29.2 C
Prizren
E premte, 10 Korrik, 2020

Shpjegim jo i kënaqshëm për pasthirrmat në gramatikat tona

Shkruan: Prof. Gani Rudaj

Ne gjatë të folurit ose të shkruarit përdorim pjesë të ndryshme të ligjëratës. Secila fjalë e përdorur mbështetjen e ka në kuptimin e saj logjik. Për t’i kuptuar këto fjalë në aspektin logjik, neve na ndihmon shkenca e quajtur gramatikë.
Gramatologjia është shkencë që me parimet e saja themelore e bën të mundshme hartimin e një gramatike. Sa për të kujtuar se fjala gramatikë rrjedh nga gjuha greke që në gjuhën tonë do të thotë mjeshtëri e të shkruarit.

Ajo është tërësia e rregullave të ndryshimit të trajtave të fjalëve në një gjuhë dhe të lidhjes së tyre në fjali. Gramatika gjithashtu është degë e gjuhësisë që studion këto tërësi rregullash dhe përbëhet nga fonetika, morfologjia dhe sintaksa.

Është lëndë mësimore e cila jep njohuri të mbëhishme të kësaj shkence nëpër shkolla për nxënësit dhe studentët. Ata që merren me këtë shkencë quhen gramatikanë.

Me një fjalë ata janë mësues ose dijetarë që merren me studime në fushën e gramatikës. Duhet të përmend se fusha e kësaj shkence është e thellë sa një oqean. Ajo në vetvete i ka fshehtësitë e veta ende të pazbuluara, prandaj detyra e mirëfilltë e secilit gjuhëtar është që të merret me shumë seriozitet dhe përpikëri maksimale me këto probleme të pazbuluara.

Gjatë leximit të librave gramatikore, kam vërejtur se hartuesit e tyre kanë bërë një punë të kënaqshme në shpjegimin e fonetikës dhe sintaksës. Mirëpo, sa i përket fushës së morfologjisë mendoj se nuk është bërë një punë e mjaftueshme.

Ka mungesa në të shpjeguarit të disa elementeve gramatikore, të cilat do t’i përmend në vazhdim të këtij punimi. Në librat e morfologjisë, autorët thonë se pjesët e ligjëratës ndahen në dy pjesë, në të ndryshueshme dhe në të pandryshueshme.

Në pjesët e ndryshueshme të ligjëratës bëjnë pjesë: emri, mbiemri, përemri, numërori dhe folja. Këtu autorët nuk e kanë cekur nyjën.

Për këto pjesë të ligjëratës jepet një shpjegim i kënaqshëm.

Në pjesët e pandryshueshme të ligjëratës bëjnë pjesë: ndajfolja, parafjala, lidhëza, pjesëza dhe pasthirrma.
Problemi sipas mendimit tim qëndron në hapësirën shpjeguese të pjesëve të pandryshueshme të ligjëratës.
Autorët e librave gramatikore këtyre u japin shumë pak hapësirë shpjegimi.

Për mendimin tim kjo hapësirë e të shpjeguarit të këtyre pjesëve të ligjëratës nuk është e mjaftueshme, kur dihet se për këto pjesë kemi materiale të bollshme për të shkruar.

Jam i mendimit që pjesët e pandryshueshme të ligjëratës janë anashkaluar në shpjegimet e tyre nga hartuesit e gramatikave. Në këtë punim do të merrem me disa probleme të pasthirrmave. Fjalët që shërbejnë për të shprehur ndjenjat e folësit ose për të tërhequr vëmendjen e të tjerëve, quhen pasthirrma. Pasthirrmat mund të jenë emocionale dhe urdhërore.

Autorët shpjegojnë se pasthirrmat emocionale shprehin ndjenja të ndryshme të folësit, si p.sh. gëzim, kënaqësi, entuziazëm, adhurim. Të gjitha këto pasthirrma janë të shfaqura me shembuj. Pastaj kemi pasthirrma që shfaqin pakënaqësi, keqardhje, dëshpërim, mërzitje. Kemi pasthirrma që shfaqin habi, befasi. Edhe ky grup i pasthirrmave u paraqit me shembuj.

Sa i përket pasthirrmave urdhërore që shprehin dëshirën e folësit, i ndajmë në: a) thirrje; b) urdhër, nxitje ose lutje; përshëndetje, mirënjohje, urim, p.sh. mirëdita, mirëmbrëma, tungjatjeta, e ndonjë tjetër.

Te këto pasthirrma është një problem që as Fjalori Drejtshkrimor nuk e përmend se pasthirrmat mirëdita, mirëmbrëma e tungjatjeta mund të përdoren edhe në numër shumës, i cili është: mirëditani, mirëmbrëmani e tungjatjetani. Pastaj në Fjalorin e Gjuhës së Sotme Shqipe jepet një shpjegim për pasthirrmën BRE.

Në Fjalor jepet shpjegimi se kjo pasthirrmë përdoret kur i drejtohemi dikujt. Pastaj thuhet se përdoret për të përforcuar shprehjen e një habie ose të një çudie. Të gjitha këto demonstrohen me shembuj. Këtu është një lëshim i autorëve të gramatikave dhe fjalorëve se këta nuk e kanë vërejtur se pasthirrma BRE në shumicën e shembujve mund të zëvendësohet me foljen TË LUTEM. Kur të bëhet zëvendësimi me këtë folje, kuptimin logjik fjalia nuk e humb. P.sh. Eja bre më shpejt! Eja TË LUTEM më shpejt! Këso shembuj mund t’i gjejmë me qindra. Kam mendimin se për hartimin e librave të gramatikës dhe të fjalorëve nuk duhet të merren grafomanët.

Grafomania është një sëmundje e njerëzve për të shkruar pa marrë parasysh cilësinë dhe përmbajtjen e shkrimit.

Grafomanët nuk e kanë vendin aty. Shkenca e gramatikës nuk i duron. Shpresoj se në të ardhmen e afërt do të shkruhet një libër i gramatikës, i cili do të jetë më i kompletuar dhe më i kapshëm si për nxënësit, ashtu edhe për studentët.

- Advertisement -

Më Shumë

Për herë të tretë kërkon votë për parlamentin kroat, Ermina Lekaj-Përlaskaj nga Prizreni synon një ditë Qeverinë e Kosovës

Më 1990 kishte marrë rrugë nga Prizreni. Stacioni ndalues asokohe për Ermina Lekajn kishte qenë qyteti i Rijekës së Kroacisë. Në këto tri dekada ajo nuk...

Shkëmbimi i projektuar, Tottenham dhe Napoli bëjnë gati propozimin

Napoli dhe Tottenham po mendojnë të bëjnë një shëkmbim të bujshëm. Napolitanët e Gattusos janë gati të lënë të lirë sulmuesin polal Milik, në...

Kreu i BQK’së paralajmëron kolaps: Rënie ekonomike deri në 11% nëse s’ndërhyhet

Rënia ekonomike në vend si pasojë e pandemisë llogaritet të jetë minus 5.9 për qind, kjo sipas vlerësimeve të FMN-së. E kjo shifër mund...

COVID-19 nuk tremb kosovarët, dynden drejt bregdetit shqiptar! Në 2 orë hyjnë 8 mijë qytetarë në Morinë

Fundjava dhe nisja e pushimeve ka bërë që në pikën doganore të Morinës të ketë një fluks të madh automjetesh nga Kosova që hyjnë...

Shuhet Morricone, kompozitori i jashtëzakonshëm!

 Enio Morikone, fituesi i çmimit “Oscar” vdiq në moshën 91-vjeçare. Kompozitori italian, i cili numëron më shumë se 500 filma, shtatë me bashkatdhetarin e...

Malishevë: Prej 5 mostrave, tri raste rezultuan negativ dhe dy pozitiv në testin për COVID-19

Dje janë bërë pesë teste nga Malisheva, për COVID-19, prej tyre 3 kanë rezultuar negativ, ndërsa dy kanë rezultuar pozitiv në testin për COVID-19. Rastet...

Hidhet shorti deri në finalen e Champions, rruga e ‘ferrit’ për në Lisbonë

Në Nion të Zvicrës u hodh shorti për fazën më të rëndësishme të sezonit 2019-2020 të Champions League. Aktualisht janë 4 skuadra që e kanë...

Prizrenasit hajnat i vjedhin arin

Një burrë ka raportuar në Policinë e Kosovës se persona të panjohur me forcë kanë depërtuar në brendinë e shtëpisë së tij dhe nga...

24 pacientë me COVID-19 po trajtohen në Spitalin e Prizrenit

Në Spitalin e Prizrenit janë duke u trajtuar 24 pacientë me COVID-19, shkruan PrizrenPress. 268 pacientë me koronavirus janë duke u trajtuar në QKUK dhe...

Malishevë: Ndërron jetë veterani i luftës Mehmet Kastrati, i prekur me COVID-19

Mbrëmë ka ndërruar jetë veterani i luftës, Mehmet Kastrati (1954) nga fshati Maxharrë i Komunës së Malishevës. "I ndjeri ishte i shtrirë në njërën prej...

Era Istrefi mahnit sërish, bën ndryshimin drastik në pamje (Foto)

Përveçse një këngëtare e suksesshme, Era Istrefi ka rënë në sy gjithmonë për stilin e veçantë që ka. Ajo eksperimenton shpesh me pamjen e...

‘Agjentët janë duke ëndërruar për një dyshe Messi-Ronaldo te Juventus’

Ish-sulmuesi i Barcelonës , Rivaldo ka dhënë disa versione mbi atë se çfarë mund të ndodh nëse Lionel Messi vendos të largohet nga “Camp...

Pas Haxhi Shalës, AAK-së i bashkohet edhe një asamblist i NISMA-së në Malishevë

Asamblisti komunal i Malishevës nga radhët e Nisma Socialdemokrate, Luan Kryeziu ka aderuar në Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës (AAK). Lajmin e ka bërë të...

Datat kur do të luhen ndeshjet e Championsit, kalendari deri në finalen e Lisbonës

Në Nion të Zvicrës u hodh shorti për fazën më të rëndësishme të sezonit 2019-2020 të Champions League. Aktualisht janë 4 skuadra që e kanë...

Dje vdiqën 4 persona në Kosovë nga COVID-19

Katër persona kanë vdekur nga COVID-19 në Kosovë ,dje, duke e çuar numrin e përgjithshëm të viktimave në 79. Kjo bëhet e ditur nga raporti...

Bilanci i Covid-19 në Kosovë: 4 mijë e 307 raste, 2 mijë e 95 të shëruar – 94 të vdekur

Numri total i rasteve pozitive me Covid-19 në Kosovë ka arritur në 4.307 me gjithsej 94 raste të vdekjes të cilët kanë pasur sëmundje...

Lajmet e Fundit

Mbyllen dy furra buke në Malishevë, pronari rezultoi pozitiv me COVID-19

Dy furra buke në Malishevë janë mbyllur, pasi që pronari ka rezultuar pozitiv me COVID-19, është njoftuar nga Komuna e Malishevës. “Inspektorati komunal në Malishevë,...

Testi i Maturës, në shkollën “Gjon Buzuku” në Prizren janë testuar 42 maturantë

Të premten është organizuar Testi i Maturës për nxënësit kosovarë që janë pranuar në universitetet jashtë Kosovës dhe që kanë pasur nevojë për pikët...

Datat kur do të luhen ndeshjet e Championsit, kalendari deri në finalen e Lisbonës

Në Nion të Zvicrës u hodh shorti për fazën më të rëndësishme të sezonit 2019-2020 të Champions League. Aktualisht janë 4 skuadra që e kanë...

Prizreni zë vendin e parë për kurorëzime në Kosovë

Rreth 20 mijë persona janë kurorëzuar gjatë vitit 2019 në Kosovë. 95% e tyre kanë vendbanim të përhershëm Kosovën, ndërsa 5% e tyre jetojnë jashtë...

Prizren, pesë aktakuza për 24 orë

Prokurori i Shtetit ka njoftuar se gjatë 24 orëve të fundit nga Prokuroria Themelore në Prizren janë ngritur pesë aktakuza kundër gjashtë personave për...