Poemë e shkruar nga Ismail Kadare.

Prapë m’u kujtove, Llora.

Dashurinë tonë të shkuar

Prapë ripërtyp

Si demi që ripërtyp barin e livadheve të largët

Natën

Në grazhdin e rrethuar nga bora.

Po ripërtyp

Atë asfalt e zhavorr të zi kërrcitës,

Boritë dhe katrorët mizëri të taksive,

Tabelat e kafeve plot dritë,

Afishe, stacione metrosh

Ku me ty brodha

Nofullat e zemrës

Më dhëmbin

Llora.

 

 

-II-

Tani shiu godet me shkelma xhamave.

Atje qielli si negativi i zi i një shkretëtire.

Llora,

Më ka marrë malli,

Mall bojë hiri.

Tani nata si një mbulesë vigane

qëndisur me drita anëve

Karrfosur me paralele dhe meridiane

Nga lindja në perëndim,

Na mbulon e shqetësuar.

Ne shtrihemi nën të,

Si në ethe zbulohemi

Të ndarë,

Të largët,

Të vetmuar.

Pati netë

I qullur nga stuhia jote

Heshtja pranë teje dhe pasjonit të marrë

Mbërthyer mbi krahët dhe këmbët e tua

Si mbi një kryq të madh

Të bardhë.

Në fillim e mora kaq lehtë.

Madje s’thosha as fjalën “dashuri”.

S’e dija se dhjetë vjet me i ri se Krishti

Do të kryqëzohesha mbi ty.

 

 

-III-

Ja

Vetëtimat e bardha në qiej

Adresën tënde shkarravisin.

Sikur këto re

Të përhimta

Të ngarkuara

Te ti dërgoja si letra, Larisa.

Letra …

Nga tërë letrat që shkrova

S’di pse të dërgova atë më të marrën

Pas së cilës si personazh Dostojevski

Të thashë njëqind herë “më fal!”

Me pas atë faj për ta shlyer

Doja të të shkruaja por më kot.

Lapsi më ngrinte mbi letër

Dhe unë ngrija si robot.

Ti u ngryse kur ta shpjegova,

Vështrimi t’u err, t’u mpi,

Si sytë e falltarit kur pikasin

Midis fallit kumtin e zi.

Diçka qe prishur në botë

Në zemrek të saj, në aks.

Ikje e letrave si e zogjve

S’parandillte veç dimrin plak.

 

-IV-

Kështu pra te ti nisja këto re

Gjer në vilen tënde në rrethinë të Moskës.

Ti në mesnatë e hutuar atje

Do të çoheshe nga gjumi

Tek xhami t’afroheshe:

Ç’ndodh kështu?

Ç’është kjo gjëmë,

Ky shi her i mërzitur, her i rreptë,

Këto vetëtima,

Këto rrufe?

Dhe do të rrije gjithë natën tek dritorja

Retë të dëshifroje,

Llora.

 

-V-

Zor se në jetë do të takohemi.

Adresat humbën,

S’ka më letra.

Ti mjegullat,

Unë retë

Do t’i dërgojmë njeri-tjetrit

Gjersa dhe vetë

Të mjegullohemi.

 

-VI-

Më kujtohet, gazetat hapa në mëngjes

Si një tërbim, si një shkulm ere,

Shkronjat vallëzonin si në ethe:

Prerje. Prerje. Prerje.

Prerje mardhëniesh diplomatike

Kurrë s’do të shoh ty.

Ambasadat u mbyllën.

Pasaportat,

Vizat

Ramë në zi.

Mbi ijet e tua të bardha

Ra pluhur.

Mbi sytë e tu.

Larisa diplomaticeskaja

Ç’ndodhi në botë kështu?

 

-VII-

Qëndrova përpara globit.

Ballin e nxehtë mbështeta

Mbi rrudhat e meridjaneve

Do të desha të pija me globin,

T’endeshim të dy të dehur,

Ai mes kozmosit,

Unë rrugicave të Tiranës.

 

-VIII-

Nga erdhi kjo dashuri

Në kohen kur turp më vinte nga fjalët.

Ishte me siguri si ndëshkimi

I atij që me tempullin tallet.

Njohja në stacjonin Konsomolskaja

Banale si rrallëherë ish

Numri i telefonit shkarravitur shkujdesshëm

Me të kuq buzësh

Barbarisht.

Restorant Leningradi

Shampanjë

Snobiz^ëm i dyanshëm.

Kotni.

Perlat, secili, pse vallë

Përpiqej t’i fshihte në thellësi?

Një të kollur si prej prostitute

Ajo nxirrte orë e çast si mburojë,

Ndërsa unë ngul këmbë se nga lirat,

Merrja vesh më pak se nga futbolli.

Veç te port e shtepisë

Nën ca jargavane

Ajo psherëtiu njerëzisht

Dhe iku me vrap pas puthjes së parë

E kthyer në madonë sërisht.

 

-IX-

Gjithë naten fluturuam mbi qytetet e Evropës

Natën avjoni u ul n’aeroport.

Ç’pati mes nesh,

Llora,

Harresë, ftohje, abort?

Tek dera e avjonit era të priste.

Zemra ime me dëborë u mbush

Si një vetmi e madhe zbrisja

Po n’aeroport.

Askush.

askush.

Hamej, merrini këto valixhe.

Të rënda?

Janë mbushur me pritje.

Gjithë natën fluturuam mbi qytetet e Evropës

Ti s’dija ç’kishe, s’më prisje.

 

-X-

Në kafe artistike bashkë jemi prapë.

Jashtë dëbora ruse.

Brenda ti.

Shkrofëtin brenda meje geni i rracës:

Prapë me sllaven bën dashuri.

Pusho, gen i vjetër i rracës,

Në thellësi, në humnerë hesht,

Nëse jetës sime do t’i duhej një kryq

Kryqi im ajo le të jetë.

 

-XI-

Dhe ja gdhiu mëngjesi plot gazeta.

I ngrysur, shpresëpak, shtetëror,

Kemi flakur të dy mburojat,

Si qelqi të thyeshëm jemi prore.

Ku janë ditët e shkujdesshme.

Të djelat mendjelehta, të martat,

Kur ti me shthurjen unë me injorancën

Vërtiteshim si me maska?

Tani që të tjerët rresht vunë maskat

Ne papritur i hoqëm ato

Fishkëlle, ulëri erë e marrë,

Orën e ndarjes këndo!

 

-XII-

Ndarja …

Një fjale goje

Por ndarja është e rëndë, shpirtin ta qit.

Të ndërtosh një ndarje për të qenë

Ësht’ m’e zorshme se të ngresh një piramidë.

Si yjet janë vërtetë dashuritë,

Kërkojnë hapsira të mëdha e po aq mund.

por jet e njeriut s’është galaktikë

Që të nxejë kaq yje e katastrofa e shkrumb.

Në jetën e ngushtë koha vërtet s’mjafton

Për dashuri,

Për ndarje,

Harresë.

Pleksen dashuritë dhe ndarjet dhe harrimi

Këngëtor i thinjur shëtitës syqorruar…

Era e nëntorit

Librin e tretë të vjeshtës

Shfleton dhe mbyll duke uluritur trishtuar.

Të gjitha këto rikujtoj

Ripërtyp.

Në dhëmbë gurët e pendimit më kërrcasin,

Asfalti i zi më varet nofullave të lodhura.

Kështu pra, Larisa, moskovitja.

Kështu pra, Llora.

Në udhëkryqin e Plavës në Opojë është ngritur tyrbja që i përket periudhës paraosmane, kohës kur nëpër Opojë kishte ardhur Sari Salltëku si misionar i përhapjes së islamit. Njerëzit besojnë se kjo tyrbe i shëron të gjitha sëmundjet dhe i zgjidh problemet njerëzore, kurse është traditë që në tyrbe duhet lënë diçka, sidomos para. Muharrem Qaflleshi, njohës i historisë nga Opoja, shprehet se ndonëse për Sari Salltëkun në botë është shkruar mjaft, kjo nuk ka ndodhur edhe në historiografinë tonë shqiptare. Sipas tij, aspekti historik i personalitetit të tij dhe veprimi i tij misionarist ka mbetur i pandriçuar, i mbështjellë me elemente mistike.

Njeriu me 72 varre

Studiuesi Nexhat Çoçaj e shpjegon se misionari i parë i përhapjes së besimit islam thuhet se ishte Sari Salltëku. “Ai një ditë para se të vdiste tregojnë se i ka mbledhur 72 nxënës, aq sa ka pasur, dhe u ka thënë se unë nesër vdes, kurse e di se ju secili keni dëshirë të më varrosni në vendlindjet tuaja. Prandaj në arkivolin që ka lule aty do të jetë trupi im. Mirëpo, të nesërmen thuhet se ai ka vdekur dhe në 72 arkivole ka pasur lule. Secili nga nxënësit e ka marrë arkivolin me bindjen se e ka trupin e Sari Salltëkut, prandaj thuhet se në botë janë 72 vende ku bëhet vizitë (izaret), në kujtim të këtij misionari. Hulumtimi i fenomenit dhe personalitetit të Sari Salltëkut na imponohet, për arsye që të ndriçohet personaliteti dhe roli i tij dhe i nxënësve të tij në histori, të ndriçohen lëvizjet e tyre, kontributi i tyre për fenë dhe për historinë e tesavufit – mistikës islame”, pohon Çoçaj. Sipas tij, në biografinë e këtij misionari ka shumë elemente mistike. Biografia e këtij misionari na ndihmon para së gjithash në ndriçimin e shumë çështjeve në lidhje me përhapjen e islamit në Ballkan, veçanërisht ndër shqiptarët para depërtimit të osmanlinjve në këto vise.

E solli islamin para se të vinte ushtria osmane Në shkrimet e tij teologu Nexhat Ibrahimi thotë se paraqitja e Sari Salltëkut në skenën historike dhe aktiviteti i tij misionarist konsiderohet se paraqesin një periudhë shumë të rëndësishme në përhapjen e besimit islam në Perandorinë Bizantine, Bullgare e Hungareze përgjithësisht, e në trojet iliro-shqiptare veçanërisht, para ardhjes së osmanlinjve. Shkencëtari Kemal H. Karpat konsideron se “banorët e parë myslimanë në Ballkan qenë me prejardhje turke”, kurse “grupi i parë mysliman me rëndësi paraqitet në shekullin XIII, edhe pse grupe më të vogla kanë ardhur qysh edhe në shekullin X apo XI. Sipas tij, kjo ndodhi në periudhën e paraqitjeve të herezive të ndryshme, sikur paraqitja e bogumilizmit, maniheizmit dhe në periudhën kur shtetet e atëhershme ndërmerrnin të gjitha masat e mundshme për çrrënjosjen e pikë- pamjeve heretike.

Edhe shkrimtari i njohur shqiptar Ismail Kadare në romanet e tij e thekson ardhjen e grupeve të ndryshme misionariste, ndër ta edhe të Sari Salltëkut, duke e përshkruar se si dervishët turq endacakë kishin ardhur në trojet tona përgjatë rrugës së vjetër e të njohur që nga antika Via-Egnatia, në grupe të vogla, nga dy veta, por shumë shpesh të vetmuar e të zbathur. “Edhe historiani e diplomati shqiptar i dikurshëm Ekrem bej Vlora pohon se në periudhën paraosmane në tokat shqiptare erdhën misionarë, dervishë shëtitës, që nuk qëndronin në një vend, por bënin përgatitjen e vendit për pushtimin ushtarak të Turqisë. Ndër ta duhet përmendur edhe Sari Salltëku. Vlora ata i quan pararojë të ushtrisë turke në Ballkan”, shkruan Ibrahimi.

Tyrbja ndodhet afër rrugës Një tyrbe e hershme është edhe ajo në fshatin Plavë të Opojës. Sipas Bashkim Sylejmanit, tashmë kjo tyrbe ekziston vetëm si relikt, pasi nuk është funksionale. Isak Elezi shprehet se kjo tyrbe konsiderohet si një prej objekteve të moçme historike në Opojë.

“Aty thuhet se është tyrbja e Sari Salltëkut. Dikur për këtë tyrbe janë përkujdesur familja Piraj e dajave të mi. Por, tash ajo është pa përkujdesje e bile mund të thuhet se nga vendasit edhe nuk vizitohet më për ndonjë besim”, tregon ai. Muharrem Qaflleshi, njohës i historisë nga Opoja, pohon se në udhëkryqin e Plavës është i ngritur në katër shtylla objekti që quhet tyrbja e Plavës, që i përket kohës paraosmane, periudhës kur nëpër Opojë kishte ardhur Sari Salltëku si misionar i përhapjes së islamit. “Pra, i përket periudhës së Sari Sallëtukut. Njerëzit besojnë se i shëron të gjitha sëmundjet dhe i zgjidh problemet njerëzore, por në tyrbe duhet lënë diçka sidomos para.” shprehet ai për “Kosova Sot”. I moshuari Alajdin Bego tregon se në atë tyrbe të Baba Sari Salltëkut vijnë më shumë për vizitë qytetarët e Gorës “Ne qytetarët e Gorës të ardhur në Prizren i kemi besuar edhe i besojmë asaj. Ajo gjendet skaj rruge dhe është e lehtë për ta vizituar. Ne më herët asaj tyre i kemi besuar për rehati familjare, kur kemi dashur rehati familjare në atë tyrbe ne si kalimtarë kemi vendosur aty ndonjë monedhë të hekurt dhe është besuar se ajo shtëpi pastaj do të ketë rehati”, tregon ai për gazetë.

(Kosova Sot)