Nga Zafir Berisha

01.09.1998 dita e marte, 07,30h në vend të fillimit të vitit shkollor, fillojë ofenziva e madhe serbo-sllave mbi UÇK në Vrri të Prizrenit/
Një natë para ofensivës së shtatorit, kishim informacione për lëvizje të mëdha të trupave serbe rreth territoreve ku ne i kishim pozicionet tona. Megjithatë ushtarët tanë ishin vënë të gjithë në gjendje gatishmërie, pra të gjithë nëpër pozicionet e veta. Natyrisht edhe komanda e brigadës ishte e vënë në veprim sipas detyrave të përcaktuara më 28 gusht 1998. Në zonën e përgjegjësisë së Batalionit të Parë, pasi që veç ishin vërejtur lëvizje të mëdha të forcave armike, sidomos drejt majës së Cyilenit, nga ana jonë kishte shkuar në atë pjesë për ndihmë edhe komandanti i policisë ushtarake Salajdin Berisha me një pjesë të policisë.

Atje kishte shkuar edhe komandanti i ZKZ-së Xhevat Berisha, ndërsa gjatë ditës kishte qenë në lëvizje edhe vetë komandanti i Brigadës Ekrem RexhaDrini dhe komandanti i logjistikës Selim Krasniqi. Në atë pjesë kishin shkuar edhe anëtarë të Operativës si Skender Hoxha dhe Ismail Kryeziu, pra me një fjalë ishte vënë në lëvizje e gjithë komanda e Brigadës 125.

Ofensiva e madhe e ndërmarrë nga forcat serbe kundër pozicioneve të Brigadës 125 që vepronte në kuadër të zonës së lirë në Vërri dhe kundër fshatrave të Vërrinit, në përgjithësi, ishte njëra nga ofensivat më të ashpra që përjetuam ne ushtarët e UÇK-së, por në anën tjetër ne ishin të vendosur që të përballemi me forcat okupuese.

Në rrethin e Prizrenit, armiku serb kishte aktivizuar rreth 4000 forca ushtarake policore serbe, në mesin e të cilëve kishte edhe paramilitarë, mercenarë ukrainas, rusë e të viseve tjera, që e përkrahnin luftën okupuese serbe dhe këtë herë për ta mposhtur Vërrinin si një rajon me pozitë gjeografike, që nuk i konvenonte okupatorit serb të jetë nën kontrollin e UÇK-së.
Rajoni i Vërrinit në kuadër të operacioneve që bënte UÇK-ja, në gjithë Kosovën ishte një territor me strategji të veçantë dhe pikërisht për këtë pushtuesi serb aktivizoi shumë forca dhe më 1 shtator 1998 rreth orës 7 të mëngjesit filloi sulmi i forcave armike serbe mbi pozicionet e UÇK-së. Fillimisht sulmi filloi në fshatin Lez, ku zhvillohet një luftë shumë e ashpër dhe këtu bëhet një rezistencë titanike e ushtarëve të UÇK-së nëpër të gjitha pozicionet.

Në këtë betejë, kishin shkuar në përforcim edhe komandanti i ZKZ-së, Xhevat Berisha dhe ai i policisë ushtarake, Salajdin Berisha me një pjesë të ushtarëve.Në Lez, u zhvillua njëra nga betejat më të mëdha deri atëherë, që ishin zhvilluar në Kosovë e sidomos në rrethin e Prizrenit.

Luftimet pastaj u përhapën nëpër gjithë territorin e Vërrinit, por është me rëndësi se në këtë luftë forcat serbe sipas planeve të tyre gjatë gjithë kohës i granatonin pozicionet e Batalionit të Dytë nga largësia, ndërsa në ato të Batalionit të Parë, tentohej të futej këmbësoria. Dhe kështu, në ditën e parë rreth orës 17 pas thyerjes së një pike të kompanisë në Lez, forcat serbe depërtojnë deri në fshat. Në këtë luftë të ashpër dhe të përgjakshme, që zhvillohet në mes të forcave të UÇK-së dhe forcave armike, heroikisht në vijën e parë të frontit bien si, Xhevat Berisha,Selajdin Berisha, Shefqet Berisha, Hasim Berisha, Nehat Berisha, Alajdin Berisha, Bekim Berisha, Shahadin Berisha, Naip Berisha, Samidin Emini dhe Ibrahim Osmani, të cilët u dëshmuan me heroizmin e vet edhe më herët, e më vonë bien edhe dy pleqtë, Asllan Berisha dhe Izair Berisha. Gjatë po asaj nate, derisa po e vëzhgonin terrenin në mes të fshatit Kushnin dhe Arbëri, bien në pritë edhe ushtarët Tamil Shala, Refki Shala dhe Milaim Thaçi nga Kushnini. Dhe kështu filloi depërtimi i armikut në drejtim të territorit, që deri atëherë ishte i kontrolluar nga ushtarët e UÇK-së. Kjo ishte një ofensivë, e cila me vete mori edhe shumë civilë, sepse në të njëjtën kohë pa ndërprerë nga forcat barbare serbe, granatohej fshati Malësi e Vërrinit, Kushnini, Arbëria, Lezi, selia e shtabit të Brigadës 125, në Jeshkovë dhe vetë fshati, Hoça e Qytetit, Kushtrimi, Gurra si dhe të gjitha pikat e pozicioneve tona.

Granatimet e ushtrisë barbare serbe bëheshin me të gjitha mjetet dhe artilerinë që kishte në dispozicion ushtria dhe policia serbo-jugosllave. Luftimet vazhduan edhe më 2 shtator dhe atë ditë më të ashpra ishin ato në fshatin Jeshkovë, sepse këmbëngulja e forcave serbe ishte që me çdo kusht të depërtonin deri në Shtabin e Brigadës 125.

Gjatë kësaj lufte heroike, diku pasdite bie njëri nga luftëtarët, njëri nga ata ushtarë që vështirë të lindë nëna më trim të atillë në rrethin e Prizrenit, e ky ishte Agim Shala, i cili bie në altarin e lirisë së bashku me babanë e tij Avdi Shalën, djalin e axhës të tyre, Besim Shalën dhe njëri nga policët e policisë ushtarake të UÇK-së, Fatmir Berisha.

Gjatë gjithë kësaj lufte, forcat barbare serbe gjuanin pa ndërprerje në pozicionet e fshatit Kushtrim, dhe tentonin të futeshin në Dushkajë të Poslishtit, pastaj në pikën e Tusuzit, por pasi që veç nga shpina ishin thyer pozicionet e Batalionit të Parë, rrezikohej edhe vija e parë e frontit në Tusuz dhe natyrisht komanda e Batalionit të Parë tërhiqet në fshatin Arbëri, ndërsa ne vazhdojmë të mbesim në pozicionet e Batalionit të Dytë derisa në kuadër të të gjitha këtyre luftimeve dita e tretë e gjeti në një pozitë të palakmueshme popullatën civile, sepse të gjithë ushtarët dhe burrat e Vërrinit të moshës mbi 18 vjeç ishin nëpër vijat e frontit.

Pra, këtu u zhvillua edhe një luftë speciale në brendi të popullatës civile, një thashetheme, e cila ishte lansuar nga njerëzit e shitur të Serbisë, brenda zonës, se popullata civile duhet të mblidhet në fshatin Poslisht. Kjo ishte ajo fatkeqësia dhe taktika që e përdori armiku përmes njerëzve të tij, me qëllimet më ogurzeza për të na thyer edhe moralisht, pra edhe në atë pikë ku qëndronte edhe vetë forca e UÇK-së. Gjatë gjithë kohës sa ne ishim nëpër pozicione, popullata e katër fshatrave ishte mbledhur në fshatin Poslisht, pra banorët e fshatrave që ishin në kuadër të Batalionit të Dytë. Dhe në natën e tretë, kushtëzoheshin nga armiku që po të bëjmë ne ushtarët e UÇK-së edhe më tej rezistencë të armatosur, pamëshirshëm do të garantohet fshati Poslisht ku gjendej e mbledhur popullsia civile me rreth 3000 deri në 4000 banorë, gjë që edhe një granatë më e vogël po të binte në atë fshat do të kishte pasoja shumë të mëdha në njerëz të pafajshëm, të pambrojtur dhe të pamundshëm për t‘iu kundërvënë armikut barbar.

Banorët e tubuar kërcënoheshin dhe kushtëzoheshin se nëse shkëmbehet edhe një plumb, do ta granatonin Poslishtin. Zona e përgjegjësisë e Batalionit të Parë veç ishte në flakë, ndërsa zona e Batalionit të Dytë ishte nën granatime, pra digjeshin të gjitha fshatrat. Ishte momenti kur edhe selia e Brigadës 125 kishte rënë në duart e okupatorit barbar. Ne një numër i caktuar i ushtarëve, gjatë asaj kohe qëndronim të paluhatshëm në pozicionet tona mbi fshatin Kushtrim, por më e keqja ishte se në ato momente kishim të shkëputura lidhjet me trupin komandues të brigadës e sidomos me Batalionin e Parë, kështu që ishte shumë e vështirë të merrej ndonjë vendim i qëlluar. Ishte ky njëmoment i rëndë, megjithatë ne vendosëm që të bëjmë një lëvizje me ata ushtarë që kishim mbetur deri në ditën e katërt edhe pa ushqime.

Pra, tanimë dihet se popullata ishte e rrezikuar dhe ishte e pamundur të qëndrohet, sepse një pjesë e zonës së lirë e UÇK-së duke përfshirë edhe selinë e Brigadës 125, kishte rënë në duar të armikut. Ato ditë, në shtëpinë e tyre në Prizren, vriten edhe dy ushtarë të shkëlqyeshëm të Brigadës 125, Astret Poniku dhe tekniku medicinal në spitalin ushtarak në Malësi të Vërrinit, studenti Arsim Poniku. Është me rëndësi të thuhet se në kuadër të kësaj lufte, nga granatimet serbe kanë rënë edhe një numër i njerëzve nga radhët e popullatës civile si për shembull më datën 1 shtator në fshatin Malësi të Vërrinit, nga këto granatime ka rënë vogëlushi 5-vjeçar, Arlind A. Kryeziu, ndërsa në fshatin Jeshkovë, plaka Kadishe Berisha. Kurse në fshatin Hoçë të Qytetit kanë rënë Xhemil Krasniqi dhe Hatë Shala. Duhet shtuar edhe faktin se në momentin kur forcat serbe kanë hyrë nëpër këto fshatra, kanë bërë edhe ekzekutimin e disa pleqve, fëmijëve dhe grave. Po ashtu forcat serbe gjatë tërheqjes nga fshati Malësi e Vërrinit, në fund të këtij fshati vranë Arsim Maliqajn, nga fshati Poslisht. Në fshatin Malësi të Vërrinit, më 2 shtator 1998 vriten edhe pleqtë si, Nesim Krasniqi, i cili bie me pushkë në dorë, duke bërë rezistencë kundër paramilitarëve serbë, që kishin zbritur nga kodra e Cyilenit. Po atë ditë vritet edhe Bajram Thaçi, pastaj vriten Mursel Halilaj, Skender Memedaj, Agush Kryeziu dhe Qazim Poniku. Në fshatin Jeshkovë, nga forcat serbe u vranë edhe Merxhan Shala, Fatime Shala (nëna e dëshmorit Besim Shala) dhe Myrvete Shala.

Armiku serb gjate ofenzives me njerëzit e tij k ishte përhapur një propagandë, ku popullatës civile i ishte thënë se: “ Të gjithë do t’i falim për veç Zafir Berishën…” dhe shumë e shumë fjalë të tjera. Kjo vetëm ishte një sekuencë e propagandës së armikut, që mua të më lënë të vetmuar dhe pa përkrahës, por e kishte të kotë Serbia, sepse djemtë e Vërrinit, të cilët ishin me mua nuk pranuan në asnjë mënyrë të bien pre e kësaj propagande.

Lufta per liri vazhdoj pavarësisht humbjeve dhe me 12 qershor 1999 u kurorizua me fitoren e madhe kunder okupatorit serbo-sllave…. Lavdi e përjetshme te gjithë atyre qe u flijuan per Kosove.
Me respekt Zafa

FRANCESCO BOTTACCIOLI*

TRURI, edhe kur flejmë, punon. Kërkime të ndryshme tashmë bien dakort, duke i dhënë trurit që fle, një rol qendror në fiksimin e kujtimeve, e si pasojë në të mësuarin.

Demonstrimi i këtij paradoksi në dukje vjen nga kërkime mbi “dremitjen”: vullnetarë të nënshtruar ndaj provave te rikuperimit mnemonik të një liste fjalësh. Nëse midis mësimit të listës dhe rikuperimit, kishin patur në mes një gjumë prej nëntëdhjetë minutash, mbanin mend më shumë fjalë, se sa ata që nuk kishin fjetur.

Ky fenomen ka qënë studiuar me kujdes madje në fëmijë shumë të vegjël, siç ka demonstruar një grup psikologësh nga Universiteti gjerman i Ruhrit, që tani së fundmi ka botuar në Pnas një studim të realizuar mbi fëmijë të moshës midis 6 e 12 muajsh. Truri i fëmijëve, në këtë moshë, ka zhvilluar tashmë një kapacitet të fortë imitues. Studiuesit kanë përdorur këtë kompetencë për të verifikuar nëse dremitja mund të përmirësonte kujtimin e veprimeve të thjeshta duke përdorur objekte. Fëmijët që kishin fjetur më shumë sesa gjysëm ore, pasi ishin ekspozuar ndaj manipulimit të objekteve, ishin më të aftë në riprodhimin e këtyre veprimeve, se sa ata që kishin fjetur më pak sesa gjysëm ore.

Të dhënat më befasuese vijnë megjithatë nga studimi mbi të rriturit. Në fakt, paradoksi është që konsolidimi i memorjes, aktivitet thjesht i ndërgjegjes e si pasojë impenjues, ndodh kur jemi në humnerën e gjumit të thellë, kur makina cerebrale është në minimum të konsumit të oksigjenit, gjaku rrjedh ngadalë dhe elktroencefalograma tregon valë të mëdha, të ngadalshme dhe shumë të ngadalshme.

Është vënë re që gjatë gjumit, aktiviteti i trurit tonë është shumë i ndryshueshëm: alternohen ciklet, rreth një orë e gjysëm secili, që përmbajnë faza dominuese valësh elektrike të ngadalta e shumë të ngadalta si dhe fazat e karakterizuara nga valë të përziera, ku dominojnë të shpejtat. Kjo e fundit është quajtur faza REM (Rapid Eye Movement), pasi valët e shpejta shoqërohen me lëvizje të shpejta të syve. Në këtë fazë shohim ëndrra shumë të detajuara e që kujtohen më lehtë.

Në elktroencefalogramë, truri tregon një profil shumë të ngjashëm me atë të zgjimit. Për këtë arsye, për shumë kohë është menduar që faza REM ishte ajo më e lidhur me aktivitetin e ndërgjegjes së natës. Në vend të saj, është tashmë e qartë që është faza me valë të ngadalshme e shumë të ngadalshme, e quajtur gjumë me valë të ngadalshme (Slow Wave Sleep) dhe jo ajo REM, që është përgjegjëse për kujtesën e natës. Bjorn Rasch e Jan Born, neuroshkencëtarë të Universitetit të Zyrihut, në një përmbledhje të gjerë botuar në Physiological Review, dokumentojnë që ekspozimi ndaj një arome, gjatë një detyre të mësimit të ndërgjegjshëm, nxit konsolidimin e memorjes, vetëm nëse të njëjtët persona nuhasin të njëjtën aromë ndërkohë që janë në fazën e gjumit të thellë e jo në atë REM. Por cilat janë mekanizmat cerebrale? Fiksimi i një kujtimi është një proçes që kërkon bashkëpunimin e dy zonave cerebrale: korteksit e hipokampit.

I pari fikson vëmendjen mbi objektin për t’u kujtuar, e fut në kornizë, i jep një kod e pastaj e transferon këtë kodifikim të parë në hipokamp, i cili konsolidon gjurmët, për ta transferuar pastaj në korteks, ku mund të jetë i ndërfutur në “sirtare” të ndryshme të memories tonë e të mbetet në dispozicion për thirrje të mëtejshme. Në këtë dialog, të dyja zonat ecin me shpejtësi të ndryshme: korteksi është i karakterizuar nga valë të shpejta e nga valë theta, që janë valë relativisht të ngadalshme, kanë një ritëm (4-8 Herz), që megjithatë janë më shumë sesa dyfishi i atyre të ngadalshme, delta (1-4 Herz) që nga ana e tyre dominojnë hipokampin dhe fazën e thellë të gjumit. Gjatë zgjimit, faza e parë e memorizimit do të kishte “vulën” e valëve theta, ndërkohë që gjatë gjumit të thellë, hipokampi do të konsolidonte kujtesën me një aktivitet të ngadalshëm dhe shumë të ngadalshëm (më pak sesa 1 Herz).

Çfarë provash kemi për këtë shpjegim? Aplikimi i një transkraniumi(veprim absolutisht jo i dhimbshëm) me frekuencë delta, mbi zonën e kokës që korrespondon me korteksin parafrontal gjatë fazës së parë të gjumit, rrit kujtesën e një ushtrimi të bërë para gjumit. Nëse përkundrazi administron një frekuencë, theta kujtesa bëhet “e shtypur”. Por, në të kundërtën, nëse administron një frekuencë theta gjatë zgjimit, kur është e impenjuar në mësim, memoria përmirësohet. Një provë e mëtejshme erdhi 15 marsin e shkuar kur një grup neuroshkencëtarësh austriakë kanë demonstruar në revistën e Neuroshkencës Kognitive që aktiviteti theta gjatë mësimit është direkt i lidhur me kapacitetin për të kujtuar pas një nate gjumi. Në thelb, thonë studiuesit, gjatë gjumit me valë të ngadalshme, hipokampi seleksionon kujtimet që janë për t’u ruajtur dhe ato për t’u hedhur dhe e bën duke ndjekur një etiketë që ishte e qëllimshme për ta gjatë zgjimit, etiketa theta.

Në fund, ka një tip tjetër kujtese që është e kushtëzuar nga gjumi: ajo imunitare. Tek vullnetarët që kanë marrë një dozë të vetme vaksine kundër hepatitit A, nëse natën pasuese të vaksinës nuk kanë fjetur, niveli i antikorpeve (që tregon efiçencën e vaksinimit), i kontrolluar pas katër javësh, është shumë më i ulët sesa në ata që kanë fjetur. /Focus

Drejtues Masteri në Psikoneuroendokrinoimunologji, Universiteti i Aquila-s, Itali

 /Bota.al