Presidenti kolumbian Juan Manuel Santos ka fituar Çmimin Nobel për Paqe.

Juria nga Norvegjia e shpërbleu kreun e shtetit të Kolumbisë me këtë çmim për  marrëveshjen e paqes të arritur me rebelët e FARC-it, e cila ujdi u firmos muajin e kaluar pas katër viteve të negociatave, njofton Klan Kosova.

Por marrëveshja në fjalë u refuzua nga kolumbianët në një referendum që u mbajt fundjavën e kaluar.

Konflikti 52-vjeçar në këtë vend ka çuar në vdekjen e rreth 260.000 personave dhe zhvendosjen e gjashtë milionë të tjerëve brenda vendit.

Në mesin e 376 të nominuarve për këtë çmim ishte edhe veprimtari i çështjes kombëtare Adem Demaçi.

Ai ishte propozuar për këtë çmim nga Unioni i Shkrimtarëve të Kosovës.

Fituesi i çmimit Nobel për Paqe, do të shpallet të premten në kryeqytetin e Norvegjisë, në Oslo.

Fituesi i çmimit prestigjioz, do të selektohet nga një listë prej 376 kandidatë, 228 prej tyre janë individë ndërsa 148 janë organizata.

Edhe veprimtari i çështjes kombëtare Adem Demaçi, është i nominuar për këtë çmim. Ai është propozuar nga Unioni i Shkrimtarëve të Kosovës të cilët janë shprehur mjaft optimistë se ai do ta marrë këtë çmim.

1. Përmirëson fjalorin. Sipas një studimi të publikuar në revistën “Nature Reviews Neuroscience” nga Nina Kraus e Universitetit Northëester, kur luan një vegël muzikore lindin koneksione neurale që përmirësojnë aspekte të komunikimit njerëzor. Po sipas këtij përfundimi, fëmijët me formim muzikor kanë një fjalor dhe aftësi leximi më të mirë. Kjo shpjegon edhe arsyen se pse muzikantët dëgjojnë më mirë një bisedë kur ka zhurma, se pjesa tjetër e njerëzve.

2. Muzikë në sfond. Pavarësisht llojit të muzikës, dëgjimi i saj, ndërsa kryejmë një detyrë konjitive si studimi apo përthithja e një informacioni, ul rendimentin. Përfundim ky i një artikulli të publikuar nga “Applied Cognitive Psychology”. – Më mirë heshtja! – shprehen autorët.

3. Ritëm për sportin. Shkencëtarë nga Universiteti i Brunelit treguan në 2008 se dëgjimi i një lloji muzike si për shembull ai i rrokut dhe popit, rrit rezistencën e ushtrimeve të thella fizike me 15%. Studimi u publikua në revistën “Journal of Sport & Exercise Psychology”.

4. Muzika majtas. Sipas një studimi të kryer para disa vitesh nga Universitetet e Kalifornisë dhe Arizonës, veshi i djathtë përthith më mirë të folurin dhe ai i majtë i përgjigjet më mirë muzikës. “Që nga lindja dëgjimi është i strukturuar për të dalluar tipe të ndryshme tingujsh dhe për ti dërguar në vendin e duhur në tru”, – shprehet një nga autoret e studimit, Barbara Cone-Ëesson.

5. Muzika dhe alkooli. Muzika e lartë në bare nxit të pish më shumë alkool në pak kohë, kjo sipas një kërkimi francez të shpërndarë në 2008 nga revista “Alcoholism”. Sa më i lartë volumi i zërit, aq më shpejt konsumohet pija.

6. E mirë për qarkullimin. Shkencëtarët nga qendra mjeksore e Universitetit të Merilendit treguan se dëgjimi i muzikës ndikon në sistemin e qarkullimit kardiovaskular në të njëjtën mënyrë sikur bën ushtrime apo merr medikamente. Duke analizuar enët e gjakut me ultratinguj, gjatë dëgjimit të muzikës, Michael Miller dhe kolegët e tij treguan se diametri i enëve në pjesën e sipërme të krahut u rrit me 26% kur muzika ishte e preferuara. Muzika stresante bën që enët të ngushtohen me 6%. Këngët që të bënin për të qeshur i zgjeronin me 19%, ndërsa muzika qetësuese prodhonte një zgjerim të tyre prej 11%.

7. Me sy të mbyllur. Julia Lerner, nga Universiteti i Tel Avivit, studioi trurin e 15 subjekteve me rezonancë magnetike dhe tregoi se mbyllja e syve rrit efektin emocional që na jep muzika. Ajo përdori muzikë që shfaqte frikë të tipit Alfred Hickok dhe provoi se aktiviteti i amigdalës, një zonë e trurit e lidhur me ndjesinë e frikës, rritej shumë me sy të mbyllur sesa kur mbaheshin hapur. /bota.al

Hulumtuesit në Universitetin Yale kanë identifikuar një burim mjaft të çuditshëm për jetëgjatësinë.

Sipas Avni Bavishi, kryetar i studimit, leximi ju bën më të zgjuar, por ju bën që të jetoni më gjatë gjithashtu.

Studimi përfshiu 3.635 persona mbi moshën 50 vjeç dhe i ndau në 3 grupe. Grupi i parë nuk lexonte fare, grupi i dytë lexonte më pak se 3.5 orë në javë, ndërsa grupi i tretë lexonte më shumë se 3.5 orë në javë.

Sipas studimit u vërejt se individët e grupit të dytë kishin 17% më pak shanse për t’u ndarë nga jeta në krahasim me individët e grupit të parë. Ndërsa individët e grupit të tretë kishin rreth 23% më pak gjasa.

Studimi tregoi se njerëzit që lexonin e kuptonin më mirë botën e jashtme dhe i zhvillonin më shumë aftësitë njohëse që të çojnë në një mbijetesë më të gjatë.

Punimi i kazanëve deri vonë ishte një prej zejeve më të përhapura në qytetin e Prizrenit, por tani kjo zeje është zhdukur. Zeja e kazanxhinjve në fillim të shekullit XX ishte shumë e përhapur në Prizren dhe në gjithë qytetin ka pasur shumë vendpunishte dhe shitore të kazanëve. Ata punonin enë bakri, legenë e ibrikë, kusi të vogla dhe të mëdha, tepsi, sini, mangall etj., me teknikën e “savatit” dhe të rrahjes. Prodhimet prej bakri nuk përdoren më. Këto prodhime sot rrallë mund të gjenden në shtëpitë e vjetra të Prizrenit. Ekspertë të trashëgimisë shprehen se Prizreni po i humb disa nga zejet e tij karakteristike më shpejt se shumë qytete të tjera.“Zeja e kazanxhinjve në Prizren është shuar. Deri vonë kazanxhinjtë punonin vetëm në një dyqan dhe tani e tridhjetë vite ajo zeje u shua në Prizren”, tregon historiani Mejdi Elezi. Ai tregon se Stanko Kazanxhia ishte kazanxhiu i fundit në Prizren, gjegjësisht para rreth 30 vjetësh, i cili ka punuar në rrugën e kazanxhinjve në Prizren që tash është rruga e “Saraçëve”.

Mjeshtrit dikur vinin nga jugu i Shqipërisë

Sylejman Randobrava shpjegon faktin se ka pasur disa kazanxhinj që kryesisht ishin ortodoksë të ardhur na jugu i Shqipërisë. “I fundit para 30 vjetësh ishte Stanko Kazanxhia”, shprehet Randobrava. Sipas tij, është interesant fakti se kazan kanë pothuajse të gjitha shtëpitë e vjetra edhe tani në Prizren. “Shumica syresh u shërbejnë për përgatitje të hajvarit ose të turshive, por më kazanxhi Prizreni s’ka tani e tri dekada”, thotë Randobrava. Ai shpjegon edhe historikun e kësaj zeje. “Dikur në rrasa, në breg të lumit Lumëbardhë, ka pasuar një sërë muresh të forta, ku kazanxhinjtë e parë punuan.

Atëbotë në Prizren quhej porta e tregut të kazanxhinjve dhe ishte një treg prej 800 hapash i gjatë përgjatë lumit. Në këtë krah të lumit kishte shtëpi të mbuluara me tjegulla, të ndërtuara lehtë e të mbajtura mirë. Veç këtyre, në anë të rrugës së madhe gjendeshin rreth 80 dyqane të mëdhenj e në mesin e tyre kishte edhe kazanxhi. Dikur rruga e “Saraçëve” quhej rruga e kazanxhinjve. Tjetër rrugë kryesore nuk ka pasur, sepse nga njëra anë ishte Tregu i Kazanxhinjve. Edhe rrugët e tregut të kazanxhinjve ishin të sheshta, dyqanet e kazanxhinjve edhe mutafxhinjve, d.m.th. të zejtarëve që punojnë bakrin dhe leshin ishin me prioritet dikur”, thotë Randobrava.

Tash kazanët shërbejnë edhe për prodhimin e rakisë

Edhe pse kanë kaluar plot tri dekada që s’ka më asnjë kazanxhi, të rralla janë ato familje myslimane që nuk kanë kazanë në shtëpi, por ata kazanë i përdorin për të zier hajvar apo për turshi. Kurse familjet katolike kanë kazanë kryesisht për të zier rakinë. Gjon Berisha, njëri nga qytetarët e Prizrenit, tregon se kazanët i merr nga kumbara i tij, Pjetri, i cili nuk gjendet tash në Kosovë, por jeton në Kroaci.“Shumë familje katolike në Prizren i kanë kazanët për raki. Por, shumica e tyre ata i ruajnë me kujdes të madh, sepse më kazanxhi nuk ka në Prizren dhe ata të rinjtë që mund të blihen nuk e kanë kualitetin e kazanëve të vjetër. Kazanët e vjetër e kishin kualitetin e punës të mirë, pasi janë të lehtë dhe janë të shëndetshëm”, pohon Berisha për “Kosova Sot”.

Ndryshe edhe në fshatrat e kësaj komune tradita për të pasur kazan ishte shumë e përhapur. Rexhep Gashi shprehet se dikur kazanët ishin të domosdoshëm për raste festash, apo për mort. “Ushqimin për dasma e bënin me këta kazanë, të thuash secila lagje i kishte kazanët e vet”, thotë Gashi, duke shtuar se tashmë ka ndërruar stili i jetesës dhe kështu ngadalë po zhduket e vjetra. Ai shprehet se nuk është mirë që nuk po kujdesemi për ruajtjen e të vjetrës.

(KosovaSot)