25.8 C
Prizren
E diel, 4 Korrik, 2021

Ekonomia e gjuhës

Shkruan: Prof. Gani Rudaj

Me problemet e Gjuhësisë së Përgjithshme janë marrë shumë studiues. Këtu duhet të përmend F. dë Sosyrin, Roman Jakobsonin, Andre Martine, Rexhep Ismailin e shumë të tjerë. Në këtë punim do të mundohem të merrem me komunikimin.

Fjala komunikim rrjedh nga fjala latine COMMUNICATION, që do të thotë shkëmbim mendimesh ose marrëveshjes me dikë. Duhet të dimë se nuk komunikojnë vetëm njerëzit.

Komunikim kanë edhe kafshët, edhe bimët me gjuhën e tyre. Marrëveshja në mes kafshëve është e lehtë, edhe e bimëve gjithashtu. P.sh. luledielli gjithmonë komunikon me diellin.

Problemi i të komunikuarit qëndron në mes njerëzve. Njeriu më lehtë kuptohet me qenin se me njeriun. Qeni në oborrin e vet leh dhe njeriu e kupton se bën të hyjë pa ardhur i zoti i shtëpisë.

Marrëveshja në mes njeriut dhe qenit është për t`u lavdëruar.

Gjuha është një sistem shenjash tingullore, të cilat janë specifike për anëtarët e një bashkësie të caktuar shoqërore, e që këto shenja na shërbejnë për të komunikuar ndërmjet tyre njerëzit e asaj bashkësie. Gjuha shërben për të këmbyer informata ose për të parashtruar pyetje.

Me këmbimin e informatave gjuha na shërben që të marrim pjesë në ndonjë këmbim mendimesh, në ndonjë ngjarje a ndodhi. Kur të parashtrojmë një pyetje me anë të gjuhës, ne presim një përgjigje nga bashkëbiseduesi. Këtu krijohet problemi i komunikimit në mes njerëzve, madje është një problem i pashpjegueshëm.

Në biseda të zakonshme në mes njerëzve vërehet mungesa e ekonomisë së gjuhës. Kjo mungesë pastaj prodhon edhe mangësi logjike. Falë këtyre mungesave krijohen situatat qesharake gjatë bashkëbisedimit dhe këto situata janë të përditshme. P.sh. takohen dy miq dhe fillojnë bisedën: – Tungjatjeta! A je mirë? Si është baba? Si është nëna? Si janë vëllezërit dhe motrat? Po gjyshi si është?

– Faliminderit ! Po ju a jeni mirë në familje?

Në këtë dialog po vërehet se bashkëbiseduesi i parë bëri aq shumë pyetje të panevojshme në vend që ta përdorë vetëm një fjali, e ajo fjali pyetëse është: A e ke familjen mirë?

Në këtë fjali pyetëse po vërehet mosnjohja e ekonomisë së gjuhës. Bashkëbiseduesi kishte ekonomi gjuhësore sepse me një fjali i tha të gjitha.

Rasti i dytë që dëgjohet çdo ditë dhe për mua shumë qesharak është kur njëri e bën një pyetje ndaj dikujt dhe ky e prêt një përgjigje të dëshiruar nga bashkëbiseduesi, por te ne kjo nuk ndodh ose ndodh rrallëherë.

P.sh. një njeri ka shumë mbëhi për një thirrje telefonike dhe e takon mikun ose prindin dhe i thotë; – A ma jep telefonin tënd për një shërbim të shkurtër? Bashkëbiseduesi në vend që t`ia japë telefonin, ky i bën një pyetje të palogjikshme dhe qesharake; – Për çka po të vyen?

I pari gabim u bë se pyetjes ia ktheu me pyetje, që do të thotë se njeriu që kishte nevojë për telefon nuk e kuptoi se a do të marrë ndihmën prej tij dhe gabimi i dytë është se bashkëbiseduesi nuk po e ditka vlerën e telefonit se ndoshta me të do të shpëtonte një jetë.

Krejt ky bashkëbisedim ka mundur të përfundojë me pjesëzat PO ose JO. Pyetjes nuk duhet t`i përgjigjemi me pyetje sepse krijohet situata e moskuptimit në mes bashkëbiseduesve.

Më Shumë

Lansohen pullat postare “Nga trashëgimia – hedhja e gurit, luajtja me shkop etj”

Posta e Kosovës, sot lëshoi në qarkullim emisionin e ri të pullave postare të titulluar: “Nga trashëgimia – hedhja e gurit, luajtja me shkop...

Historia e vajzës ruse që u dashurua me shqiptarin: Pse braktisa Kanadanë për Shqipërinë

Masha Mezenina është një vajzë ruse me profesion ‘Make up artist’. Në moshë shumë të vogël familja e saj emigroi drejt Kanadas, vendi në...

Përleshje mes pesë personave në Prizren, lëndohen tre prej tyre

Pesë persona janë përleshur mes vete dje në Prizren, tre nga të cilët kanë pësuar lëndime trupore dhe kanë pranuar trajtim mjekësor, Të dyshuarit  janë intervistuar...

Hoxhaj: Nga Mitrovica e deri në Prizren, PDK-ja do të kthehet si e para në zgjedhjet lokale

Ish-ushtruesi i detyrës së kryetarit të Partisë Demokratike të Kosovës, Enver Hoxhaj, ka deklaruar se partia ku bënë pjesë do të kthehet si parti...

Ambasada e Zvicrës: Faleminderit Kosovë për përkrahjen

Ambasada e Zvicrës ka reaguar pas fitores së kombëtares së këtij shteti ndaj Francës me rezultat 5:4 pas penalltive ku portieri Yann Sommer, e...

Qeveria fton qytetarët të aplikojnë për vaksinim kundër COVID-19

Qeveria e Kosovës i ka ftuar qytetarët që të regjistrohen për t’u vaksinuar kundër COVID-19. Në një postim në rrjetin social Facebook të Qeverisë thuhet...

Xhavit Haliti thotë se iu ngatërrua pasuria me atë të Xhavit Ukës

Deputeti nga radhët e PDK’së, Xhavit Haliti ka reaguar pas deklarimit të pasurisë nga Agjencia Kundër Korrupsionit, raporton Gazeta Express. Ai ka thënë se të...

Pacolli pas fotos me Abrashin në Stamboll: Kemi ngrënë nga një doner dhe kemi pirë çaj, na kushtuan me pak se 10 euro

Te infektuar: 107,554 Sheruar: 104.679 Vdekur: 2,248   Pacolli pas fotos me Abrashin në Stamboll: Kemi ngrënë nga një doner dhe...

Komuna e Rahovecit përfiton nga granti i Bankës Botërore 250,000.00 dollarë

Kryetari i komunës së Rahovecit, Smajl Latifi dhe ministri i MPL-së, Elbert Krasniqi, ka nënshkruar marrëveshje në bazë të cilës komuna e Rahovecit është...

Memli Krasniqi zyrtarisht kandidat për kryetar të PDK-së

Memli Krasniqi ka zyrtarizuar sot kandidaturën e tij për kryetar të Partisë Demokratike të Kosovës. Në deklaratën e shpalljes së kandidaturës, Krasniqi tha se PDK...

Viola von Cramon vizitoi monumentet kulturore të Prizrenit

Raportuesja në Parlamentin Evropian për Kosovën, Viola von Cramon, ka vizituar sot qytetin e Prizrenit. Cramon këtë vizitë e bëri nën shoqërimin e kryetarit të...

Rrahej në Malishevë, gruaja detyrohet të kthehet te familja e saj në Prizren

Në mbrëmjen që lamë pas në Malishevë është raportuar një rast i dhunës në familje, ku një person ka ushtruar dhunë të vazhdueshme psiqike...

Aksident në rrugën Xërxë-Rahovec, ka të lënduar (VIDEO)

Një aksident ka ndodhur në rrugën Xërxë-Rahovec. Sipas lexuesve të Klankosova.tv si pasojë e këtij aksidenti ka edhe persona të lënduar. Klankosova.tv ka kontaktuar edhe me...

Krushë e Vogël:Gjuan me armë për të festuar, policia i shkon në shtëpi

Policia e Kosovës gjatë ditës së djeshme ka sekuestruar një armë automatike dhe dy karikatorë të zbrazët në fshatin Krushë të Vogël . Armët janë...

Në Spitalin e Prizrenit nuk ka as sot pacient me Covid-19

84 pacientë, të dyshuar dhe të konfirmuar me COVID-19, janë duke u trajtuar në klinikat COVID të QKUK-së dhe në spitalet e përgjithshme, sipas...

Gruaja fitoi 100 mijë funte, një ditë pasi mundi kancerin: Ajo i detyrohet gjithçka një kafshe

Louise Tate fitoi 100 mijë përmes një karte gërvishtëse, të cilën e bleu duke pritur që burri i saj të linte punën. Ky është...

Lajmet e Fundit