Martin Camaj shkonte shpesh në Kosovë gjatë viteve kur studionte në Beograd. I lidhur me një grup të rinjsh nga Kosova që studionin letërsi në Beograd, dhe i ndaluar të vinte në Shqipëri për shkak të arratisjes, ai gjente një copë tjetër atdheu në Prishtinë. Por ndërsa u nis me aq dëshirë për të marrë pjesë në mbledhjen e parë të shkrimtarëve të Kosovës në vitet ‘50, ai nuk mund të merrte pjesë. Në kujtimet e tij, gazetari dhe shkrimtari Ramiz Kelmendi e kujton këtë episod, i cili i ka mbetur ende në mendje.

“Nuk e mbaj mend as vitin e jo më muajin, a ditën, kur u mbajt e para Mbledhje e Letrarëve të Kosovës në sallën e epërme të kinemasë ‘Rinia’, në Prishtinë. Më duket se ‘organizata jonë letrare’ zyrtarisht quhej ‘Shoqata e Shkrimtarëve të Kosovës’, në të cilin merrnin pjesë jo vetëm shkrimtarët shqiptarë, por edhe serbë, malazezë dhe turqit”, shkruan ai në librin “Nga ditari im”.

A jo çfarë atij i kujtohet nga kjo ngjarje e që nuk do ta harrojë asnjëherë, është e papritura që ndodhi.

Ramiz Kelmendi

“Ma thotë mendja do të ketë qenë ditë e diel, një ditë e bukur me diell dhe një atmosferë solemne, thuajse festive. Të gjithë ishin veshur me rrobat më të mira dhe seç u reflektohej një shprehje hareje në fytyrë. Epo nuk ishte punë e vogël kjo të mbahej solemnisht, zyrtarisht dhe në nivel shtetëror Kuvendi i Parë i Shkrimtarëve të Kosovës. Por ajo që nuk harroj kurrë edhe sot, sigurisht, mbi gjysmëshekulli, është skandali i paparë që na ndodhi në hyrje të sallës’, kujton Kelmendi.

Atij dhe Martin Camajt do t’u komunikohej se e kishin të ndaluar rreptësisht të merrnin pjesë në këtë mbledhje. Emrat e dy letrarëve ishin fshirë nga lista dhe nuk u lejohej hyrja. Camaj në ato kohë ishte ndër poetët më të njohur. Kishte ikur nga Shqipëria dhe studionte në Beograd bashkë me Kelmendin dhe një grup tjetër letrarësh nga Kosova. Ishin vitet ‘50 dhe pjesëmarrja e Camajt në këtë takim letrarësh në Kosovë duhet të ishte një surprizë. Brenda në takim si i ftuar i nderit ishte shkrimtari serb, Dobriça Qosiq, i cili një vit më pas do të merrte postin e kreut të Jugosllavisë.

“Pasi ndenjëm pak në oborr, erdhi koha të niste mbledhja. Unë kisha përkrah Martinin dhe sapo u drejtuam nga hyrja na u drejtua Vehap Shita, i cili në atë kohë ishte sekretar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. Me shumë ngurrim dhe një shprehje keqardhjeje, na ndali dhe na tha, përafërsisht se i kanë dhënë një detyrë shumë të rëndë, që pikërisht ai duhet të na komunikojë se emrat e Martin Camajt dhe Ramiz Kelmendit janë fshirë nga lista e pjesëmarrësve në Kuvendin e Parë të Letrarëve të Kosovës. U stepëm, por jo vetëm ne, por edhe Vehapi”, kujton Kelmendi.

Ata nuk morën asnjëherë shpjegim për këtë ngjarje. Martini u kthye në Beograd, ndërsa ai në shtëpinë e tij në Prishtinë. Por kjo ndodhi e trishtë do ta shoqëronte gjatë mendjen e Ramiz Kelmendit, i cili nis të dyshojë dhe te miku i tij, gazetari Vehap Shita, derisa një ditë vendos t’i shkruajë një letër.

Komunikimi që dy personazhet e njohura të medias dhe letërsisë kosovare patën në atë periudhë, po i botojmë më poshtë me shkurtime. Ato janë një rrëfim për Kosovën e atyre viteve dhe mënyrës sesi kanë funksionuar artistët në ish-Jugosllavi.

Letrat:

Letra e Ramizit drejtuar Vehap Shitës
“Një miqësi, e paskam menduar unë gabimisht na lidh ndër vite. Ca shenja, kohëve të fundit, kur është fjala për mua, më shtyjnë të habitem… Sjellja jote beso më ktheu dhjetë vjet prapa, pikërisht në atë kohë kur u mbajt e para mbledhje e letrarëve të Kosovës, dhe në listën e të ftuarve nuk gjendesha unë…
Mosbesimi yt të më lësh të shikoj librat e falura, që fundi, e di ti shumë mirë!, nuk ti ndala unë ty kurrë të miat, asnjëherë. A thua a guxoj t’i jap, a mos më gjen gjë, e… të mos e zgjas, jo vetëm më habitën por edhe shumë më fyen. Mund të them vetëm një fjalë: të falemderës.
Ja, po ti kthej menjëherë bashkë me revistën që nuk më nevojitet tash sa muaj, sepse e kam kopjuar pjesën që më interesonte. I befasuar dhe i stërprekur, Ramizi.”/Shqip/

Organizata Joqeveritare “EC Ma Ndryshe” ka kërkuar nga Drejtoria e Inspektorateve të Komunës së Prizrenit, që të bëjë publike të dhënat në lidhje me veprimet që do të ndërmerren për objektet e ndërtuara pa leje në Qendrën Historike të qytetit.

Valon Xhabali, Koordinator i Programit të Trashëgimisë Kulturore tregon se kërkesa është bërë pas njoftimit të MMPH-së, të datës 26 dhjetor 2013, ku thuhet se ‘Kuvendi i Kosovës ka miratuar Ligjin për Trajtimin e Ndërtimeve pa Leje dhe se me hyrjen në fuqi të këtij ligji, të gjitha komunat do të legalizojnë ndërtimet pa leje vetëm në përputhje me këtë ligj’. “Mirëpo, sipas MMPH-së ky ligj nuk vlen për Parqet Nacionale dhe Zonat e Mbrojtura”.

“Në këtë mënyrë autoritetet qëndrore kanë eliminuar të gjitha dilemat legale sa i përket çështjes së ndërtimeve pa leje në Zonat e Mbrojtura, dhe organet përgjegjëse duhet të veprojnë sa më shpejtë në drejtim të ndalimit të degradimit urbanistik”, thotë Xhabali.

“EC Ma Ndryshe” gjatë vitit të kaluar pat kërkuar nga DI-ja listën e objekteve apo ndërtimeve pa leje që duhen ekzekutuar (rrënuar) brenda territorit të komunës së Prizrenit dhe përgjigja e DI-së ishte se “presim që në radhë të parë të aprovohet në terren Ligji për Legalizimin e objekteve dhe ato objekte të cilët nuk i plotësojnë kriteret e Ligjit për Legalizim do të rrënohen”.

“Meqë Ligji për Trajtimin e Ndërtimeve pa Leje nuk parasheh legalizime të objekteve pa leje brenda Zonave të Mbrojtura, rrjedhimisht DI-ja duhet të ndërmerr veprime konkrete ndaj ndërtimeve pa leje në Qendrën Historike të Prizrenit. EC Ma Ndryshe më 9 janar ka parashtruar kërkesën për informim në lidhje me masat që do të ndërmerr DI-ja dhe deri më 17 janar nuk ka marrë asnjë përgjigje nga kjo drejtori, e cila në këtë mënyrë ka shkelur dispozitat e Ligjit për Qasje në Dokumente Publike, duke treguar kështu papërgjegjësi institucionale dhe mungesë të llogaridhënies”.

“Duke e marrë parasysh situatën ekzistuese në Qendrën Historike të Prizrenit, ku ekzistimi i ligjeve paraprake, pastaj miratimi i Planit të Konservimit dhe së fundi aprovimi i Ligjit për Qendrën Historike të Prizrenit, nuk kanë prodhuar rezultate të duhura në ruajtjen e vlerave të trashëgimisë kulturore, EC Ma Ndryshe rekomandon që në këtë Zonë të Mbrojtur të involvohen edhe autoritetet qëndrore, pra MMPH-ja, MKRS-ja dhe MAPL-ja me qëllim që të sigurojnë zbatimin e ligjeve në fuqi dhe të ndalojnë degradimin e mëtejmë urbanistik”.

“Ne vlerësojmë se MMPH, ashtu siç ka pezulluar autoritetin e organeve të Komunës së Prizrenit në Prevallë për shkak të mungesës së vullnetit për veprim e lejimit të degradimit urbanistik dhe shkeljes së ligjeve, të njëjtën praktikë mund ta përdor edhe në Qendrën Historike të Prizrenit, në koordinim me MKRS-në, që ka përgjegjësi sa i përket ruajtjes së trashëgimisë kulturore. Me këtë veprim, konsiderojmë se MMPH do të jepte edhe dëshminë se rasti “Prevalla” nuk ka të bëj me zbatim selektiv të ligjit, derisa dikasteret tjera qeveritare do të jepnin shembullin e ekzistimit të shtetit ligjor, ku Zonat e Mbrojtura vërtet do të trajtoheshin si të tilla”.“EC Ma Ndryshe” në korrik ka nisur zbatimin e projektit “Urbanizmi i Prizrenit nën vëzhgim të përhershëm”, përkrahur financiarisht nga Fondacioni i Kosovës për Shoqëri të Hapur (KFOS).

“Nevoja për mbikëqyrjen e zhvillimeve në sektorin e urbanizimit ka rrjedhë si pasojë e zhvillimeve të shumta negative gjatë periudhës së pasluftës dhe tranzicionit që janë manifestuar me degradimin urban dhe planifikimin e pa-balancuar hapësinor. Projekti do të vazhdoj me monitorimin dhe publikimin e të gjeturave në sektorin e urbanizimit dhe planifikimit hapësinor, sikurse edhe me adresimin e përgjegjësisë institucionale”/PrizrenPress.com/