Artisti kosovar Sislej Xhafa ekspozon në Poloni “Palëvizshmërinë e mendimit”. Një ekspozitë që nuk bën asnjë deklaratë politike, por që është thellësisht politike.

Sislej Xhafa i ka dhënë ngjyrën e tokës, një zemre të madhe vendosur në hapësirën e Galerisë së Artit Bashkëkohor në “BWA Sokol” në Nowy S?cz, Poloni.

Ndërsa duket sikur koha që vrapon na heq çdo ditë e më tepër nga e brendshmja, Xhafa provokon duke vendosur këtë zemër të madhe, si një ftesë për reflektim.

Në fakt, kjo vepër e realizuar në vitin 2007, është e realizuar me asfalt dhe glasa zogjsh.

“Zemra, është një vepër e cila ndriçon rreth padrejtësisë sociale dhe indiferencës politike që ekziston në shoqëri”, thotë Xhafa.

Në fakt, studioja e tij prej kohësh është rruga, ashtu si jeta e tij, e në këtë vepër asfalti (rruga) vjen si pjesë e rezistencës dhe ekzistencës jetësore.

“Palëvizshmëria e mendimit” quhet ekspozita që artisti i njohur nga Kosova hapi më 23 janar për publikun polak, duke qenë dhe hera e parë që ai prezantohet në këtë hapësirë. Kjo ekspozitë ka bërë bashkë veprat e hershme të artistit, duke i plotësuar me një pjesë specifike të re.

“Sislej Xhafa kombinon artin me përvojën e hapësirës; si rezultat, energjia e vendndodhjeve specifike aktivizohet në përballje me veprat e tij. Kjo është aq e vërtetë për vendet fizike – jemi në qytete të vogla ku personazhet historikë kanë pasur ndikim të konsiderueshëm në identitetin bashkëkohor të atij vendi – ashtu edhe në hapësirat mendore që mbivendosen me to”, thotë kuratorja e ekspozitës Anna Smolak.

“Identiteti është subjekt i ndryshimit të vazhdueshëm”, është shprehur dikur artisti, duke parë nga lëvizja dhe zhvendosja si instrumente në formësimin e sistemit të vlerave. Hibridja e zbuluar në zakonshmërinë në dukje të pranëvënies së materialeve, kuptimeve dhe formave, të pavarura nga afiniteti i tyre origjinal, qëllimi dhe vendi e koha e krijimit të tyre, është marka e Xhafës dhe rrëfen për pushtetin e veprave të tij”, thotë ajo.

“Provokues e njëherazi i përmbajtur në sensacionalizëm, kritik por jo didaktik, pikant e njëherazi i pasur në nuanca – veprat e Xhafës, që zgjatet nga objektiviteti drejt performimit, gjenerojnë lëvizje të pandalshme. Lëvizja është një gjendje tranzicioni, e kuptuar njëherazi si fjalëpërfjalshëm si një ndryshim vendndodhjeje, por gjithashtu si një ndryshim në kuptim, emocion dhe mendim. Dhe ja ku jeni, të hutuar dhe të humbur në prozaizëm të ri, një perspektivë në të cilën afër dhe larg përkojnë”, kështu ka shkruar artisti revolucionar belg, Raoul Vaneigem në “Revolucioni i jetës së përditshme”.

“Në shikim të parë, objektet dhe imazhet e shpërndara rastësisht në hapësira duken prekshëm familjare: një fotokopje, një cigare, një copë asfalt. Sidoqoftë, rregullat e angazhimit nuk janë të përkufizuara nga mjedisi i tyre në mondanitet, por në veçimin prej tij. Dhe është pikërisht ky lloj tranzicioni, që dukshëm injoron të gjithë kufizimet dhe zakonet që gjenerojnë një numër të pafundmë të kombinimeve të përvojave të mbivendosura dhe kuptimeve”, shkruan Anna Smolak.

Veprat e paraqitura në këtë ekspozitë janë “CarettaCaretta”, e realizuar këtë vit nga artisti me materiale si rërë, litar, dru dhe pllaka metali me përmasa 250 me 500 centimetra. “Fshehja e Kristofor Kolombit”, e realizuar më 2003, me materiale plastike dhe akriliku, në pronësi të Koleksionit të Muzeut Maxxi në Romë. “Dera dhe Bjeshke?t e Nemuna” është një tjetër vepër e realizuar më 2011, aktualisht pronë e galerisë vjeneze e Christine Ko?nig. “Arkiva e Meduzës”, një vepër me materiale mikse e realizuar më 2014, “Romeo dhe Zhuljeta”, një vepër që daton më 2006 ku shfaqet një dritare dhe një cigare. “Autoportret”, është instalacioni ku shfaqet një shalqi në piedestal, koleksion i Nomas Foundation, Romë. “Kokëqethurit duke notuar”, instalacion video i realizuar më 2002–shin. “Boja pëshpëritëse” është vepër e 2009-s, ku shfaqet një fotokopje dhe myk dylli. “Qoshja e bardhë”, vepër e realizuar me akrilik, çarçaf, letër dhe dru, edhe kjo vepër e koleksionit vjenez Christine Ko?nig. “Gruaja në Blu” është një tjetër vepër e fundit e artistit, realizuar në teknikën vaj në pëlhurë, si edhe “Zemra”, vepër e 2007-s ku shfaqet një copë asfalt dhe glasa zogjsh.

“Artisti i udhëheq veprimet e tij semantike me delikatesë. Ai manovron mes vogëlsirave dhe asaj çka është shënjuar me patos, mes zyrtares dhe të margjinalizuarës, duke u arratisur etiketimeve të pangatërrueshme dhe kategorive. Dhe megjithëse ai kërkon të shmangë kompromisin, ai lë hapësirë për poetikën, imagjinatën dhe humorin,” shkruan kuratorja e kësaj ekspozite, Anna Smolak.

“Palëvizshmëria e Mendimit” është një ekspozitë pa një emërues të përbashkët. Është njëherazi rreth zbrazëtisë dhe rreth grumbullimit, rreth përjashtimit dhe rreth pronësimit. Bën fjalë sesi mendimi materializohet në një objekt dhe sesi objekti vetë bëhet kanal për mendimin. Është një ekspozitë që nuk bën asnjë deklaratë politike, e njëheri është thellësisht politike – e plotësuar siç është nga momenti në të cilin ndodh. Por, Xhafa e sheh politikën si një “oblique way”.

“Politikën e konfrontoj në paaftësinë e politikanëve, papunësinë, korrupsionin, mediokritetin dhe mungesën e një vizioni politik dhe ekonomik për të ardhmen. Në shoqërinë e sotme është emergjencë e domosdoshme dhe ekzistenciale të konfrontohet me atë të estetikës. Është vital roli i artistëve në çdo shoqëri të mos ketë ambiguitet, por një qëndrim (attitude)”, thotë Xhafa.

I larguar herët nga vendi i tij i lindjes, Kosova, Xhafa u vendos fillimisht në Itali për të ndaluar në Nju Jork. Por, jeta e tij ashtu si arti duket që nuk ka stacion dhe se punët më së miri bëhen në ato ndalesa, ku ndodhet qoftë për disa minuta. Kjo, pasi një vepër e mirë lind thjesht nga një mendim, dhe ky i fundit mund të vijë dhe teksa pret të marrësh metronë për në shtëpi. Ka një kod që fshihet në të gjitha veprat e Xhafës, një kod që ti nuk mund ta shohësh, por mund ta ndiesh. Kjo e bën atë një artist të kohës, i cili është thellësisht i vërtetë në përballjet që të bën. Ndaj në Poloninë me të cilën ndajmë një të shkuar të përbashkët siç është komunizmi, veprat e një artisti si Xhafa depërtojnë më lehtë dhe flasin më shumë. /Shqip

“Jeta është një det i thellë e i trazuar, në të cilin duhet të luftosh për të mbijetuar”. Kështu do ta përkufizonte ciklin dhe betejën me jetën ish lideri i “Djemve të Detit”, i ndjeri Gentian Demaliaj, i cili pikërisht sot mbush një vit që i dha lamtumirën kësaj bote.

Familjarë të tij, me rastin e 1-vjetorit të ndarjes nga jeta të artistit kanë organizuar një ngjarje speciale për nder të kujtimit të tij.

I njoftuar nëpërmjet një ftese, bërë publike në adresën e Facebook-ut të Gentit, familjarët bëjnë me dije se, ceremonia përkujtimore do të organizohet në Qendrën Kulturore – Kisha e Re Ortodokse – Tiranë, më datë 31 janar, ora 19:00.

Ndërsa sipas burimeve të gazetës “Koha Jonë”, pjesë e kësaj përkujtimoreje mësohet se do të jenë personalitete, figura të shquara të artit, kulturës, sportit e medias, si dhe miq e dashamirës të rockerit. Në këtë ceremoni, përveç kujtimeve që miq e familjarë do të ndajnë me njëri-tjetrin, do të ketë edhe një program-nostalgji, ku kolegë të Gentit do të interpretojnë disa nga hitet e tij më të famshme.

Gentian Demaliaj u lind dhe u rrit në qytetin e Lezhës. U nda nga jeta në moshën 41-vjeçare, si pasojë e një sëmundjeje të rëndë më 27 janar 2O15, duke lënë pas një krijimtari të pasur për artdashësit e tij dhe brezat në vazhdim. Ai do të mbahet mend gjatë për frymën e re që solli në rock-un shqiptar, si një ndër vokalet më të mira të viteve ‘90, si tekst shkrues i këngëve të grupit ku bënte pjesë, si dhe për hitet e mëdha që u la trashëgimi kulturore shqiptarëve. Kujtojmë këtu, “Baladë për Jakup Ferrin”, “Ëndrrat që për ty i thura”, “Jo tani”, “Mos qaj”, Lamtumirë”, “Zemërthyeri”, “Kohë pa ty”, “Dhimbje”, albumin “Epos”, etj.. “Djemtë e Detit” u krijuan në vitin 1990 dhe gjatë jarrierës së tyre janë vlerësuar me shumë çmime dhe tituj. Qyteti i Lezhës këtë vit i dorëzoi titullin “Qytetar nderi” familjarëve të Gentit dhe grurpit “Djemtë e Detit”.

Aktiviteti me pjesëmarrje të hapur do të zhvillohet të enjten, 28 janar 2016, ora 12:00, në auditorin Aula Magna UET dhe është emërtuar “Dita e Kadaresë në UET”, ku do prezantohet dhe studimi i parë i mbështetur nga kjo qendër, që është në fakt një studim mbi pasqyrimin e veprës së Kadaresë në letrat franceze.
Me rastin e 80-vjetorit të shkrimtarit të madh, Universiteti Europian i Tiranës organizon “Ditën e Kadaresë në UET”, ku do të prezantohet dhe Qendra e Studimeve të Letërsisë Shqipe “Kadare”. Qendra e Studimeve do të funksionojë pranë Departamentit të Marrëdhënieve me Publikun-Komunikim UET dhe do të drejtohet nga pedagogu Gilman Bakalli. Aktiviteti me pjesëmarrje të hapur do të zhvillohet të enjten, 28 janar 2016, ora 12:00, në auditorin Aula Magna UET dhe është emërtuar “Dita e Kadaresë në UET”, ku do prezantohet dhe studimi i parë i mbështetur nga kjo qendër, që është në fakt një studim mbi pasqyrimin e veprës së Kadaresë në letrat franceze.

Bëhet fjalë për librin e studiueses Viola Isufaj, “Kadare në letrat e sotme franceze”, botim i UET-Press, që sjell një pasqyrë të veprës së shkrimtarit të njohur shqiptar në studimet franceze. Libri nis me dy intervista të autores me shkrimtarin mbi dy tregime: “Përpara banjës” dhe “Kush e Solli Doruntinën”. “Ky libër përbëhet nga dy pjesë, që, në pamje të parë, duket sikur nuk kanë lidhje me njëra-tjetrën. Në një pikëvështrim më të gjerë, të dy pjesët kanë të bëjnë me rrezatimin e veprës së shkrimtarit shqiptar Ismail Kadare në botimet bashkëkohore në Francë, qoftë si rimarrje e një vepre të tij në vepra të tre autorëve të sotëm francezë, qoftë si shtjellim i romanit Kush e solli Doruntinën për nxënësit e kolegjeve të Francës”, shprehet autorja.

Me anonçimin e Qendrës, universiteti shkon më tej me ambicien për të hapur një departament të Letërsisë, që siç shprehet drejtues i qendrës, Gilman Bakalli, përbën lajm. “Po të thoshim që kemi vendosur të hapim një qendër interneti, sigurisht që nuk do të pretendonim aspak t’i jepnim statusin e lajmit këtij informacioni. Po ndërtojmë dy entitete letrare, në një kohë kur si universitet privat akuzohemi vazhdimisht se jemi orientuar kryesisht nga një logjikë ekonomike e tregut.

Po hapim dy fronte studimi të librit, në një kohë që ky i fundit rrezikon të transformohet nga diktati i realitetit virtual”, – shprehet Bakalli. Të merresh me letërsinë në një kohë kur botën e informacionit po e sundon interneti dhe shpejtësia, duket si një mision i vështirë, por jo i pamundur. Bakalli pranon se “diçka është e sigurt. Letërsia, fjala e shkruar dhe libri, e kanë humbur pozicionin e tyre si medium dominant në shoqëri. Ndryshimet e reja e kanë ndryshuar rolin dhe funksionin e letërsisë. Nuk bëhet fjalë për zhdukje të saj, por për transformim.

Mediat e reja duket se po u japin të rinjve diçka, që letërsia nuk ka qenë në gjendje t’ua japë: eksperiencën direkte, shumëshqisore dhe kënaqësinë e shpërqendrimit”. Por për ekspertin e Letërsisë “ka mundësi që libri ta fitojë sërish joshjen, për shkak të universalitetit mediatik. Ashtu si në të kaluarën, kur njerëzit tërhiqeshin përkohësisht nga qytetet e zhurmshme në fshat për të shijuar thjeshtësinë, qetësinë dhe një rutinë të natyrshme, ashtu edhe letërsia, në kontrast me realitetin omniprezent dixhital, mund të krijojë pika referimi, ishuj, brenda të cilëve njeriu mund të rigjenerohet nga dallgët e informacionit dhe zbavitjes që përplasen çdo ditë në brigjet e përditshmërisë sonë”. / KultPlus.com

Në javën dedikuar 80- vjetorit të shkrimtarit Ismail Kadare, në sallën e madhe të Universitetit të Arteve do të  shfaqet “Kush e solli Doruntinën”, shfaqje kjo e teatrit “Aleksandër Moisiu”, të Durrësit, e cila do të prezantohet për katër mbrëmje rresht, në datat  28,29,30,31 janar. Shfaqja është me regji ntë Laert Vasilit kurs me rolet e tyre  interpretojnë: Margarita Xhepa, Bujar Lako, Viktor Zhusti, Laert Vasili, Luli Hoxha, Suela Bako, Mimoza Marjanaku, Eralda Çaushi, Amos Zaharia, Xhejni Fama. Kjo shfaqje është mbështetur nga Ministria e Kulturës./KultPlus.com