0.7 C
Prizren
E hënë, 30 Nëntor, 2020

Ekonomia e gjuhës

Shkruan: Prof. Gani Rudaj

Me problemet e Gjuhësisë së Përgjithshme janë marrë shumë studiues. Këtu duhet të përmend F. dë Sosyrin, Roman Jakobsonin, Andre Martine, Rexhep Ismailin e shumë të tjerë. Në këtë punim do të mundohem të merrem me komunikimin.

Fjala komunikim rrjedh nga fjala latine COMMUNICATION, që do të thotë shkëmbim mendimesh ose marrëveshjes me dikë. Duhet të dimë se nuk komunikojnë vetëm njerëzit.

Komunikim kanë edhe kafshët, edhe bimët me gjuhën e tyre. Marrëveshja në mes kafshëve është e lehtë, edhe e bimëve gjithashtu. P.sh. luledielli gjithmonë komunikon me diellin.

Problemi i të komunikuarit qëndron në mes njerëzve. Njeriu më lehtë kuptohet me qenin se me njeriun. Qeni në oborrin e vet leh dhe njeriu e kupton se bën të hyjë pa ardhur i zoti i shtëpisë.

Marrëveshja në mes njeriut dhe qenit është për t`u lavdëruar.

Gjuha është një sistem shenjash tingullore, të cilat janë specifike për anëtarët e një bashkësie të caktuar shoqërore, e që këto shenja na shërbejnë për të komunikuar ndërmjet tyre njerëzit e asaj bashkësie. Gjuha shërben për të këmbyer informata ose për të parashtruar pyetje.

Me këmbimin e informatave gjuha na shërben që të marrim pjesë në ndonjë këmbim mendimesh, në ndonjë ngjarje a ndodhi. Kur të parashtrojmë një pyetje me anë të gjuhës, ne presim një përgjigje nga bashkëbiseduesi. Këtu krijohet problemi i komunikimit në mes njerëzve, madje është një problem i pashpjegueshëm.

Në biseda të zakonshme në mes njerëzve vërehet mungesa e ekonomisë së gjuhës. Kjo mungesë pastaj prodhon edhe mangësi logjike. Falë këtyre mungesave krijohen situatat qesharake gjatë bashkëbisedimit dhe këto situata janë të përditshme. P.sh. takohen dy miq dhe fillojnë bisedën: – Tungjatjeta! A je mirë? Si është baba? Si është nëna? Si janë vëllezërit dhe motrat? Po gjyshi si është?

– Faliminderit ! Po ju a jeni mirë në familje?

Në këtë dialog po vërehet se bashkëbiseduesi i parë bëri aq shumë pyetje të panevojshme në vend që ta përdorë vetëm një fjali, e ajo fjali pyetëse është: A e ke familjen mirë?

Në këtë fjali pyetëse po vërehet mosnjohja e ekonomisë së gjuhës. Bashkëbiseduesi kishte ekonomi gjuhësore sepse me një fjali i tha të gjitha.

Rasti i dytë që dëgjohet çdo ditë dhe për mua shumë qesharak është kur njëri e bën një pyetje ndaj dikujt dhe ky e prêt një përgjigje të dëshiruar nga bashkëbiseduesi, por te ne kjo nuk ndodh ose ndodh rrallëherë.

P.sh. një njeri ka shumë mbëhi për një thirrje telefonike dhe e takon mikun ose prindin dhe i thotë; – A ma jep telefonin tënd për një shërbim të shkurtër? Bashkëbiseduesi në vend që t`ia japë telefonin, ky i bën një pyetje të palogjikshme dhe qesharake; – Për çka po të vyen?

I pari gabim u bë se pyetjes ia ktheu me pyetje, që do të thotë se njeriu që kishte nevojë për telefon nuk e kuptoi se a do të marrë ndihmën prej tij dhe gabimi i dytë është se bashkëbiseduesi nuk po e ditka vlerën e telefonit se ndoshta me të do të shpëtonte një jetë.

Krejt ky bashkëbisedim ka mundur të përfundojë me pjesëzat PO ose JO. Pyetjes nuk duhet t`i përgjigjemi me pyetje sepse krijohet situata e moskuptimit në mes bashkëbiseduesve.

- Advertisement -

Më Shumë

Hoti: Ushtria e Kosovës do të jetë moderne dhe profesionale, do të avancojë krahas vendeve të zhvilluara

Kryeministri i Kosovës, Avdullah Hoti ka premtuar se Qeveria do të ndihmojë në modernizimin e Forcës së Sigurisë së Kosovës. Hoti ka thënë se tashmë...

Njoftim i rëndësishëm nga ATK-ja për tatimpaguesit

Administrata Tatimore e Kosovës, rikujton se tatimpaguesit që kanë pranuar njoftimin nga Ministria e Financave se janë përfitues të subvencioneve, do t’i pranojnë pagesat...

Trumpi pranon që të nisë kalimi i pushtetit te Bideni

Donald Trump ka pranuar që të nisë tranzicioni zyrtar që presidenti i zgjedhur Joe Biden të marrë zyrën e të parit të Shteteve të...

Zbulohet shtatorja e Skënderbeut në Prizren

Në Prizren është zbuluar shtatorja e Gjergj Kastriotit – Skënderbeu në 108 vjetorin e pavarësisë së Shqipërisë, e që lidhet me datën e daljes...

Dështon të mbahet seanca për rastin e vrasjes së rëndë në Suharekë

Ka dështuar të mbahet seanca e paraparë për sot në Gjykatën Themelore në Prizren, për vrasjen e tanimë të ndjerit Abedin Bytyqi, që kishte...

Dhjetë persona në Suharekë bëhen llom, gjuajnë edhe me armë zjarri

re persona në Suharekë kanë pësuar lëndime trupore pasi dyshohet se janë sulmuar fizikisht nga shtatë të tjerë. Rasti ka ndodhur mbrëmjen e së premtes...

“Burdushi” kundërshton aktakuzën për mashtrim dhe pasurim të kundërligjshëm deri në një milion euro

Hysri Peqani i njohur si “Burdushi”, përmes mbrojtësit të tij, avokatit Durim Osmani ka kundërshtuar, në seancën e shqyrtimit të dytë të mbajtur të...

Ministri Quni dhe gjeneral Rama bënë nderime në Kompleksin Memorial në Prekaz

Me rastin e festës së 28 Nëntorit – Ditës së Flamurit, Ditëlindjes së Komandantit Legjendar Adem Jashari dhe Daljes publike të UÇK-së, ministri i...

“Porsi ëndër më duket ky ndryshim i madh i vendit t’onë”

Ismail Qemali (tuke mbajtur fjalën e rastit) Oh! Sa të lumtur që e ndiej vehten sot, që shoh, këtu në Vlorë, kaqë burra Shqipëtarë të...

Fillojnë hetimet për vdekjen e Diego Maradonës – ka dyshime në stafin e ambulancës

Kanë filluar hetimet në Argjentinë rreth vdekjes së Diego Maradonës në të mërkurën e kësaj jave në moshën 60-vjeçare. Sipas protokollit të lëshuar, thuhet se...

26-vjeçari hero vritet duke e mbrojtur të dashurën nga një ban

Cam Smith, 26 vjeç, vdiq si pasoj e një konflikti të ashpër, për arsye se një bandë  filluan te abuzonin me te dashurën e...

Dy të vdekur nga COVID-19 në Prizren

Brenda 24 orëve janë raportuar 11 raste të vdekjes me SARS CoV-2 pozitiv. Rastet e vdekjes janë nga komunat: Podujevë 2 raste (75, 50 vjeç),...

16 të vdekur nga koronavirusi në Kosovë, 3 në Prizren

Brenda 24 orëve janë raportuar 16 raste të vdekjes me SARS CoV-2 pozitiv. Rastet e vdekjes janë nga komunat: Prizren 3 raste (84, 79, 53...

Këto janë aktivitetet që do të organizohen për 28 Nëntor në Prizren

Me rastin e shënimit të 28 Nëntorit – Ditës së Flamurit, kryetari i Komunës së Prizrenit, Mytaher Haskuka, nesër më 28 nëntor (e shtunë)...

Nait Hasani infektohet me COVID-19

Ambasadori i Kosovës në Shqipëri, Nait Hasani ka rezultuar pozitiv në testin për COVID-19. Lajmin e ka bërë të ditur vetë Hasani përmes një postimi...

Skulptori i Skënderbeut në Prizren: Faleminderit për komentet!

Nuk është hidhëruar. Komentuesve i është përgjigjur me një falënderim. Skulptori Sinan Aliaj ka uruar Prizrenin për shtatoren e Skënderbeut. “Ju faleminderit për komentet! Urime Prizren!”, shkruan...

Lajmet e Fundit

Merret vendimi për largimin e shtatores së Adem Jasharit në Prizren

Është vendosur për heqjen e shtatores së Adem Jasharit në Prizren. Menaxhmenti i “Abi Çarshisë” ia ka konfirmuar ekipit të Kohavisionit që shtatorja e Adem...

Dy të vdekur nga COVID-19 në Prizren

Brenda 24 orëve janë raportuar 11 raste të vdekjes me SARS CoV-2 pozitiv. Rastet e vdekjes janë nga komunat: Podujevë 2 raste (75, 50 vjeç),...

Si e kapi në shtrat Mike Tyson gruan e tij me aktorin e Hollivudit

Kujtohet momenti kur Mike e kapi në shtrat gruan duke e tradhtuar me tjetrin. Është rikthyer në ring pas 15 vjetësh (ndeshja me Roy Jones...

Musliu ia kujton Qunit deklaratat për Thaçin e Veselin, e pyet se kur do jep dorëheqje – Ai jep këtë përgjigjje

Deputetja e PDK-së, Ganimete Musliu ka pyetur ministrin e Mbrojtjes, Anton Quni se kur do jap dorëheqje.Kjo sepse ai kishte deklaruar se do jep...

Mungon i akuzuari, dështon seanca për vrasjen e rëndë te “Transiti i ri” në Prizren

Të hënën, në Gjykatën Themelore në Prizren, ka dështuar të mbahet seanca e shqyrtimit fillestar ndaj Orhan Ademaj dhe Albert Ademaj, të akuzuar për...