Drejtori i Muzeut Kombëtar të Historisë në Bullgari, Bozidar Dimitrov, komenton protestat e shqiptarëve në Maqedoni. Sipas tij, shqiptarët në Shqipëri, Kosovë e Maqedoni, po shkojnë drejt realizimit të ëndrrës së tyre, Shqipërisë së Madhe

“Për fat të keq, thuajse gjysma e protestuesve insistojnë për një revolucion islamik brenda vetë komunitetit shqiptar”, thotë historiani kontrovers në një intervistë për “Focus”. Ai thotë se ky është një trend i rrezikshëm për të gjithë Evropën Juglindore. Duke folur sërish për idenë e Shqipërisë së Madhe, ai thotë se ndërtimi i autostradave që lidhin Shqipërinë, Kosovën dhe Maqedoninë, i shërben këtij qëllimi.

“Gjatë bisedave informale me politikanët shqiptarë, ata vazhdimisht më thonë të njëjtën gjë, të maskuar si shaka, për të parë cili do jetë reagimi bullgar. Ata thonë ‘na lini ta ndajmë Maqedoninë’. U them gjithmonë mqive të mi në Shkup, që janë të shqetësuar me politikën, se sa kohë jeni të zënë në beteja verbale me Bullgarinë dhe bullgarët, shqiptarët do t’ua marrin vendin nën hundë. Për fat të keq, kjo po ndodh pikërisht tani. Nuk jam i lumtur që po dalin parashikimet e mia,” thotë ai, duke shtuar se do të donte që Maqedonia të nënshkruante një traktat të miqësisë së mirë me Bullgarinë dhe të zgjidhte kontestin e emrit me Greqinë.

“Në këtë mënyrë ata do bashkohen me BE dhe të gjithë do jetojmë në paqe e lumturi, për shkak se fundamentalistët islamikë nuk mund të tundin flamurin e tyre në tokë evropiane”. /Tema/

Do të paditen penalisht të gjithë njerëzit që bënë të mundur shit-blerjen e diplomave dhe licencimin e institucioneve arsimore në kundërshtim me ligjin.

Ky ka qenë vendimi më i fundit i marrë nga Ministria e Arsimit dhe Sportit, që është përcjellë përmes ministres Lindita Nikolla. “Para përgjegjësisë do vihen të gjithë ata që mbyllën sytë, shkelën ligjin, shitën e blenë diploma. Do bëjmë transparencë të plotë, do çojmë para organeve të drejtësisë drejtuesit e ministrisë që kanë licencuar institucione arsimore private në shkelje me ligjin”, deklaroi ministrja.

Ndër të tjera ka pranuar edhe problemet e hasura në Universitetet publike: “Stafi i tyre është i pamjaftueshëm, marrin vendime në kundërshtim me aktet ligjore e madje mund të them se të gjithë s’respektojnë as kriteret për përzgjedhjen e studentëve në Master profesional.

Në lidhje me mbylljen e disa filialeve të Universiteteve Publik në rrethe, Nikolla hodhi poshtë deklaratën e Berishës se po mbyllet filiali i Universitetit “Eqerem Cabej” në Gjirokastër, duke sqaruar se Universiteti do të vijojë të funksionojë dhe do të mbyllen vetëm disa programe të tij, ku ishin regjistruar më pak se 10 studentë. Dua të theksoj një herë e mirë që neve synojmë të krijojmë një sistem arsimor transparent që në thelb të saj të ketë përgatitjen e brezave të rinj për tregun e punës dhe jo krijimin e një tregu diplomash”.

Në Malësinë e Lezhës, ende jeton lahutari më i moçëm shqiptar, Gjokë Nanaj. Ai është 104 vjeç. Dhe ndonëse me një shekull jetë në shpinë, vazhdon t’i japë jetë eposit që flet shqip.

Dokumentari “Eposi i kreshnikëve në pesë vende të Ballkanit”, ka paraqitur vendet në të cilat ende jeton eposi shqiptar.

Lahuta, veshja kombëtare e zëri i rapsodëve kanë përshkuar gjithë dokumentarin, ku nuk kanë munguar edhe informacionet mbi lashtësinë e eposit dhe jetën e tij në kohë deri sot. Rapsodet Lumturie Nonaj e Ajshe Muriqi-Fetaj janë zërat e femrave që sot mbajnë gjallë këngët e vjetra. Por edhe rapsodët Sylë Haziri, Isak Nishevci, Bijtë e Sefës e Isë Elezit, janë ata që vazhdojnë t’i këndojnë ato.

Për studiuesin Zymer Neziri, përgjegjës i Këshillit Organizues, eposi është një vlerë para së cilës duhet të përkulen fillimisht shqiptarët, pastaj edhe bota.

“Eposi është vlerë e jashtëzakonshme, një prej vlerave më të mëdha dhe saktësisht mund të them se në poezinë gojore të shqiptarëve nuk ka vlerë më të madhe, jo vetëm në poezi por as në prozë”, thotë Neziri. Sipas tij, eposi nuk bën jetë të mirë, sepse vetë bartësit e eposit nuk janë në gjendje të mirë. “Jetojnë në kushte të vështira, nuk kanë një përkujdesje të shtetit që do të duhej ta kishin, prandaj kjo është ndonjë prej vështirësive që atyre nuk u jep vullnet që t’ia marrin një kënge”, ka thënë ai në konferencën e dytë shkencore ndërkombëtare, me temë “Gjendja e tashme e eposit të kreshnikëve në pesë vende të Ballkanit: Shqipëri, Kosovë, Maqedoni, Serbi, Mal i Zi”, që në qendër kishte eposin e kreshnikëve.

Albanologu i njohur, Robert Elsie, i cili ka vite që merret me gjuhën, letërsinë e kulturën shqipe, ka thënë për gazetën se eposi ka një histori të gjatë, por tani është në fund të kësaj tradite.

“Kemi edhe lahutarë të gjallë sot në botën shqiptare, në botën sllave nuk ka më, pak a shumë ka përfunduar”, thotë Elsie për “Zërin”.

Sipas tij, ka shumë rëndësi që të dokumentohet eposi, këngët e kësaj pasurie shpirtërore, që të bëhet e njohur e gjithë tradita shqiptare. Ai thotë se e rëndësishme është edhe njohja e eposit nga UNESKO si pjesë e trashëgimisë botërore.

“Për mua është me rëndësi që të dokumentohen fondet e këngëve që ekzistojnë në Kosovë, në Shqipëri dhe në vendet e tjera”, thotë Robert Elsie, për të cilin eposi i përket shekullit XVII dhe XVIII, por që kjo nuk do të thotë se nuk ka shtresa edhe të më hershme.

Ardian Marashi, drejtor i Qendrës së Studimeve Albanologjike në Tiranë, ka thënë se me anë të konferencës së organizuar nga Instituti Albanologjik i Kosovës janë mbledhur studiuesit dhe specialistët më të mirë kombëtarë dhe ndërkombëtarë “për të sjellë një ndriçim të plotë dhe të thellë, më të dokumentuar dhe më të besueshëm rreth njërit prej monumenteve kulturore dhe identitare më të qëndrueshëm të kombësisë shqiptare, eposin”.

Marashi është i mendimit, se në Kosovë, ashtu si Shqipëri, kërkimi shkencor vuan më së shumti nga pamundësia për të hartuar dhe për të koordinuar politika shkencore dhe strategji kërkimore afatgjate.

“Ndërrimi i qeverive në Shqipëri, si edhe në Kosovë shoqërohet fatkeqësisht me ndryshimin e pamotivuar të politikave kulturore dhe shkencore, çfarë sjell në mjaft raste braktisjen e projekteve kërkimore të nisura, të cilat nga vetë natyra e tyre kërkojnë frymëmarrje dhe kohështrirje më të gjatë sesa jeta politike e një qeverie të caktuar”, ka thënë Ardian Marashi.
Zeqirja Neziri, nga Universiteti i Shkupit, tregon se në Maqedoni eposi nuk është regjistruar diku deri në vitet e ’80-ta të shekullit të kaluar, siç thotë ai, politika ka bërë punën e vet.

“Ky projekt i aktivizoi që të riaktualizohen ato vatra ku ishin dëshmuar pas viteve ‘80-të mund të ekzistojnë, gjenden elemente dhe natyrisht deri në vitin 2010 ishin regjistruar një këngë në Strugë, dymbëdhjetë në Kërçovë, pastaj në Gostivar, në Tetovë fondi është më i pasur me rreth pesëdhjetë këngë. Treva e Shkupit ka qenë e paeksploruar, njësoj edhe Karadaku që bën pjesë, pjesa tjetër e Shkupit”, ka thënë Neziri, sipas të cilit pas vitit 2010 u dëshmua se eposi është akoma gjallë, akoma ekzistojnë rapsodë.

Në fshatin Tanushë janë gjallë dy rapsodë, Kadri Zymeri dhe Selim Sylejmani dhe është Hajdar Ahmeti, që të gjithë ende këndojnë.

Zymer Neziri, bartës i projektit, ka thënë se deri më sot janë shënuar rreth një gjysmë milioni vargje dhe tani në këtë projekt po kalojnë në shkallën gjashtëqind mijë, pra është një shifër monumentale për eposin shqiptar, për eposin në Ballkan, për eposet evropiane dhe për eposet evropiane.

“Janë rreth dhjetë vëllime me prozë, poezi dhe tregime. Planifikimi ishte tre, ne kemi mbërri në shkallën dhjetë”, thotë Neziri.

Ekipi që e ka realizuar projektin është i përbërë nga Shaban Sinani, Zeqirja Neziri, Begzat Baliu, Bashkim Lajçi, Albin Sadiku, Vlorë Fetaj-Berisha dhe Zymer Neziri, i cili ka bërë të ditur se rezultatet janë nga të gjitha viset e shqiptare nga Kraja, Mali i Zi, nga Malësia e Madhe me qendër në Tuz, Malësia e Lezhës. Por rezultate ka edhe nga Kurbini, Mati, Puka, Mirëdita, Dukagjini, sidomos nga Shala, nga Malësia e Gjakovës, në Krahinën e Plavës, Gucisë, rrethinën e Rozhajës, në Rugovë, në Rrafshin e Dukagjinit, në krahinën e Rekës, në Llapushë, në Drenicë, në Shalë të Bajgorës, në Rrafsh në Kosovës, Moravë, Medvegjë, Bujanoc, në Karadak, Kumanovë, Tetovë, Shkup dhe në Fushëgropën e Kuçovës.

Lahuta instrumenti më i vjetër i veglave kordofone në Evropë ende është në përdorim në viset tona.

“Ka disa lahutarë që e kalojnë numrin 20 të këngëve”, thotë Zymer Neziri, derisa tregon se vazhdojnë të ruhen elementet e vjetra të eposit tonë, qeniet mitike, legjendariteti, figuracioni, poetika e kohës, poetika e hapësirës, por edhe leksiku, sintaksa e vargut, orientalizmat. “Epikologjia do të ketë brumë të ri, do të ketë dëshmi të reja për këtë lloj të këngës së epikës legjendare. Edhe dosja e përgatitur për UNESKO-n e dorëzuar në Qeverinë e Kosovës, që bashkërisht me Qeverinë shqiptare do të jemi në paraqitje në UNESKO në Paris”, ka thënë Neziri.

Sa i takon kësaj Ardian Marashi, në emër të institucionit që e drejton, ka thënë se në bashkëpunim me Institutin e Albanologjisë të Kosovës do të kurorëzojnë hyrjen dinjitoze të eposit shqiptar në listën e vlerave universale të trashëgimisë kulturore të njerëzimit.