12.8 C
Prizren
E mërkurë, 21 Tetor, 2020

Historia e vërtetë: Kush e zbuloi Amerikën?

Amerikanët e kanë ditë pushimi 12 tetorin për të festuar Ditën e Kolombit. Është një festë vjetore që përkujton 12 tetorin e vitit 1492, kur eksploruesi italian Kristofor Kolombi zyrtarisht shkeli në Amerikë dhe e shpalli atë tokë të Spanjës. E hëna e dytë e tetorit është festë kombëtare në nderim të Kolombit në Shtetet e Bashkuara që nga viti 1937.

Zakonisht thuhet se “Kolombi zbuloi Amerikën”. Do të ishte më e saktë ndoshta të thuhet se ai e prezantoi Amerikën tek Evropa Perëndimore, gjatë katër udhëtimeve të tij në rajon midis viteve 1492 dhe 1502. Është gjithashtu me vend të thuhet se ai hapi rrugën për një fluks masiv të evropianëve perëndimorë që përfundimisht do të formonin disa kombe të reja përfshirë Shtetet e Bashkuara, Kanadanë dhe Meksikën. Por të thuash se ai “zbuloi” Amerikën është një term disi i gabuar pasi aty kishte shumë njerëz kur ai mbërriti.

Po para Kolombit?

Pra, cilët ishin njerëzit që me të vërtetë meritojnë të quhen amerikanët e parë? Zëri i Amerikës pyeti zotin Michael Bawaya, redaktor i revistës Arkeologjia Amerikane. Ai thotë se njerëzit e parë erdhën këtu nga Azia ndoshta “jo më vonë se rreth 15,000 vjet më parë”.

Ata ecën përgjatë shtegut Bering, që lidhte në atë kohë atë që tani është shteti amerikan i Alaskës me Siberinë. 15 mijë vjet më parë, nivelet e oqeanit ishin shumë më të ulëta dhe toka midis kontinenteve ishte qindra kilometra e gjerë.

Zona duhet të ketë ngjasuar me atë që shohim sot në gadishullin Seward të Alaskës: tundra të zhveshura dhe të thata. Por, megjithë kushtet e pafavorshme, jeta atje lulëzoi.

Sipas Shërbimit Kombëtar Amerikan të Parqeve, “shtegu luajti një rol jetësor në përhapjen e jetës së kafshëve dhe bimëve mes dy kontinenteve. Shumë lloje kafshësh lëvizën nga një kontinent në tjetrin përmes shtegut Bering. Zogjtë, peshqit dhe gjitarët detarë krijuan modele migrimi që vazhdojnë edhe sot e kësaj dite”.

Arkeologët thonë se njerëzit ndoqën të njëjtën rrjedhë, përmes gjuetisë për ushqim, dhe strehimit. Pasi mbërritën këtu, njerëzit u shpërndanë në të gjithë Amerikën e Veriut dhe përfundimisht në Amerikën Qendrore dhe atë të Jugut.

Deri në vitet 1970, këta amerikanë të parë quheshin Klovis. Ata e marrin emrin e tyre nga një vendbanim i lashtë i zbuluar pranë Klovisit, në Nju Meksiko, që daton mbi 11,000 vjet më parë. AND-ja e tyre sugjeron se ata janë paraardhësit e drejtpërdrejtë të gati 80 përqind të të gjithë njerëzve autoktonë në Amerikë.

Por historia shkon më tej. Sot, besohet gjerësisht se para Klovisëve, këtu kishte njerëz të tjerë dhe siç thotë zoti Bawaya, “ata në të vërtetë nuk janë identifikuar”. Por ka pasues të tyre në shtetet amerikane të Teksasit dhe Virxhinias, e deri në jug në shtete si Peruja dhe Kili. Ne i quajmë ata, për mungesë të një emri më të mirë, njerëzit para-Klovisëve.

Dhe për t’i bërë gjërat më të komplikuara, zbulimet e fundit mund ta shtyjnë mbërritjen e njerëzve në Amerikën e Veriut edhe më pas në kohë. Mbase deri në 20,000 vjet ose më shumë më parë. Por shkenca për këtë teori nuk është e vërtetuar ende.

Përsëri tek evropianët

Kështu që tani për tani, Klovisët dhe para-Klovisët, të zhdukur prej kohësh, por ende ekzistues në kodin gjenetik të pothuajse të gjithë amerikanëve vendas, meritojnë nderimin për zbulimin e Amerikës.

Por ata mbërritën në bregun perëndimor. Po të ardhurit nga lindja? A ishte Kolombi i pari evropian që vështroi parajsën e gjelbëruar që duhet të ketë qenë Amerika shekuj më parë?

Jo.

Ka prova se evropianët vizituan atë që tani është Kanadaja rreth 500 vjet para se Kolombi të nisej. Ata ishin vikingët dhe provat e pranisë së tyre mund të gjenden në ishullin kanadez të Njufaundlendit në vendin e quajtur l’Anse Aux Meadows. Tani ai është një vend i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.

Sot zona është e djerrë, por një mijë vjet më parë aty kishte pemë kudo dhe zona me gjasë është përdorur si vend ndalimi gjatë dimrit, ku Vikingët rregullonin anijet e tyre dhe qëndronin gjatë motit të keq. Nuk është mjaft e qartë nëse zona ka qenë një vendbanim i përhershëm, por është e qartë se Vikingët ishin aty shumë përpara Kolombit.

Një mister i fundit

Dhe për të shtuar një tjetër hallkë në historinë e zbulimit të Amerikës, të hedhim një vështrim tek patatja e ëmbël.

Bima e njohur e Amerikës së Jugut ka qënë në Polinezi 1000 vjet më parë.

Atëherë, si mbërriti atje?

Duke krahasuar ADN-në e patateve të ëmbla polineziane me ato të Amerikës së Jugut, shkencëtarët mendojnë se është e qartë që dikush ose i çoi në Polinezi pasi vizitoi Amerikën e Jugut, ose banorët e ishujve i sollën nga Amerika e Jugut kur po eksploronin Oqeanin Paqësor.

Përzjerje kulturash

Pra, çfarë përfundimi mund të nxjerrim nga të gjitha këto?

Këtu në Zërin e Amerikës, ne përpiqemi të tregojmë historinë e Amerikës. Dhe ajo që është e qartë është se Amerika ka qenë një përzjerje kulturash qindra vjet para se Statuja e Lirisë të fillonte t’i bënte thirrje botës: “Më jepni të lodhurit tuaj, të varfrit tuaj, ata që dëshirojnë të marrin frymë të lirë”.

Në fakt, Amerika e Veriut dhe e Jugut janë poliglote kulturash që shtrihen para se të fillonte të shkruhej historia. Dhe njerëzit kanë ardhur që nga ajo kohë këtu, në kërkim të një jete më të mirë, ushqimi të bollshëm, dhe mundësish të shumta.

Sot ndoshta, jo shumë ka ndryshuar. (VOA)

- Advertisement -

Më Shumë

1 mijë e 334 raste aktive me Covid-19 në Kosovë

Momentalisht në Kosovë janë 1 mijë e 333 raste aktive me koronavirus. Instituti Kombëtar i Shëndetësisë Publike të Kosovës ka njoftuar dje përmes komunikatës 24...

Dënohen mbi 1 000 qytetarë, nuk respektuan Ligjin për Pandeminë

Policia e Kosovës për 24 orë ka shqiptuar 1073 tiketa në bazë të Ligjit për Pandeminë, COVID-19. Ndërkaq, Ligji për Parandalimin dhe Luftimin e Pandemisë...

Haskuka kërkon nga kuvendarja e Vetëvendosjes që kërcënimin ta denoncojë në Polici dhe Prokurori

Kryetari i Prizrenit, Mytaher Haskuka kërkon nga kuvendarja e Vetëvendosjes, Dafina Alishani që nëse është kërcënuar ta denoncojë në organet e drejtësisë. Ai i premton...

Gjuajtje me armë nga vetura në lëvizje në Suharekë

Një rast i gjuajtjes me armë nga një veturë në lëvizje në drejtim të tre personave ka ndodhur pasditen e djeshme në Shirokë të...

Haskuka thotë se Komuna që dy vjet është në pritje të një vendimi të Qeverisë

Kryetari i  Prizrenit, Mytaher Haskuka, ka shkruar se që nga vitit 2018 Komuna  është në pritje që 40 hekratë nga AKP-ja të kalojnë në...

Ibrahimovic: Askush nuk do të më ndal mua

Heroi i Milanit Zlatan Ibrahimovic ishte i etur për sukses kundër Interit, pasi i kaloi dy javë në karantinë. Sulmuesi 39-vjeçar e mposhti koronavirusin dhe...

Veseli viziton disa ferma të prekura nga pandemia në Prizren: Të konsumohen prodhimet vendëse

Kryetari i Partisë Demokratike të Kosovës, Kadri Veseli, ka vizituar disa ferma të prekura nga pandemia në Prizren. Gjatë kësaj vizite, Veseli ka thënë se...

PDK-ja akuzon Haskukën: Po shpërfaqë humbje besimi dhe mungesë orientimi qeverisës

Partia Demokratike e Kosovës – Dega në Prizren, ka vazhduar me akuza ndaj kryetarit Mytaher Haskuka, duke thënë se çdo ditë e më shumë...

Festivali i Stripit dhe Karikaturës në Prizren, këtë edicion me rekord të aplikuesve

Strip Festivali më i vjetër në Kosovë që mbahet në qytetin e vjetër kulturor, Prizren, edhe këtë vit do të vazhdojë me realizimin e...

Zyrtarët e Trustit tregojnë se kur mund ta tërheqin qytetarët 10 për qindëshin

Zëdhënësi në Trustin e Kursimeve Pensionale, Jeton Demi, ka treguar detaje mbi ndarjen e 10-përqindëshit nga Trusti në rast se kalon në lexim të...

NISMA në zgjedhje të brendshme, nuk e ndërrojnë Fatmir Limajn

Bekim Brestovci nga Nisma ka deklaruar se nuk e kanë në plan që ta heqin Fatmir Limajn nga pozita e kryetarit edhe pse tani...

Në Spitalin e Prizrenit u trajtuan 888 pacientë të dyshuar me COVID-19

Që nga përhapja e pandemisë në muajin mars, e deri në fund të shtatorit, në Kosovë u shënuan 15 mijë e 620 raste me...

OBSH: 75 studime për vaksinë kundër koronavirusit të testuara në botë

Në botë ka 75 studime të regjistruara mbi vaksinat për COVID-19, me nëntë kandidatë që kanë arritur fazën 3, e fundit para kërkesës për...

Shteti ekzekuton edhe mbi 16 milionë euro për bizneset

Ministria e Ekonomisë dhe Ambientit ka njoftuar se sot ka bërë ekzekutimin e pjesës së dytë të mjeteve për bizneset. Mjetet kapin shumën e 16,424,476...

Zafir Berisha në Konferencë Ndërkombëtare flet për Siguri Kibernetike

Zëvendësministri i Punëve të Brendshme, Zafir Berisha, i cili është caktuar nga Agim Veliu edhe në cilësinë e koordinatorit për siguri kibernetike, sot iu...

Gjyqtari shqiptar nga Kosova gjykoi dje ndeshjen e Barcelonës në Champions League

Gjyqtari me origjinë nga Kosova, Bekim Zogaj, dje ishte gjyqtar anësor në sfidën mes Barcelonës dhe skuadrës hungareze Ferencvarosi. Barcelona ka shënuar fitore me rezultat...

Lajmet e Fundit

Skandal: Avullohen mbi dy milionë euro nga Thesari i Shtetit, gjysma dalin jashtë Kosovës

Policia e Kosovës ka njoftuar se ka arrestuar mbrëmë një person, i cili dyshohet se bashkë me dy të tjerë, duke përdorur thesarin shtetëror...

Prizren, 5 raste të reja me COVID-19

Gjatë 24 orëve të fundit, në Laboratorin e Mikrobiologjisë Molekulare në IKShPK me metodën RT-PCR, janë testuar gjithsej 974 mostra të marra nga ShSKUK...

Shtëpia e familjes Rada në Prizren, pjesë e regjistrit të Listës së Trashëgimisë Kulturore në Mbrojtje të përkohshme

Shtëpia e familjes Rada i është shtuar regjistrit të Listës së Trashëgimisë Kulturore dhe ka marr statusin e monumentit në mbrojtje të përkohshme, njofton...

Një vend i pastër, i ndriçuar mirë tregim nga Ernest Hemingway

Ishte vonë dhe në kafene nuk kish mbetur njeri përveç një plaku të ulur nën hijen e gjetheve të pemës që mbulonin ndriçimin elektrik....

Prokuroria Themelore në Prizren zgjedh prokuroren Arjana Shajkovci për anëtare të re të KPK-së

24 prokurorë të Prokurorisë Themelore në Prizren, me vota të fshehta, këtë të mërkurë kanë zgjedhur prokuroren e Departamentit të Krimeve të Rënda në...