Sot në Tiranë, Takimi Mbarëkombëtar për Dramaturgjinë Shqipe me pjesëmarrjen e dramaturgëve, regjisorëve dhe kritikëve të artit skenik nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia

Në kuadër të kalendarit të përbashkët kulturor Shqipëri-Kosovë, i cili u nënshkrua më 13 shkurt 2014 mes Ministrisë së Kulturës të Shqipërisë dhe Ministrisë së Kulturës Rinisë dhe Sportit të Kosovës, në datat 15 dhe 16 Prill, 2014 Teatri Kombëtar në bashkëpunim me Ministrinë e Kulturës organizon “Takimin Mbarëkombëtar për Dramaturgjinë Shqipe”, me pjesëmarrjen e dramaturgëve, regjisorëve dhe kritikëve të artit skenik nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia.

Në qendër të takimit do të jetë diskutimi mbi dramaturgjinë shqipe dhe problemet me të cilat ndeshen autorët. Dilemat dhe problemet që janë evidentuar në shkrimin e veprave teatrore nga autorët shqiptarë; ka dramaturgji të mirë shqipe, apo dramat shqipe nuk vlerësohen ashtu si e meritojnë? Takimi do të përqëndrohet në disa tema të rëndësishme si: Dramaturgjia shqipe dhe temat e rëndësishme të historisë dhe të aktualitetit, Teknika e shkrimit dhe dega e dramaturgjisë, Teatri dhe drama shqipe, Projekt ide “Laboratori i Dramës Shqipe”, Dramaturgjia shqipe dhe shoqëria, Kritika dhe Drama Shqipe. Takimi do të nisë ditën e martë, 15 Prill ora 16:30- 21:00 dhe ditën e mërkurë 16 Prill ora 9:00-13:00./KultPlus.com

(Përsiatje mbi romanin e Amin Zaoui-së, përkthyer nga Kumbaro)

Amin Zaoui (1956, Algjeri), shkrimtar që shkruan në dy gjuhë – arabisht dhe frëngjisht – është autor i pesë romaneve të përkthyera në shtatëmbëdhjetë gjuhë e të botuara në dhjetëra vende. Cilësohet si një ndër të parët shkrimtarë algjerianë që nëpërmjet veprës së tij letrare i konsideroi të vjetruara e jo më të pakapërcyeshme tabutë. “Shkruaj që të çlirohem”, thotë romancieri algjerian teksa shpjegon prirjen e vet letrare. Në librat e tij, ai qëmton veten dhe të tjerët, dobësitë e individit dhe mospërmbajtjen kolektive në një shoqëri që, në emër të Zotit, lëviz përmes despotizmit. Ndikimi i përvojës jetësore të vetë autorit, si dhe shqetësimi për fatin e burrave e grave algjeriane zënë një vend të rëndësishëm te të gjitha veprat e tij, ndër të cilat edhe “Gosti gënjeshtrash”, përkthyer në shqip nga Mirela Kumbaro (DITURIA, 2008). I gjithë ky roman shpaloset përpara nesh nën zërin e Kusailës, apo Nemsit, që në arabisht do të thotë urith. Ai u rrit në një familje besimtarësh të thekur, në një shtëpi të madhe “mbushur me intriga, xhelozi dhe tradhti bashkëshortore”, në një fshat të zhytur në mjerim dhe hipokrizi, në katundin pa shpirt, ku burrat ishin dhënë pas kurvërisë, ndërsa gratë pas tradhtisë bashkëshortore.

Kështu pra, çfarë i mbetej të bënte djaloshit? “Unë nxora fyerje të pamenduara, të vërteta, të fëlliqura të jetës sime, apo gjëra të cilat i kam dëgjuar nga gojët e atyre që më detyruan të jem zot i frikës dhe i mirë. E dua të vërtetën e gënjeshtrave. Dhe vetëm Allahu e di të vërtetën, të vërtetën e madhe. Betohem që këto gënjeshtra janë të vërteta.” Por sikurse shprehej nëna e vet: “Parfumi i dashurisë dhe era e krimit nuk fshihen dot”. Një vorbull personazhesh, që s’bëjnë gjë tjetër veçse provojnë të kapin “mollën e ndaluar”. Tradhti që pasojnë njëra-tjetrën, marrëdhënie që edhe atëherë kur mendon se janë të sinqerta, kupton se janë thjesht farsa, tradhti, shtirje, mashtrim, hipokrizi… Nëna e Nemsit përjeton një dashuri të ndarë mes babait të familjes dhe xhaxhanë. I ati do tezen e Nemsit, dhe ky i fundit është marrosur pas saj. Burri i tezes dashuron motrën e Nemsit. E kështu, rivalitetet dhe armiqësitë mes këtyre personazheve nuk janë më pak intensive.

Nemsi vjen për të urryer çifutët dhe roumis (myslimanët quajnë kështu të krishterët, ose më mirë europianët, librat e të cilëve megjithatë ai i adhuron), dhe për të përfaqësuar urrejtjen politike që qëndron pas grushtit të shtetit që përmbysi presidentin e parë të Algjerisë të zgjedhur në mënyrë demokratike. Si një djalë i vogël Nemsi ha me dorën e majtë, çka për një mysliman konsiderohet e fëlliqur, shenjë turpi, mallkim hyjnor. Por ndryshe nga një djalë i vogël, në jetën e tij ka shumë femra. Një dëshirë e ethshme jo për vajza të reja, por për gra: “Kam mësuar të urrej ushtarët dhe të dua të bëj dashuri me gra, me gra shumë më të mëdha se unë.” Ai kallëzon si i hapen sytë, mes seksualitetit të vet të shfrenuar, në krahët e grave të pjekura.

Në një botë të mbyllur, ku dëshira shtyhet. Në Algjerinë e viteve ’60, ai kalon nga krahët e tezes në shalët e gruas së mësuesit, nga vejusha e përvëluar te gjinjtë e murgeshës… Në një klimë puçesh ushtarake dhe intrigash politike, ai vazhdon mes vrullit kaotik të dëshirës, vetëkënaqësisë, grave dhe seksit, duke u përpjekur më kot të asgjësojë unin e vet seksual… Dëshiron gratë, por di të dojë fort librat dhe gjuhët. Heroit të ri të romanit, librat i falin po aq emocione sa seksualiteti – një seksualitet i parakohshëm dhe i veçantë. Jo pa qëllim, Zaoui vendos paralelisht në duart e djaloshit sa Kuranin, aq edhe veprën që ky e do aq shumë e që e lexon e rilexon pa reshtur – Zonjën Bovari, romanin e madh realist, ku incidentet janë të mirëpeshuara, ku çdo detaj ka një qëllim. Vendi dhe koha këtu janë elastike; dhe kjo imagjinatë energjike, shkrirë me tërbimin dhe seksualitetin janë pothuajse gjithçka pas të cilave duhet të kapemi.

Amin Zaoui e trajton temën e obsesionit me gratë në moshë në një mënyrë delikate dhe shqetësuese. Një varg skenash të shkurtra të kombinuara me vëzhgimet koncize realizojnë jo në pak raste një koherencë të brendshme, dhe kjo falë bashkëveprimit simbolik të karakterit me kontekstin. Realja dhe trillimi gërshetohen më së miri. Rrëfimi hidhet para e pas në kohë dhe e gjitha kjo me qëllim që lexuesi të mos e kuptojë kurrë vërtet se kur dhe ku ndodhet. Zaoui të udhëheq drejt një shtegu duke të vërtitur më parë nëpër secilën faqe. Emrat e karaktereve përzihen me kohën dhe vendet. “Isha unë 12 apo 14 në atë kohë? A ishte emri i saj Suha apo Duzha/Karina ose Kahina?” Nën premisën se një gënjeshtar është një lloj gjeniu, diku mes një të çmenduri dhe një profeti, dhe se të gjitha gratë duan të dëgjojnë gënjeshtra, ne hyjmë më thellë në botën e tij gjysmë të vërtetë dhe shthurjes fetare.

Një libër që thyhen çdo tabu dhe çdo konventë shoqërore, të ngritura në Perëndim për t’u besuar. Ngjarje dhe lëvizje të mëdha në Algjerinë e viteve ’60-’70, të cilat përpunohen me finesë e mjeshtëri prej autorit, për të na njohur pa dyshim me to, por ama për të mos rënë në kornizim historik (për këtë fare mirë mund të ndihmonte një përmbledhje e shkurtër e ngjarjeve të fundit politike algjeriane). Në rend të ditës qëndrojnë gratë e rrudhura, fishkur prej moshës dhe kohës, në shtretër kërcëllitës dhe dyshekë kashte në stallat e lagështa kundërmuese të bagëtive. Klasifikimi i Zaouit si pjesëtar i “brezit të viteve 1970” nuk ka vlerë tjetër veç asaj kronologjike. Shkrimtarët e shprehjes arabe në Algjeri rrallë kanë përbërë një brez apo një shkollë më vete.

Ata kanë ndjekur shtigje të veçanta, që nga shfaqja e letërsisë arabe e deri me shpalljen e pavarësisë, në varësi kjo të bindjes së tyre politike apo prirjes për të eksperimentuar me stilin dhe gjuhën. Romanet e Zaouisë i karakterizon një stil letrar i thjeshtë e i rrjedhshëm, pasqyrë e realitetit dhe përvojës algjeriane, e në të njëjtën kohë i lirë nga dogmat e qarta politike. Gjuha e tij është laike, e kohës, individuale, larg dogmës së ngurtë klasike që kundërmon era fe e besim. Një rrëfim tronditës, por mjaft shprehës e tërheqës në kuptimin e plotë të fjalës, i cili të mbërthen e të merr me vete në një udhëtim befasues e të jashtëzakonshëm./Jeta Shyle, Mapo/

Arsimi është një prej fushave ku Shqipëria merr mbështetje nga Gjermania, kryesisht në fuqizimin e arsimimit profesional dhe mësimit të gjuhës gjjermane. Në njërin prej gjimnazeve më të mira të Tiranës, “Sami Frashëri”, prej afër 5 viteve është duke u aplikuar projekti i mësimit dy-gjuhësh, shqip dhe gjermanisht, si pjesë e iniciativës së ministrit të Jashtëm gjerman, Frank -Walter Steinmeier, që nga koha e mandatit të tij të parë në këtë post. “Iniciativa Steinmeier” ka si kredo ndërtimin dhe fuqizimin e “Shkollave – partnere të së ardhmes”, duke synuar krijimin e një rrjeti mbarëbotëror prej të paktën 1 mijë shkollash partnere me objektivin e konsolidimit të gjuhës gjermane si gjuhë e huaj, ndërtimin e lidhjeve vitale me Gjermaninë dhe shkollat, nxitjen e shkëmbimit të hapur të ideve dhe bashkëpunimit mes mësuesve e nxënësve.

Rreth 150 nxënës që studiojnë në tre vitet e gjimnazit “Sami Frashëri” në Tiranë, i kanë mundësitë që jo vetëm të mësojnë cilësisht gjermanishten, por dhe të ndjekin bursa në afate të ndryshme në Gjermani, apo të zhvillojnë vizita duke pasur kontakte me moshatarët gjermanë.

“Pas tre javësh, këto dimensione të partneritetit do të plotësohen edhe nga një i katërt: nxënëse dhe nxënës gjermanë, të cilët ne do t’i presim si miq të shkëmbimit të nxënësve që kemi me gjimnazin Albeck në Baden-Württemberg, do të bashkëpunojnë në kuadër të këtij partneriteti në një projekt në sektorin e turizmit agrar. Sot ekziston një sektor dygjuhësh, tashmë i ngritur dhe që funksionon mirë, në të cilin nxënësit mund të përvetësojnë jo vetëm diplomën e gjuhës gjermane në nivelin C I, por edhe akses direkt në universitetet dhe shkollat e larta gjermane, nëse përfundojnë me sukses maturën shtetërore“, shprehet shefi i Departmanetit dygjuhësh pranë gjimnazit “Sami Frashëri”, Herbert Mühlfeit.
Vijnë nxënës të familjarizuar me programimin mësimor

Etleva Hysenaj është mësuese e gjuhës angleze, por djalin e saj vendosi që para tre viteve që ta regjistrojë në Departamentin dy-gjuhësh tek “Sami Frashëri”. Ajo kujton se ky ka qenë një vendim i vështirë në famljen e saj, por tani që djali është maturant është shumë e kënaqur për zgjedhjen e bërë. “Pritmëria si prindër është maksimale, sepse falë mësuesve shqiptarë dhe gjermanë ecuria e djalit është shumë cilësore. Mbi të gjitha jam kënaqur nga atmosfera e disiplinës për studimin dhe punën, që do ti shërbejnë në ecurinë e mëtejshme”.

Për nivelin cilësor të klasave në Departament investimi fillon që nga rekrutimi i nxënësve në klasën e 10. Treguesit kryesorë për nxënësit që vijnë nga sistemi 9 vjeçar janë njohuritë në matematikë dhe kalimi me note të lartë të testit të gjermanishtes. Për këtë është ndërtuar dhe një lloj network-u për burimin e nxënësve që pranohen, pasi ata në rreth 90 përqind janë nga tre shkolla 9 vjeçare të kryeqytetit, nga “Fan Noli”, “De Rada” dhe “Avni Rustemi”, ku aplikohet mësimi i bazave të gjermanishtes dhe kurikula është e sinkronizuar me atë të Departamentit dy-gjuhësh. Kjo është garancia se kontigjenti i nxënësve është i familjarizuar me programin që do të ndjekë në tre vitet e shkollës së mesme.

Gjuha e huaj si avantazh në kuadër të lëvizjes së lirë

Ambasadori i Republikës Federale të Gjermanisë në Tiranë, Hellmut Hoffmann, duke vizituar mjediset e Departamentit dy-gjuhësh së bashku me ministren e Arsimit Lindita Nikolla, shprehet për vijimin e mbështetjes së Gjermanisë për projekte të tilla. Sipas ambasadorit në procesin e integrimit europian të Shqipërisë “mësimi i gjuhëve të huaja është me shume rëndësi. Sot rreth 100 milionë njerëz në Gjermani, Zvicër dhe Austri e kanë gjermanishten si gjuhën e parë, ndërkohë që dhe shumë të tjerë në Europë dhe pjesë të tjera të globit e njohin si gjuhë të dytë, ose kanë njohuri në nivele të ndryshme. Zotërimi i gjuhëve të huaja përbën një avantazh ekonomik dhe kulturor në kuadër të lëvizjes së lirë të qytetarëve. Këtu në Shqipëri ka një sërë institucionesh e organizatash gjermane, por dhe kompani e firma, që janë një ofertë për punësim dhe ku njohja e gjermanishtes është favorizuese”

Ambasadori Hoffmann dhe ministrja e Arsimit Nikolla

Ambasadori Hoffmann, që siç pranon vetë është “i rrethuar” nga mësuesit në familjen e tij, me prindërit dhe bashkëshorten në këtë profesion, shpreh emocion për atmosferën e diskutimit në Departmentin dy–gjyhësh, ku janë sëbashku nxenës, mësues dhe prindër. Ai e vlerëson mjaft pozitivisht ecurinë e projektit me besimin se nxënësit do të vijojnë me rezultate të mira dhe në studimet e larta e kualifikimet e ndryshme akademike.

Ministrja e Arsimit, Lindita Nikolla, ka nxjerrë në pah rolin e Departmanetit dy-gjuhësh, si një pikë referimi për modernizmin e shkollës shqiptare. “Projekte të tilla ne do të synojmë që ti përhapim dhe në shkolla të tjera, jo vetëm në Tiranë por dhe në rrethe të tjera, për të shtrirë sa më shumë filozofinë e të nxënit me metoda bashkëkohore. Modeli gjerman i arsimit është shumë i vlefshëm në këtë drejtim.”

Perg. Arben Muka