizimin e mësimit në kushte pandemie për vitin e...

Sot shteti ndau 22 milionë euro nga pakoja emergjente

Qeveria e Kosovës ka ndarë sot 22 milionë euro nga pakoja emergjente fiskale. Në një përgjigje për KOHËN, Ministrja e Financave, Hykmete Bajrami, ka...