Festa e Shëngjergjit tradicionalisht në trojet shqiptare është konsideruar si festë e fiseve nomade. Pra, festa e Shëngjergjit që është 5 maji, në qytetin e Prizrenit shënohet më ndryshe se kudo tjetër në botë.

Sipas Kamber Kamberit, kjo traditë fillon herët në mëngjes ku fëmijët e vegjël me të zgjuar pastrohen me ujë ku aty vendosen lule të ndryshme, gjethe kryesisht ftoi dhe hithra, që këto paraqesin dëshirën e prindërve për fëmijët, për begati e jetë të lumtur dhe përkujtim të përhershëm ndaj familjes. Kamberi thekson se pas kësaj të gjithë fëmijët vishen me rroba të reja dhe ia mësyjnë Prizrenit, tek varrezat e vjetra osmane.

“Në këto hapësira gjenden dy varre, ku aty shumica e familjeve, e sidomos nënat, lënë “nezra” dhurata, kurse ajo që e karakterizon, aty shkojnë edhe ato nuse të reja që nuk arrijnë të lindin”, shprehet ai, shkruan gazeta Kosova Sot.

Legjenda për kapedan Karabashin

Refet Shala, nga Malësia e Vërrinit, tregon se festa e Shëngjergjit paraqet në njëfarë forme edhe “shpëtimin” nga dimri dhe fillimi i një jete të re.

“Bile në shumë vende vazhdimisht kanë thënë se cungun më të madh duhet ruajtur për Shëngjergj”, që do të thotë se deri më 5 maj nuk kanë pasur siguri, kurse nga kjo datë fillon siguria e verës”, shprehet ai. Ai shton se kjo festë simbolizon një sezon të ri dhe që është më lehtë për qytetarët nuk duhet ngrohje, pastaj hapen mundësi të punës dhe të tjera.

Në Prizren këtë festë e festojnë të gjithë, si shqiptarët e të gjithë konfeksioneve, pastaj romët, turqit, boshnjakët dhe të tjerët. Festa e Karabashit, siç e quajnë Shëngjergjin në Prizren, është festë e traditës dhe thuhet se kjo në forma të ndryshme në këto troje është festuar që nga paganizmi. Ekzistojnë disa nga gojëdhënat e kësaj feste, ku në njërën prej këtyre thuhet se ishte kapedan Karabashi, i cili bie në luftë të përgjakshme dhe i cili kishte qenë djalë i vetëm i nënës së tij.

“Ajo nga pikëllimi kishte dalë për ta kërkuar birin e saj në male e fusha. Në momentin e ardhjes në këto varre, gojëdhëna thotë se ai është ringjallur për të mos e pikëlluar të nënën e tij. Nga gëzimi nëna e tij, se e ka birin gjallë, thuhet se ajo ka vdekur. Pas kësaj, ai përsëri hyn nën rrasën të varrit dhe nga atëherë besohet se lutja në varrin e tij sjell besnikëri dhe pjellshmëri”, shprehet Shala.

Sipas tij, kjo është vetëm njëra nga gojëdhënat e shumta në popull, kurse thuhet se për Karabashin janë mbi 23 gojëdhëna të njohura deri më tani.

Një tjetër gojëdhënë që tregohej nga pleqtë e këtij qyteti është ajo për Karabash Babën dhe shqetësimin e tij në varrin ku prehej. Vërtetësia e fillimit të tregimit mund të vihet në pikëpyetje, por ajo çka ka ndodhur më pas thuhet se është dëshmuar nga disa të tjerë dhe kështu tregimi është përhapur shpejt në mesin e popullit dhe është treguar brez pas brezi. Ngjarja duhet të ketë ndodhur kah pjesa e fundit e shekullit XIX, atëherë kur Prizreni ishte pjesë e Perandorisë Osmane. Një i ri prizrenas, i quajtur Fetah, i biri i Sylejmanit, që ishte lindur në vitin 1860, gjendej i burgosur në ishullin Malta. Familja e tij në Prizren, gruaja dhe fëmijët, bëheshin gati për të imgruar në brendësi të territoreve të Perandorisë Osmane, që tani njihet si Turqia. Fetahu në burg ishte shumë i mërzitur rreth fatit të familjes së tij, të cilët nuk kishin asnjë haber për të, bile as nuk dinin nëse ky ishte i gjallë apo i vdekur. Kështu, një natë Fetahu i burgosur zgjohet nga gjumi, pasi në ëndrrën e tij ishte paraqitur një njeri që veten e kishte prezantuar me emrin Karabash Baba. Karabash Baba, emër që përdoret në mesin e popullatës, i kishte treguar Fetahut se ai nuk ishte i qetë në varrin e tij në Prizren, sepse mu përmbi varr gjendej një farkëtar, i cili vendin e rrahjes së hekurit e kishte mbi kërthizën e trupit të tij të pajetë. Dhe, çdoherë kur farkëtari rrihte hekurin, dëshmori Karabash Baba ndiente dhimbje në kërthizën e tij, tregon gojëdhëna.

Festa konsiderohet si festë blegtorale

Etnologu Nexhat Çoçaj shpjegon se festa e Shëngjergjit është feste pagane që shpjegohet si një festë që ka karakter blegtoral dhe qëllimi i kësaj feste është ruajtur si një traditë e lashtë për dalje në verë. Ai thotë se njerëzit e moshuar të Prizrenit, sa herë përmendet emri i Karabash Babës, ata lëvizin nga vendi dhe fillojnë të bëjnë lutje fetare.

Ka shumë gojëdhëna që lidhen me këtë figurë të periudhës osmane. Sipas gojëdhënave, ai ka tri varre: njërin në Prizren, tjetrin në Stamboll dhe një të tretë në Bullgari. Pos kësaj, ky njeri njihet edhe për amanetet e tij, të cilat janë ruajtur deri në ditët tona.

Ndryshe, në Prizren ka edhe një festë me emrin e këtij njeriu, ditë kur qytetarë të moshave të ndryshme bëjnë lutje. Kjo ditë lidhet me fillimin e stinës së verës dhe prej shumëkujt kjo është një festë pagane e trashëguar nga kohërat më të hershme, e që vetëm më vonë i është atribuuar një personi të njohur me emrin Karabash Baba. Reshat Gashi nga Prizreni tregon se kësaj feste çdo vit e më shumë po i bie nami.

“Dikur këtu ka pasur dasmë, por tash po e shihni se po bie interesimi i njerëzve”, është shprehur ai. Shton se këtu dikur këndohej me surla e tupanë. (Kosova Sot)

Organizatori i festivalit “Hasi jehon” është shprehur i kënaqur me me paraqitjet e grupeve folklorike në dy netët e para të festivalit.

“Jemi duke u munduar si gjithmonë dhe besoj të jenë të kënaqur grupet që vijnë, sepse në po e bëjmë maksimumin që të ju ofrojmë kushte maksimale me të gjitha mundësitë që i kemi. Ne si organizatorë jemi të kënaqur me paraqitjen në skenë të grupeve në dy netët e para. Janë prezantuar këto dy net rite, doke e zakone, ato që realisht i kërkon karakteri i festivalit”, tha në përfundim të natës së dytë të festivalit “Hasi jehon 2017”, Haziz Hodaj, drejtor i festivalit.

Ai ka ripërsëritur edhe njëherë se qëllimi i këtij festivali është ruajtja e vlerave dhe identitetit.

“Faktikisht qëllimi i organizimit është që të ruhen këto vlera, të kultivohen e të paraqiten në skenë. Duhet të ua bartim gjeneratave të reja këto vlera të folklorit tonë, në mënyrë që edhe atyre të ua prezantojmë këto janë vlera të identitetit tonë kombëtar. Ne me aq sa mundemi, sa kemi fuqinë për ta organizuar këtë festival do të punojmë që të krijojmë edhe ekip të ri dhe njerëz të ri që do ta organizojnë këtë festival edhe në vitet e ardhshme”, shprehet Hodaj.

Në natën e fundit do të ndahen çmimet tradicionale. Festivali nuk ka karakter garues por çmimet ndahen si motivim për grupet që marrin pjesë.

“Sigurisht që çmimet janë motivim shtesë për grupet që paraqiten. Ne iu kemi ik çmimeve klasike: vendi i parë, vendi i dytë, vendi i tretë, sepse është e pamundur që të vlerësohet folklori burimor, është e pamundur që të vlerësohen ritet, doket e zakonet sepse secili në vete e ka vlerën e vetë. Organizatori për shkak të motivimit i ka paraparë çmimet tradicionale kryesore: Malësori, Malësorja dhe Lahuta dhe çmimet tjera për individë sepse sigurisht që ka individë të dalluar në mesin e grupeve që paraqiten në festival”.

Kompozitori Sami Piraj vlerëson se “Hasi Jehon” është një ndër festivalet më të mira që mbahen në Kosovë dhe gjetiu në trevat shqiptare.

“Jemi dëshmitarë të një sërë aktivitetesh që janë mbajtur pikërisht në këtë festival dhe tashmë ky festival ka krijuar një traditë të gjatë të prezantimit të vlerave autoktone, jo vetëm të kësaj treve të Hasit por në përgjithësi nga Kosova nga Maqedonia nga Shqipëria dhe këtë vit mori pjesë edhe një Ansambël që e ruan traditën shqiptare në Suedi. ‘Hasi Jehon’ është një festival që tashmë e ka krijuar identitetin e vet të prezantimit të këtyre vlerave dhe vazhdon të mbaj primatin e njërit nga festivalet më të mira që mbahen në Kosovë dhe gjetiu në trevat shqiptare”, shpreh mendimin e tij Piraj.

Ai thotë se mendimin e tij e mbështet në arritjet që vijnë në këtë festival, me vlera të cilat gjurmohen nga aktivistët e ShKA-ve për të krijuar kreativitetin si vlerë.

“Autenticiteti i vlerave nuk nënkupton vetëm muzikë, por edhe instrumentet, veshjet dhe festivali realisht Festivali e mbron vlerën dhe kjo është një gjë e mirë, në këtë periudhë të tendencës së “mbytjes “ së folklorit me elementet e reja. Kemi shpresë që folklori po mbahet mirë dhe kjo është një e mirë jo vetëm për traditën por përgjithësisht për vlerat dhe identitetin tonë, të popullit që gjithmonë e ka ruajtur këtë vlerë.

Publiku sipas kompozitorit Piraj motivon pjesëmarrësit.

“Është publiku një nga elementet motivuese për pjesëmarrësit. Festivali ‘Hasi Jehon’ vazhdimisht përkrahet nga publiku dhe që është më e rëndësishme ky publik e njeh mirë vlerën autentike dhe është një juri në vetvete, dhe në mos pajtimet me jurinë herë herë ka pasur të drejtë”, shprehet Piraj.

Në natën e dytë me programet e tyre u prezantuan 5 grupe të folklorit burimor.

Në natën e dytë u paraqitën: ShKA “Rexho Mulliqi” nga Preshevë, me valle me motive preshevare; ShKA “Bajram Shabani” me ritet e dasmës së Kumanovës; ShKA “Jonuz Ramadani” nga Smira e Vitisë me ritet e dasmës dhe kanagjegjes nga Karadaku, Qendra Kulturore “Besa” nga Kavaja u paraqit me valle me motive të Shqipërisë së mesme dhe ShKA “Muharrem e Xhevat Qena” nga Ramaja e Hasit, me ritet e lojërave të Shëngjergjit dhe valle të Hasit.