-0.2 C
Prizren
E enjte, 28 Janar, 2021

Poezia e parë shqipe u shkrua nga Lekë Matrënga

Lekë Matrënga, i njohur si Luca Matranga, ka lindur më 1567 në fshatin Hora e Arbëreshëvet/”Piana degli Albanesi”, ka vdekur më 1619 në Palermo.

Ishte prift dhe shkrimtar arbëresh nga Siçilia, Itali.

Studoi në Kolegjin e Shën Athanasiusit në Romë, themeloi në vendin e lindjes shkollë. Libri i tij me titull “E mbsuame e krështerë”, shkruar në vitin 1592, përbën dokumentin e parë filologjik të toskërishtes së shkruar dhe të dytin të shqipes, fill pas “Mesharit” të Gjon Buzukut.

Matranga përdori gjuhën shqipe, arbërishten e folur në Piana degli Albanesi, ndryshuar në disa tipare fonetike, në mënyrë që të kuptohej edhe nga arbëreshët e kolonive të tjera. Libri përbëhet nga 28 fletë.

“E mbsuame e krështerë”, e njohur dhe si “Dottrina Christiana”, u botua në Romë më 1592.

Kjo vepër, në 28 faqet që ka, me përmbajtje shpirtërore e katekistike, tejet e rëndësishme për kishën arbëreshe, përfshin edhe një vjershë me tetë vargje, që përbën llojin e parë të vargut të shkruar shqip. Vepra është një doracak fetar për doktrinën e krishterë në formë pyetje-përgjigje.

Kjo vepër është e rëndësishme edhe për dokumentimin e një faze të vjetër të të folmeve të arbëreshëve të Siçilisë; ajo paraqet interes edhe për vjershën e shkurtër botuar në atë vëllim, dokument i parë e botuar i vjershërimit shqip.

Matrënga sjell me këtë vepër, poezinë e parë në gjuhën shqipe. Poezia, veç të tjerash, ka rëndësi, se gruan, femrën, e përmend që në vargun e dytë të saj…

Po jua risjellim në vëmendje vjershën “Këngë e përshpirtshme”, në origjinal, që konsiderohet si një nga vargëzimet e para në gjuhën shqipe:

Gjithëve u thërres, kush do ndëljesë
Të mirë të krësht?, bura e gr?
Mbë fjalët të Tinëzot të shihi meshë,
Se s’ishtë njer? nesh çë mkatë s’k?
E lum kush e kujton se k? të vdesë
E mentë bashkë mbë tënëzonë i k?
Se Krishti ndë parrajsit i bën pjesë
E bën për b?r të tij e për vëll?

Vargjet në gjuhën e sotme shqipe, do të tingëllonin kështu:

Të gjithëve ju thërres, kush do ndjesë,
Të krishterë të mirë, burra e gra,
me fjalë të Tënzot të shihni Meshë,
se s’është njeri prej nesh që mëkate s’ka.
E lum kush kujton se do të vdesë.
E mendtë bashkë në Tënzonë i ka,
se Krishti në parajsë atij i bën pjesë,
e bën për bir të tij e për vëlla”. 

- Advertisement -

Më Shumë

Vdes në aksident tragjik 23 vjeçarja shqiptare

Policia e Vlorës ka dhënë informacionin zyrtar në lidhje me aksidentin që ndodhi dje pranë vendit të quajtur ”Kripa” ku humbi jetën një 23-vjeçare,...

Gjendet pa shenja jete një 57-vjeçare në Prizren

Një trup pa shenja jete është gjetur në banesën e saj në Prizren të hënë pas mesditës, rast që është cilësuar si vdekje e...

UEFA lavdëron punën e Xhakës dhe Shaqirit në ekipin e Zvicrës

Sajti zyrtar i Konfederatës Evropiane të Futbollit (UEFA) ka prezantuar të hënën Përfaqësuesen e Zvicrës si një prej pjesëmarrëseve në “Euro 2020” që mbahet këtë verë. Zvicra...

Haradinaj në Prizren: PDK-ja po na “nguc” ditën e fundit, e vështirë të dalim partia e parë

Kryetari i Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, Ramush Haradinaj ka vizituar fabrikën për përpunimin e metaleve “Lely” ShPK, në Prizren, raporton Ekonomia Online. Me këtë...

Qeveria ndan 30 euro shtesë për pensionistet që marrin deri në 100 euro

Qeveria në detyrë e Kosovës në mbledhjen e mbajtur sot, ka marrë vendim që të ndahen 30 euro shtesë për pensionistet që marrin deri...

122 vjet nga Lidhja e Pejës ‘Besa–Besë’

Në fund të shekullit XIX tokat e banuara me shqiptarë u vunë përsëri në rrezik kur fqinjët ballkanikë filluan aktivisht të ndeshen për të...

Vdes një person nga Covid-19 në Malishevë

Komuna e Malishevës ka bërë të ditur se në 24 orët e fundit në këtë zonë, janë regjistruar 14 raste të reja me COVID-19.Po...

Prokuroria hudhë poshtë kallëzimin penal të ngritur ndaj drejtorit të DUPH-së në Prizren, Beni Kizolli

Kryetari i Komunës së Prizrenit, Mytaher Haskuka së bashku me drejtorin e Drejtorisë së Urbanizmit dhe Planifikimit Hapësinor, Beni Kizolli, sot, kanë organizuar një...

PDK e hapur për bashkëpunim me LVV, Shaqir Totaj: Bashkohemi nëse Vetëvendosja reflekton

Shaqir Totaj, nënkryetar i Partisë Demokratike të Kosovës tregoi për Euronews Albania se PDK-ja është e hapur për bashkëpunim me Lëvizjen Vetëvendosje. Ai theksoi se...

PDK-ja merr mbështetje në Has dhe Përdrini

Kandidatët për deputetë të PDK-së kanë kërkuar besimin e votuesve në Has dhe Përdrini. Ata janë ndarë të kënaqur me mobilizimin e banorëve të kësaj...

Prizren, 11 aktakuza kundër 12 personave

Në raportin 24 orësh të Prokurorit të Shtetit thuhet se janë ngritur tetëdhjetekatër (84) aktakuza kundër tetëdhjetenëntë (89) personave, për vepra të ndryshme penale. Poashtu...

Kushtetuesja refuzon ankesën e Telekomit ndaj vendimit të Apelit në lidhje me Z-Mobilen

Gjykata Kushtetuese ka refuzuar ankesën e Telekomit të Kosovës dhe kërkesën për vendosje të masës së përkohshme, në mënyrë që të parandalohet ekzekutim i...

Shtyhet seanca për rastin ku paditësja po kërkon nga Komuna e Dragashit kompensimin e dëmit në shumën prej 19 mijë euro

Është shtyrë për muajin tjetër seanca për rastin ku paditësja Fehmije Krasniqi po kërkon nga Komuna e Dragashit kompensim dëmi. Seanca e paraparë të mbahej...

KB Rahoveci – KB Prishtina, ky është rezultati përfundimtar i ndeshjes

Sigal Prishtina ka shënuar fitore ndaj Rahovecit në udhëtim 75:93 (16:19, 27:23, 15:22, 17:29), në kuadër të javës së 17-të në Superligën e Kosovës...

Golden Eagle Ylli ndal hovin e Trepçës, e mposht në “Minatori”

Golden Eagle Ylli ka shënuar fitore ndaj Trepçës në udhëtim me rezultat 72:78 (19:25, 23:12, 21:17, 9:24), në kuadër të javës së 17-të në...

Alisa Velaj: Loja e vdekjes dhe përjetësisë në lirikën dashurore të Fatos Arapit

  Në teoritë dhe diskutimet e pafundme mbi natyrën e artit të fjalës, ne i trajtojmë poezitë sikur ato na vijnë me padurim, ndërsa në...

Lajmet e Fundit