Drejtuesit e “BarCamp Prishtina” e kanë mbajtur të enjten mbrëma takimin e fundit për këtë vit, ku para një numri të konsiderueshëm të audiencës, gra dhe vajza që merren me art kanë treguar për përvojat e tyre nga lëmi pak a shumë të ndryshme.
Fillimisht, përvojat e tyre gjatë performancave të ndryshme gjatë vitit që po e lëmë pas, i kanë treguar katër vajzat e grupit “Haveit”, motrat Hana Qena dhe Vesa Qena dhe motrat Lola Sylaj dhe Alketa Sylaj.
Vesa Qena ka treguar para të pranishmëve se si grupi i tyre gjatë verës e kishte organizuar një protestë pranë godinës së Kuvendit të Kosovës, si shenjë revolte për Ligjin për femrat e dhunuara gjatë luftës, siç ka thënë ajo, për gjuhën seksisite që ishte përdorur nga deputetët.

Ajo ka thënë se të revoltuara nga fjala ekzaminim, që siç ka thënë ajo, është përdorur në veçanti nga deputeti i PDK-së, Shaip Muja, kishin vendosur një tavolinë pranë Kuvendit të Kosovës, të mbuluar me çarçaf të bardhë që simbolizon spitalin, dhe me çekanë dhe dërrasa kuzhine kanë shtypur molla, fryt ky që sipas saj simbolizon pastërtinë, femrën e ndoshta edhe virgjërinë.

Ndërkaq, motra e saj, Hana Qena ka folur për një aktivitet tjetër që e kishin gjatë verës së sivjetme si shenjë proteste ndaj keqpërdorimit të ujit nga Komuna e Prishtinësnë fontanën përballë Teatrit Kombëtar derisa banorët e kryeqytetit vuajn për ujë të pijshëm.

Për të treguar këtë gjë, ajo ka thënë se kishin organizuar larjen e rrobave në ata ujë, me çka, siç ka thënë ajo, u patën siguruar se disa rrobe mund t’i veshin sërish, tashmë të lara.

Bashkëpunëtorja e tyre, Alketa Sylaj, ka thënë se aktivitet tjetër i këtij grupi me katër vajza ka qenë protesta në festivalin e filmit “Prishtina Pri Film”, për t’i kritikuar artistët dhe organizatorët, të cilët, siç ka thënë ajo, nuk kanë para për të hëngër diçka më shumë se një byrek, ndërkohë që sillen sikur persona të pasur.

Për këta, Sylaj, ka kujtuar se ishte kritikuar ashpër nga udhëheqësit e këtij festivali, të cilët, sipas saj, më shumë se me kritikë korrekte janë marrë me të personalisht.

Annea Hapçiu, që është e diplomuar për marketing dhe ndërmarrësi, ka folur për joga dhe rëndësinë e praktikumit të tyre për shëndetin e njeriut.
Ndërkaq, skenaristja Blerta Zeqiri ka treguar përvojën e saj të keqe, që është rritur në një familje pa vëlla, që është trajtuar si burrë, dhe për problemet që ka pasur më pas kur është përpjekur të regjistrohet në Fakultetin e Arteve të Universitetit të Prishtinës, dega regji, ndërkaq, një profesor i kishte bërë presion që mos të shkojë, meqenëse, regjia është degë e rëndë për femra, ndërsa dramaturgjia jo.

Skenaristja dhe regjisorja kosovare e disa filmave të shkurtër dhe të gjatë të cilët kanë marrë pjesë në festivale të rëndësishme ndërkombëtare, e shumë prej të cilëve kanë fituar çmime ndërkombëtare, ka thënë se meqenëse iu kishte pjekur në kokë se është si burrë, kishte hasur në probleme edhe gjatë studimeve në Francë, kur kishte mbetur shtatzënë si në fëmijë e parë, edhe në të dytin, ndërsa, siç ka thënë ajo, ishte ndjerë keq sepse iu kishte dukur se një mashkull ka mbetur shtatzënë.

Ndryshe nga kjo, organizatorët e “BarCamp Prishtina” kanë thënë se ky grupim i të rinjve, që të enjten është bërë në Teatrin Oda, dedikuar për gratë në shoqërinë kosovare, për të tetëmbëdhjetën herë i sjellë kryeqytetit takimin e përmuajshëm të komunitetit me prezantime interesante dhe diskutimet interaktive.

Ata janë mbështetur IPKO Foundation, BarCamp-i i dhjetorit shënon rikthimin e këtij aktiviteti në ambientin tradicional të kryeqytetit./KultPlus.com

Është tashmë e njohur për publikun shqiptar se në Arkivin Qendror të Shtetit, krahas një numri mjaft të madh dokumentesh origjinale, që vijnë që nga lashtësia e deri në ditët tona, ruhet dhe një pasuri e madhe dorëshkrimesh të Mesjetës, të cilat hedhin dritë mbi zhvillimin e vendit, jetën kulturore e fetare të tij dhe mbi historinë e popullit tonë. Ndër ta, edhe pse në numër të kufizuar dhe të panjohur për publikun e gjerë, janë dhe kodikët muzikorë, gjashtë prej të cilëve janë tema e botimit të studiueses së re Meri Kumbe. Libri paraqet temën e masterit të saj, botimi i së cilës tregon se nuk ishte thjesht një master për një gradë shkencore që i shtohet CV-së, por dëshmi e një studimi të mirëfilltë.
Studimi dhe botimi i këtyre gjashtë kodikëve muzikorë mesjetarë përbën një kontribut për studimet albanologjike, duke dëshmuar mbijetesën e kulturës bizantine e kristiane, me gjithë rrethanat historike jo të favorshme për to, duke dëshmuar për vlerat e saj dhe vlerësimin e tyre nga besimtarët duke i ruajtur ata brez pas brezi. Si e tregon autorja, muzika kishtare është arti i tërësisë harmonike të tekstit me tingujt, duke u bërë pjesë e ritualeve kishtare.

Studimi ndahet në dy pjesë me gjithsej katër krerë. Pjesa e parë fillon me kreun “Dorëshkrimet e Arkivit Qendror të Shtetit”, në të cilin trajtohet një historik i shkurtër i Kishës Ortodokse në trojet shqiptare, koleksioni i dorëshkrimeve bizantine e postbizantine në vendin tonë dhe prejardhja e dorëshkrimeve. Me të dhënat dhe përfundimet e këtij kreu përftohen njohuri të plota për këtë trashëgimi. Më tej kjo pjesë vazhdon me kreun e dytë, ku paraqiten së pari dorëshkrimet me shkrime ekfonetike, që gjenden midis dorëshkrimeve që gjenden në arkiv. Të tilla janë nëntë, fragmente të të cilave theksohen me shenjat ekfonetike. Më i vjetri ndër to, Berat 3 mbi pergamenë, është i shekullit IX, që është dhe koha kur përdoret për herë të parë ky sistem, ndërsa më i voni, Berat 89, i shekullit XIV. Një grup më vete që është dhe objekti i monografisë e përbëjnë dorëshkrimet me notacion bizantin, nga të cilat ruhen në arkiv gjashtë (plus një fletore me katrore e shek. XX).

Autorja e studimit vëren gjithashtu se dikur, siç tregojnë artikuj të botuar gjatë shekujve XIX-XX, në vendin tonë ka pasur dhe të tjerë kodikë muzikorë, të dhënat për të cilët na i paraqet.

Pjesa e dytë e këtij libri ka dy krerë, i pari, mjaft shterues dhe në natyrën e kësaj monografie, jep përshkrimin analitik të këtyre 6 kodikëve, ndërsa në kreun e dytë jepet pjesa studimore për ta, që autorja e cilëson “Komente dhe përfundime”. Libri shoqërohet me një përmbledhje në gjuhën angleze, me literaturën e përdorur dhe me ilustrime të kodikëve.

Monografia jep të dhëna të plota e analitike në nivel shkencor, mbi përmbajtjen, gjendjen fizike, gjykime për shkrimin dhe shenjat muzikore, datimin dhe autorin eventual. Komentet, vrojtimet dhe vle-rësimet janë pjesë origjinale e studimit, ashtu dhe analiza dhe veçantitë e çdo kodiku. Me vlerë janë dhe të dhënat për emrat e poetëve dhe muzikantëve, kopjuesit dhe toponimet. Duhet të vërejmë se çdonjëri nga kodikët është paraqitur sipas metodologjisë shkencore mbizotëruese në lëmin e katalogizimit të kësaj gjinie të dorëshkrimeve bizantine. Po kështu, edhe krahasimet e literatura e përdorur për identifikimin dhe studimin e teksteve nxjerrin në pah vlerat e tyre që gjer më sot pranoheshin si të mirëqena, por që nuk ishte vërtetuar shkencërisht, gjë që arrihet në këtë studim.

Studimi i këtij materiali dhe krahasimet me shembuj të tjerë tregon se arti psaltik në Shqipëri, nga shek. XIII deri në shek. XIX u zhvillua sipas artit të Konstandinopojës. Po kështu, autorja arrin në përfundimin se Kodiku 23 i Beratit zë një vend të veçantë, për vjetërsinë, e sidomos për mënyrën e veçantë dhe prototipe të organizimit të materialit muzikor. Studimi dhe botimi për këta kodikë muzikorë hap një dritare të re për studimet në fushën e historiografisë muzikore shqiptare dhe të traditave në të, sepse janë dëshmi, edhe pse e pjesshme, e kulturës muzikore të popullit shqiptar. Po kështu, me rëndësi është përfundimi i studiueses se, kodikët muzikorë për një vend të vogël si Shqipëria, që ka qenë i detyruar ndër shekuj të luftojë për mbijetesën e vet, përbëjnë një trashëgimi të vyer në thesarin e kulturës kombëtare.

Nuk mund të mos e përgëzojmë studiuesen Meri Kumbe për këtë kontribut me vlerë në studimet për artet tona mesjetare, historinë e muzikës dhe arkivistikën, që megjithëse e re, me këtë punim dëshmoi prirjet, përgatitjen dhe nivelin e saj të mirë për kërkime shkencore e aq më tepër në një fushë jo të lehtë e të palëvruar të studimeve shqiptare. Ne i kuptojmë vështirësitë që ka kërkimi në arkiv dhe sidomos studimi i vetë materialeve arkivore të gjinisë së dorëshkrimeve mesjetare dhe kjo është edhe një dëshmi tjetër e pasionit, përgatitjes shkencore, aftësisë dhe punës së autores. Duke i uruar asaj suksese e punë të mëtejshme, nuk mund të mos vlerësojmë mbështetjen që i dhanë Arkivi Qendror i Shtetit për kryerjen me sukses të kësaj monografie dhe për botimin dinjitoz.ALEKSANDËR MEKSI