5.9 C
Prizren
E hënë, 23 Nëntor, 2020

Ekonomia e gjuhës

Shkruan: Prof. Gani Rudaj

Me problemet e Gjuhësisë së Përgjithshme janë marrë shumë studiues. Këtu duhet të përmend F. dë Sosyrin, Roman Jakobsonin, Andre Martine, Rexhep Ismailin e shumë të tjerë. Në këtë punim do të mundohem të merrem me komunikimin.

Fjala komunikim rrjedh nga fjala latine COMMUNICATION, që do të thotë shkëmbim mendimesh ose marrëveshjes me dikë. Duhet të dimë se nuk komunikojnë vetëm njerëzit.

Komunikim kanë edhe kafshët, edhe bimët me gjuhën e tyre. Marrëveshja në mes kafshëve është e lehtë, edhe e bimëve gjithashtu. P.sh. luledielli gjithmonë komunikon me diellin.

Problemi i të komunikuarit qëndron në mes njerëzve. Njeriu më lehtë kuptohet me qenin se me njeriun. Qeni në oborrin e vet leh dhe njeriu e kupton se bën të hyjë pa ardhur i zoti i shtëpisë.

Marrëveshja në mes njeriut dhe qenit është për t`u lavdëruar.

Gjuha është një sistem shenjash tingullore, të cilat janë specifike për anëtarët e një bashkësie të caktuar shoqërore, e që këto shenja na shërbejnë për të komunikuar ndërmjet tyre njerëzit e asaj bashkësie. Gjuha shërben për të këmbyer informata ose për të parashtruar pyetje.

Me këmbimin e informatave gjuha na shërben që të marrim pjesë në ndonjë këmbim mendimesh, në ndonjë ngjarje a ndodhi. Kur të parashtrojmë një pyetje me anë të gjuhës, ne presim një përgjigje nga bashkëbiseduesi. Këtu krijohet problemi i komunikimit në mes njerëzve, madje është një problem i pashpjegueshëm.

Në biseda të zakonshme në mes njerëzve vërehet mungesa e ekonomisë së gjuhës. Kjo mungesë pastaj prodhon edhe mangësi logjike. Falë këtyre mungesave krijohen situatat qesharake gjatë bashkëbisedimit dhe këto situata janë të përditshme. P.sh. takohen dy miq dhe fillojnë bisedën: – Tungjatjeta! A je mirë? Si është baba? Si është nëna? Si janë vëllezërit dhe motrat? Po gjyshi si është?

– Faliminderit ! Po ju a jeni mirë në familje?

Në këtë dialog po vërehet se bashkëbiseduesi i parë bëri aq shumë pyetje të panevojshme në vend që ta përdorë vetëm një fjali, e ajo fjali pyetëse është: A e ke familjen mirë?

Në këtë fjali pyetëse po vërehet mosnjohja e ekonomisë së gjuhës. Bashkëbiseduesi kishte ekonomi gjuhësore sepse me një fjali i tha të gjitha.

Rasti i dytë që dëgjohet çdo ditë dhe për mua shumë qesharak është kur njëri e bën një pyetje ndaj dikujt dhe ky e prêt një përgjigje të dëshiruar nga bashkëbiseduesi, por te ne kjo nuk ndodh ose ndodh rrallëherë.

P.sh. një njeri ka shumë mbëhi për një thirrje telefonike dhe e takon mikun ose prindin dhe i thotë; – A ma jep telefonin tënd për një shërbim të shkurtër? Bashkëbiseduesi në vend që t`ia japë telefonin, ky i bën një pyetje të palogjikshme dhe qesharake; – Për çka po të vyen?

I pari gabim u bë se pyetjes ia ktheu me pyetje, që do të thotë se njeriu që kishte nevojë për telefon nuk e kuptoi se a do të marrë ndihmën prej tij dhe gabimi i dytë është se bashkëbiseduesi nuk po e ditka vlerën e telefonit se ndoshta me të do të shpëtonte një jetë.

Krejt ky bashkëbisedim ka mundur të përfundojë me pjesëzat PO ose JO. Pyetjes nuk duhet t`i përgjigjemi me pyetje sepse krijohet situata e moskuptimit në mes bashkëbiseduesve.

- Advertisement -

Më Shumë

Nënkryetari i Prizrenit: Rezultatet për COVID-19 po na vijnë pasi po i varrosim të ndjerët

Nënkryetari i Komunës së Prizrenit, Visar Shehu thotë se në këtë komunë që nga fillimi i pandemisë rreth 1400 raste me coronavirus. “Fatkeqësisht 85 prej...

Plagoset një 19 vjeçar në Prizren

Një person i moshës 19-vjeçare është plagosur sot në Prizren, i dyshuari ndodhet në arrati mirëpo i njëjti është identifkuar nga policia. Lajmin për Gazetën...

10 të vdekur nga COVID-19 në Kosovë

Në 24 orët e fundit në Kosovë dhjetë persona kanë vdekur si pasojë e COVID-19, duke çuar shifrën totale të vdekurve që nga fillimi...

Serbët marrin vendim nëse do ta puthin trupin e vdekur të patriarkut Irinej

Trupi i patriarkut serb, Irinej i cili dje vdiq nga koronavirusi do të ekspozohet në Tempullin e Shën Savës, ku njerëzit do të kenë...

Guardiola e vazhdon kontratën me Cityn

Pep Guardiola ka firmosur kontratë të re dyvjeçare me Manchester Cityn. Ai do të mbetet te City deri në verën e vitit 2023, njofton...

Pacientët po presin deri gjysmë viti për një operim

Deri në gjashtë muaj kanë shkuar listat e pritjet për operacione elektive në Klinikën e Kirurgjisë Abdominale në Qendrën Klinike Universitare të Kosovës. Në...

14 të vdekur nga COVID-19 në Kosovë, 1 në Suharekë dhe 1 në Rahovec

Gjatë 24 orëve të fundit, në Laboratorin e Mikrobiologjisë Molekulare në IKShPK dhe laboratoret private me metodën RT-PCR, janë testuar gjithsej 1.816 mostra të...

Prizren, 27 raste të reja me COVID-19

Gjatë 24 orëve të fundit, janë shëruar 469 pacientë derisa numri i përgjithshëm i të shëruarve deri më sot është gjithsej 18.347 raste, kurse...

Sulmohet seksualisht një femër në Prizren

Është arrestuar një person i dyshimtë, pasi që i njëjti nën ndikim të alkoolit ka sulmuar seksualisht viktimën femër. Nuk raportohet për lëndime, ndërsa rasti...

Vaksina anti-covid më shpejt se sa e kishim imagjinuar, ja kur do të shpërndahet në Europë

Vaksina anti-covid mund të shpërndahet në Europë duke nisur që nga mesi i muajit dhjetor. Lajmin e dha vetë shefi ekzekutiv i Biontech, pas njoftimit...

Ushtarët e FSK-së parakalojnë në rrugët e Rahovecit

Forca e Sigurisë së Kosovës (FSK), paraditen e së mërkurës ka parakaluar në rrugët e Rahovecit. Ushtarët e FSK-së, bashkë me të parin e komunës...

‘Bëmë baba të të ngjaj’, djali i Ronaldos shkëlqen me pionerët e Juventusit

Cristiano Ronaldo nënshkroi për Juventusin dy vjet më parë, dhe djali i tij Cristiano Junior arriti me të në shkollën e të rinjve te...

Malishevë, vidhet arka me para në barnatore

Në rrugën ‘Hamdi Berisha’ në Malishevë është vjedhur arka e një barnatoreje. Në raportin e policisë thuhet se personi i cili ka raportuar rastin, ka...

Tajvan/ Zhduket avioni luftarak F-16, autoritete në alarm

Gjatë fluturimit trajnues një avion luftarak F-16 i Forcave Ajrore të Tajvanit është zhdukur nga radarët. Në një deklaratë nga Ministria e Mbrojtjes së Tajvanit...

Arbër Rexhaj dhe Arben Gashi janë dy deputetët që nisën përplasjen në Kuvend

Një përplasje fizike mes deputetëve ka ndodhur sot në Kuvendin e Kosovës, pas debatit për të pagjeturit, raporton Express. Siç merr vesh Express, përplasja fillimisht...

Për 10 ditë, mbi 2 mijë gjoba u shqiptuan në Gjakovë, Rahovec e Malishevë

Policia e Kosovës ka njoftuar se në Gjakovë, Rahovec dhe Malishevë që nga 13 nëntori, ka shqiptuar 2 mijë e 45 dënime mandatorë, si...

Lajmet e Fundit

Posta me shërbim të ri të “Dërgesave Online”

Posta e Kosovës sot ka nënshkruar një kontratë për një shërbim të ri me konsumatorët, “Dërgesa Online”, duke iu përshtatur nevojave të tregut, zhvillimit...

Totaj i PDK-së viziton Këshillin e Bashkësisë Islame në Prizren

Kryetari i KBI-Prizren, Mr. Besim ef. Berisha, së bashku me kryeimamin Dr. Orhan ef. Bislimaj dhe sekretarin Dr. Faruk ef. Ukallo, e pritën në...

Iu dha lamtumira e fundit kolosit të muzikës së mirëfilltë shqipe, Ismet Peja

Ismet Peja nëpërmjet këngëve të tij që shprehin gëzim, dashuri e dhimbje, ka treguar se kush është populli shqiptar. Kështu u tha në ceremoninë lamtumirës,...

Për 10 ditë, mbi 2 mijë gjoba u shqiptuan në Gjakovë, Rahovec e Malishevë

Policia e Kosovës ka njoftuar se në Gjakovë, Rahovec dhe Malishevë që nga 13 nëntori, ka shqiptuar 2 mijë e 45 dënime mandatorë, si...

Prizren, 53 raste të reja me COVID-19

Gjatë 24 orëve të fundit, janë shëruar 353 pacientë derisa numri i përgjithshëm i të shëruarve deri më sot është gjithsej 21.396 raste, kurse...