12.8 C
Prizren
E diel, 17 Tetor, 2021

Migjeni në madhështinë e fjalës

Tetori i Dritëroit, është edhe tetori i Migjenit – është shprehur Moikom Zeqo – sepse poetët janë peshorja e botës dhe universit.

Kjo datë që për çudi i tremb njerëzit, pra 13-ta, shënoi në letrat shqipe të shekullit të njëzetë, dy emra të mëdhenj: njëri i vargjeve të një melankolie therëse deri në revoltë, tjetri i tokës, i njeriut të thjeshtë që përplaset përditë me realitetin zakonshëm të vrazhdë, zhveshur prej çdo bukurie false.

MIGJENI, djalosh i shekullit të ri dhe DRITËROI – pasqyra e një kohe tjetër vështirësish të shoqërisë shqiptare, në mbarimshekull./Konica.al

Poet dhe prozator, Migjeni u bë përfaqësuesi më i shquar i letërsisë demokratiko-revolucionare të paraçlirimit.

Lindi më 13 tetor 1911 në Shkodër, në një familje të varfër qytetare. Pasi kreu shkollën fillore në qytetin e lindjes, më 1928-1932 ndoqi mësimet e mesme teologjike në Manastir. Në vitet 1933-1937 punoi si mësues filloreje në Vrakë, Shkodër dhe në Pukë – kohë kjo kur zhvilloi veprimtarinë letrare. Shkrimet e para i botoi më 1934; bashkëpunoi në revistat “Illyria”, “Bota e re” etj. Më 1936 krijimet e veta poetike i përmblodhi në librin ”Vargje të lira”, që censura nuk e la të qarkullojë. Nga fundi i vitit 1937 shkoi në Itali, për t’u kuruar nga sëmundja e mushkërive. Vdiq më 26.8.1938, në moshën 27-vjeçare në një sanatorium pranë Torinos, në Torre Peliçe.

La në dorëshkrim, një pjesë të rëndësishme të prozës së tij.

Me bindje demokratike, revolucionare, poeti i ri filloi të brumoset që në bankat e shkollës, nën ndikimin e veprave të autorëve përparimtarë. Punën si shkrimtar e nisi kur në letërsinë shqipe po forcohej rryma demokratike; me shkrimet e tij realiste, thellësisht novatore nga brendia dhe forma, dha ndihmë të madhe në zhvillimin e saj të mëtejshëm.

Në themel të krijmtarisë së Migjenit shpaloset aspirata për një botë të re, ku njerëzit e thjeshtë të jetojnë të lirë dhe të lumtur me dinjitet e pa frikën për të nesërmen. Ky humanizëm aktiv përshkon tej e ndanë veprën e tij.

Në poezitë e para, si “Zgjimi”, “Të birt’ e shekullit të ri”, “Shkëndija”,”Shpirtënit shtegtarë”etj. pakënaqësia e thellë ndaj realitetit çifligaro-borgjez dhe ëndrra e autorit për një të ardhme të bukur u shpreh me figura të gjalla romantike. Poeti u ngrit kundër amullisë shoqërore dhe forcave që mbanin vendin në errësirë («kalbësinave që kërkojnë shejtnim»). Kritika e rreptë e gjendjes së rëndë të vendit u gërshetua në këto krijime me dëshirën e zjarrtë për “një agim të lum e të drejtë kombëtar”, me grishjen për të luftuar për ditë më të bukura. Për zhvillimin e Migjenit si shkrimtar është karakteristik kalimi i tij i shpejtë nga romantizmi revolucionar në realizmin kritik.

KANGA QË S’KUPTOHET

Melodisë kombëtare
U vodh kanga nga zemra e kombit,
shpërtheu në vaj të dikuem mjerimit,
këndoi ujen e së bijës, këndoi ujen e të birit,
qau jetën e thyeme nga rrufe e fatit,
i mbyti në lotë shpirtënt që ndjejnë dhimbë për të ngratit.

Kangë a vaj? Çëje? Thuejma, zemër kombi!
Zemër që ke vuejtun, që ende po vuen…
Kangë a vaj? Çë je? Çë në ty po vluen?
Mallkimi ndaj fatet që ditët t’i helmuen,
që dëshirat e jetës të gjitha t’i gozhduen?

Oh -jo! Kangajote asht shprehje e dhimbsun
e njëjetese që dergjet e dergjet
dhe tu’ e dergjë ndoshta do hesht e molisun…

 

Pasqyrimi i varfërisë së skajshme të masave zë vend qendror në krijimtarinë migjeniane; për shkrimtarin, kishte rëndësi të madhe shoqërore që të dilte në dritë sa më qartë, humnera e vuajtjeve ku e kishte hedhur popullin regjimi reaksionar. Heronjtë e veprave të tij më të mira (“Bukën tonë të përditshme falna sot”, “Bukuria që vret”, “Mollë e ndalueme”, “Legjenda e misrit”, “A don qymyr zotni?”etj.) ishin të papunë që rropateshin gjithë ditën për të nxjerrë kafshatën e gojës, malësorë në zgrip të jetës, të mjerë që jeta u kishte rezervuar vetëm thartësinë e skamjes, ndaj edhe flakur jashtë shoqërisë.

RECITAL’ MALSORIT

0, si nuk kam një grusht të fortë
t’i bij mu në zemër malit që s’bëzanë,
ta dij dhe ai se ç’domethanë i dobët –
n’agoni të përdihet si vigan i vramë.

Unë – lugat si hij’ e trazueme,
trashigimtar i vuejtjes dhe i durimit,
endem mbi bark të malit me ujën e zgjueme
dhe me klithma të pakënaqura t’instinktit.

Mali hesht. Edhe pse përditë
mbi lëkurë të tij, në lojë varrimtare,
kërkoj me gjetë një kafshatë ma të mirë…
Por më rren shaka, shpresa gënjeshtare.

Mali hesht – dhe në heshtje qesh.
E unë vuej – dhe në vuejtje vdes.
Po unë, kur? heu! kur kam për t’u qesh?
Apo ndoshta duhet ma parë të vdes?

0, si nuk kam një grusht të fuqishëm!
Malit, që hesht, mu në zemër me ia njesh!
Ta shof si dridhet nga grusht’ i paligjshëm…
E unë të kënaqem, të kënaqem tu’ u qesh.

“Poema e mjerimit”, më e shquara vepër e tij, ishte përshkrimi i tablosë gjallë dhe rrëqethëse të gjëllitjes së vështirë të masave të shtypura dhe të shfrytëzuara, të venitjes së tyre fizike nën grushtin e mjerimit që sundonte në vend dhe mbrohej nga monarkia çifligaro-borgjeze.

Ndërsa në një varg, si “Zoti të dhashtë”. etj., poeti i ri fshikulloi ashpër indiferentizmin e klasave të kamura ndaj vuajtjeve që hiqte populli.

Rrëfimi i thjeshtë dhe konciz, imtësitë, që zbulojnë thelbin e dukurisë, fryma polemike, psikologjizmi i hollë, prirja për t’i dhënë personazhet me disa viza, figurat poetike shprehëse, ironia – këto janë veçoritë kryesore të stilit të Migjenit, krijimtaria e të cilit, la gjurmë të dukshme në letrarët e rinj të kohës.

Poeti dha kaq shumë, në sa pak kohë… i kishte caktuar fati!

Më Shumë

Migjeni në madhështinë e fjalës

Tetori i Dritëroit, është edhe tetori i Migjenit – është shprehur Moikom Zeqo – sepse poetët janë peshorja e botës dhe universit. Kjo datë që...

Përmbytjet në Kinë: Gati 2 milionë të zhvendosur në provincën Shanxi

Më shumë se 1.76 milion njerëz janë prekur nga përmbytjet e mëdha në provincën Shanxi të Kinës, sipas mediave lokale. Shiu i rrëmbyeshëm javën e...

Totaj: Do t’ia rikthejmë investimet dhe dinjitetin Hasit

Dje hasjanët e Gjonaj e Romajës me një mikëpritje të jashtëzakonshme kanë zhvilluar një takim të përzemërt me Kandidatin për Kryetar të Prizrenit nga...

Haxhi Avdyli komenton foton ku shihet bashkë me Hashim Thaçin

Deputeti i Listës Guxo, Haxhi Avdyli e ka mohuar se ka qenë pjesë e strukturave të Partisë Demokratike të Kosovës përkundër se i është...

Disa të vrarë nga një sulm me shigjetë në Norvegji

Disa njerëz janë vrarë dhe disa të tjerë janë plagosur në Norvegji pasi një burrë përdori një hark dhe shigjetë për t’i sulmuar ata. Policia...

Mot me shi dhe borë për dy ditët e ardhshme

Në Kosovë gjatë dy ditëve të ardhshme do të mbajë mot me shi dhe temperaturat e ulëta do të vijojnë të jenë. Instituti Hidrometeorologjik i...

Një viktimë dhe 29 raste të reja me COVID-19

Ministria e Shëndetësisë ka bërë të ditur se gjatë 24 orëve të fundit në vend një pacientë me COVID-19 ka ndërruar jetë. Gjatë këtyre orëve...

Anton Quni fton qytetarët që ta votojnë Afërdita Morina-Biffar

Kandidati i LDK-së për kryetar të Prizrenit, Anton Quni, ka ftuar qytetarët që më 17 tetor të votojnë për kuvendare kandidaten, Afërdita Morina-Biffar. Sipas tij,...

Pranon fajesinë njëri nga të akuzuarit për ushtrim ndikimi ndaj burrit të prokurores së Prizrenit

Në Departamentin Special të Gjykatës Themelore në Prishtinë është aprovuar marrëveshja e pranimit të fajësisë me Dardan Hoxhaj i akuzuar per veprën penale ushtrim...

Zogut nuk iu lejua rikthimi; çfarë dinte mbreti, për Enver Hoxhën?

Më 12 dhjetor 1944, gjatë ekzilit në Londër, Mbreti Zog do të organizoi një drekë ku një nga të ftuarit kryesorë ishte Sir A....

Qeveria shpall Majlinda Kelmendin “Qytetare me merita të veçanta”

Qeveria e Kosovës e ka shpallur xhudisten Majlinda Kelmendin “Qytetare me merita të veçanta”. Ministri i Kulturës, Rinisë dhe Sportit, Hajrulla Çeku, tha se Kelmendi...

Deputetët duan debat për barrierat tregtare me Serbinë, kërkojnë pjesëmarrjen e ministres Hajdari

Komisioni për Ekonomi, Industri, Ndërmarrësi dhe Tregtisë ka diskutuar për organizimin e një debati publik lidhur me barrierat tregtare Kosovë-Serbi, raporton Ekonomia Online. E për...

KQZ pranon mbi 5 600 pako me fletëvotime nga jashtë

Zyrtarë të Komisionit Qendror të Zgjedhjeve (KQZ) në Kosovë kanë thënë të shtunën se janë bërë të gjitha përgatitjet për ditën e zgjedhjeve lokale,...

Trajnerët nga Kosova në Turqi për avancim profesional

Në kuadër të programit zhvillimor të FIBA YDF dhe bashkëpunimit ndërmjet Federatës së Basketbollit të Kosovës dhe asaj të Turqisë, këtë javë në Stamboll...

Kështu e vuri në siklet Fifi, Arbana Osmanin

Mbrëmë u zhvillua spektakli i radhës i “Big Brother VIP” që në këtë sezon do jetë dy herë në javë. Një nga momentet përmbyllëse...

Totaj në tubimin përmbyllës: Prizreni do ta hap kapitullin e zhvillimit të dielën

Partia  Demokratike  e Kosovës, Dega në Prizren ka mbajtur tubimin përmbyllës, pas gati një muaji sa ka bërë fushatë me qëllimin e arritjes së...

Lajmet e Fundit