Vepra e mirënjohur e Ismail Kadarese, “Gjenerali i ushtrisë së vdekur”, realizuar në Teatrin Shqiptar nga Shkupi, e dramatizuar nga Jeton Neziraj, ndërsa dramatizimin skenik e ka bërë Zhelka Udoviçiq, në regji të regjisorit me prejardhje shqiptare, Dino Mustafiq, u shfaq edhe në Strugë, në kuadër të aktiviteteve kulturore për shënimin e festave të nëntorit, me ftesë dhe mbështetje të kryetarit të komunës së Strugës, Ziadin Sela.

“Edhe kufomat e ushtrisë pushtuese nuk i tretë dheu jonë”-ishte një nga batutat e shfaqjes “Gjenerali i ushtrisë së vdekur”, që reflektohej edhe në dialogun e zhvilluar ndërmjet dy gjeneralëve, “Gjeneralit” (Bajrush Mjakut) dhe “Gjeneral Lajtnant” (Adem Karaga), të cilët në një moment përshpëritin se “Eshtra kanë gjetur port ë përzier me eshtra mushke! Po eshtrat e mushkës dallojnë nga ato të njeriut, sepse të gjithë njerzit kanë numër të njejtë eshtrash”. “Jo Gjeneral jo, nuk kanë numër të njejtë, sepse unë kam më pak…sepse e kam një krah të prerë…”- ishte dialogu tjetër ndërmjet gjeneralëve, që përcillte një mesazh tjetër përmes dialogut, transmeton INA.

Pa dyshim se “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” është shfaqje e gjallë dhe organike, që mban në ankth tërë kohën publikun në sale, përkundër të ftoftit që ndihej në sallën e Pallatit të Kulturës në Strugë. Kjo shfaqje- “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” e vënë dhe realizuar në skenën e Teatrit Shqiptar nga Shkupi,është pa mëdyshje realizim që tejkalon kornizat e mundësive realizuese dhe përmasat kombëtare.

Artëdashëit strugan, dashamirët e artit skenik patën mundësi të ndjekin një shfaqje të kompletuar në të gjitha aspektet, duke filluar nga skenografia teper funkcionale dhe në shërbim të plotë të konceptit regjisorial, trupës së aktorëve e sidomos të dy gjeneralëve Gjeneralit-Bajrush Mjakut dhe Gjeneral Lajtnant-Adem Karagës, të ndihmuar nga e gjithë trupa e aktorëve të tjerë si, Adrian Aziri, Xhevdet Jashari, Vebi Qerimi, Silvana Bajçinovci, e cila duke u rikëthyer në skenë pas gati dy dekadave e zëvëndësoi Musherefe Llozanin, etj etj, me një gjuhë shqipe që tingëllonte pastër në skenë, që sipas prononcimeve të spektatorëve në sallë ishte shfaqje e perceptuar si një shfaqje e një formati tjetër, që tejkalon kornizat dhe konceptet jo vetëm shqiptare por edhe ballkanike, me shpërthimet e aktorëve në skenë, – si p.sh. gjeneralëve, Ardian Azirit, Vebi Qerimit, Silvana Bajçinovcit, Teuta Ajdini-Jegeni, Xhevdet Jasharit etj etj, skenat e dalluara që kanë lënë mbresa të paimagjinuara ndër spektatorët. Janë elemente dhe karakteristika të shumta që tregojnë e dëshmojnë që kjo shfaqje tejkalon shumëçka ballkanike.

Edhe në Strugë, shfaqja përcolli mirë jo vetëm mesazhin e saj, por përcolli mesazhet e shumta, duke shpërfaqur pozitën e rëndë sociale dhe diskriminuese të komunitetit të aktorëve. Drama në vete prekë edhe një nga plagët më të rënda të shoqërisë që artit nuk i jep pozicionin social të merituar. Kjo sipas idesë dhe konceptit regjisorial ilustrohet me përdorimin e miellit në një skenë, me një simbolikë të mrekullueshme, shumë sinjifikative, me mesazh mjaft domethënës.

Ismail Kadare është emër i madh, është një kolos i letrave shqipe, që e ka nxitur dhe ngacmuar edhe regjisorin Dino Mustafiq, me “Gjeneralin e ushtrisë së vdekur”, i cili shumë mirë e njeh luftën dhe pozitën e postin e kolonelit. Ai është pjesë dhe dëshmitar i luftës dhe eshtrave të shumtë edhe në Bosnjë, ku edhe sot nuk dihet se a janë njerzit gjallë apo jo, ndaj ai ka përdorur të gjitha këto elemente në skenë me plot guxim intelektual dhe krijues, por përkundër faktit se mbase ngjarja nganjëherë dukej se po ndodhë diku jashtë Shqipërisë, aktorët në skenë na këthenin në Shqipëri, me traditat, kostumet, lodrat, dasmën, ku pa dyshim se vërehej edhe puna e koreografit Gjergj Prevazit.

Kjo shfaqje, pos përfshirjes së përgjithshme, sidomos zhvillimeve të ngjarjeve të përgjakshme në Ballkanin e trazuar të viteve të ’90-ta, të luftërave dhe masakrave të shumta nga forcat ushtarake dhe paramilitare vrastare serbe etj, që edhe sot e kësaj dite familjarët janë në kërkim të eshtrave të pjestarëve të tyre dhe nuk ia dalin dot. Vlen të theksohet se edhe skenografia tepër funkcionale që dukej si një pjesë e gjallë e shfaqes i jepte kësaj shfaqjeje një nivel të lartë të realizimit intelektual.

Shfaqja e Teatrit Shqiptar nga Shkupi, “Gjeneralit të ushtrisë së vdekur” nga spektatori strugan është vlerësuar për universalitetin e saj, për kapërcimin e kufijve dhe prekjen e temave të tilla përtej hapësirave shqiptare, por edhe për përcjelljen e mesazhit tek publiku, që e vlerësoi shumë lart skenën dhe lojën e aktorëve shqiptarë të Teatrit të Shkupit.

”Gjeneralin e ushtrisë së vdekur” të Ismail Kadaresë dramatizuar nga Jeton Neziraj, vënë në skenë nga Dino Mustafiqi, me skenografi të Dragutin Broz, kostumet e Bllagoja Micevskit, koreografi të Gjergj Prevazit, dramatizim për skenë nga Zhelka Udoviçiq dhe Jeton Neziraj dhe muzikën e përshtatur nga Nexhat Mujovi-Virusi.

Trupa e Teatrit Shqiptar nga Shkupi, që së bashku me ekipin teknik dhe realizues përbëhej nga afo 45 veta, realizoi “Gjeneralin e ushtrisë së vdekur” duke ua besuar rolet-personazhet aktorëve: Gjenerali – Bajrush Mjaku, Prifti – Xhevdet Jashari, Gjeneral Lejtnanti – Adem Karaga, Specialisti – Besfort Idrizi, Beti – Amernis Nokshiqi – Jovanovska, Kontesha – Teuta Ajdini-Jegeni, Mullisi – Vebi Qerimi, Nica – Silvana Bajçinovci, Kristina – Merlinda Saiti, Prostituta – Aida Alidemi, Ushtari i ri – Genci Mirzo, Ushtari II – Sabajdin Selmani, Varrtari I – Adrian Aziri, Varrtari II – Hajrullah Ramizi, Varrtari III – Visar Etemi, Varrtari që vdes – Blerim Dardhishta, Zarije Jonuzi, Drita Aliu dhe Emine Kadriu.

Një libër i ri rreth Bruce Springsteen përmban detaje të panjohura më parë për të kaluarën e këngëtarit dhe se si ato kanë ndikuar në jetën dhe artin e tij.

Janë shkruar shumë libra për Bruce Springsteen që kur ai u bë i njohur në vitin 1975. Por ka diçka të pazakontë në librin e ri “Bruce” të Peter Ames Carlin. Ndryshe nga të tjerët, Carlin e shkroi librin në bashkëpunim me këngëtarin që njihet me nofkën “The Boss”.

“Ai dhe familja e tij më dhanë shumë informacion – pa folur pastaj që Bruce më lejoi të takohesha me nën e tij, motrat, kushërinjtë dhe hallat”, njofton Zëri i Amerikës.

Libri u jep lexuesve një vështrim të ri për djajtë që trazuan Springsteen – si dhe një vështrim të ri sesi këto beteja prekën jetën e tij dhe skalitën artin që ai krijoi. Më e rëndësishmja thotë Carlin, janë zbulimet rreth problemeve psikiatrike nga të cilat vuante i ati i kënmgëtarit, Douglas. Për shembull thotë Carlin, ka një shkak për gjithë zemërimin dhe disonancën në këngë si “Adam Raised a Cain.”

“Shumë prej kësaj ka të bëjë me gjendjen kaotike në familjen e tij si rezultat i të atit. Por fakti që ai u bë i pasur pasi kaloi pjesën më të madhe të fëmijërisë në varfëri – tregon gjithashtu botëkuptimin e tij sociokulturor.”

Sigurisht që libri nuk është vetëm dramë psikologjike. Carlin ishte në gjendje gjithashtu të grumbullonte dhe pastaj të konfirmonte disa histori klasike nga jeta e Springsteen. Si përshembull një natë kur ishte 19 vjeç Bruce priti prapa skenës në një concert të Janis Joplin në New Jersey në përpjekje për të rregulluar një takim romantik me këngëtaren.

“Ajo erdhi në skenë dhe i hodhi një vështrim Bruce-it dhe as asaj u duk sikur të gjitha dritat u ndezën.Nga fundi i shfaqjes Bruce pa vrullin e saj, hapi derën dhe u largua në errësirë duke kuptuar se një 19 vjecar nuk mund të përballonte dot një tornado si ajo që krijonte artistikisht Janis Joplin.”

Carlin zbulon gjithashtu se pas këngës “Born To Run” grupi i Springsteenit pati tronditjen më të madhe.

Carlin thotë se mësoi atë që pëlqehet më shumë tek Bruce Springsteen – artisti që asnjëherë nuk braktisi shtresën punëtore tek e cila i ka rrënjët, dhe që, megjithë pasurinë, ende përkrah më të pambrojturin.

Kur ngrihet në mëngjes dhe shihet në pasqyrë ai thotë se sheh të njëjtin njeri të humbur – atë fëmijë të klasës punëtore që fëmijët e tjerë e tallnin sepse ishte i çuditshëm.”

Plazhet magjepsëse të Nju Xhersit ku ai lulëzoi si muzikant dhe lufta e njerëzve që jetojnë aty, janë ende pjesë e Bruce Springsteen. Dhe janë ende pjesë e muzikës së tij.

Në Shtetet e Bashkuara dhe në Shqipëri pritet të dalë pranverën e ardhshme libri “Operation Valuable Fiend” ose në shqip “Operacioni kundërshtari i dobishëm”, me autor Albert Lulushin.

Libri përmban historinë e operacionit të Agjencisë Qendrore të Zbulimit amerikan, CIA,  për përmbysjen e regjimit komunist në Shqipëri në fillim të viteve 50’. Dihet tashmë se operacioni dështoi, por pse dështoi? Regjimi komunist i Shqipërisë e propagandoi këtë dështim si fitore të tij, ndërsa Nicholas Bethel hodhi në vitin 1984 tezën se amerikanët i tradhtoi agjenti i shumëfishtë Kim Filbi.

Pa e hedhur poshtë këtë tezë,  studiuesi Albert Lulush, me të cilin bisedoi “Zëri i Amerikës”,  e thellon studimin e këtij operacioni dhe përshkruan elementë të shumtë që kontribuan në dështimin e tij, ndërkohë që janë hapur edhe dokumentet e CIA-s për operacionin e koduar BGFIEND.