Filmi artistik “Milenium”, me regji të Besnik Bishës, që është i ndarë në pesë seri,do të prezantohet premierë, në mbrëmjen e së hënës, në kinemanë “Milenium”, në Tiranë, me serinë e parë të këtij filmi. Filmi që është prodhim i Radio Televizionit Shqiptarë, pas premierës që do të jepet në kinema, në të njëjtën ditë do të fillojë të emetohet po në këtë televizion me fillim në ora 20:30, për të vazhduar me të njëjtin termin dhe me të njëjtën ditë deri në prezantimin e të gjitha serive. Besnik Bisha për KultPlus ka thënë se puna me aktorët e përfshirë në këtë projekt filmik do të ishte dëshirë e çdo regjisori, pasi që ka të përfshirë një kastë shumë profesionale artistësh. Në këtë film me rolet e tyre janë përfshirë artistë si: Ndriçim Xhepa, Ervin Bejleri, Enea Zheku, Klea Huta, Olta Gixhari, Amos Zaharia, Eralda Hitaj, Spiro Duni…

Ndërkohë, sipas regjisorit Bisha, filmi “Milenium”, është një film me 5 seri ku pos regjisë Bisha është edhe autor i skenarit.
“Vrasja e një studenteje do të zbulojë rrënjët e krimit të cilat janë komplekse, po ashtu si dhe marrëdhëniet njerëzore. Historia e kësaj vrasje do të kalojë kufirin e çdo historie të dëgjuar deri më sot…Hakmarrja primitive …hakmarrja për një dashuri të humbur apo të vjedhur mbas një njeri-monëster të kryej krime ç’njerëzore….. Elona studente në vitin e tretë në juridik, vritet barbarisht nga disa bandite të paidentifikuar. Gjithçka fillon këtu. Tmerri për këtë vrasje makabre dhe enigmatike i përfshin të gjithë të afërmit e saj , babain e Elones, Petron, dy shoqet e dhomës së saj Lorin dhe Grejsin, punonjësin e policisë hetimore, prokuror Blerimin si dhe të dashurin e Elones, Eduardin. Nata në të cilën u krye vrasja ishte e errët si për ta mjegulluar e fshehur më shumë atë. Por dalëngadalë Blerimi, dikur një fqinj i Elones arrin të zbulojë autorët, shkaqet dhe rrënjët e këtij krimi”, ka thënë Bisha rreth përmbajtjes së këtij filmi, që pritet të zgjojë kërshërinë e shikuesve, si për nga tematika që zhvillon, duke pas parasysh edhe vrasjet e shpeshta që po ndodhin të trojet shqiptare, por edhe për nga ana profesionale që është realizuar ky film.

Në anën tjetër, filmi “Milenium”, i ndarë në pesë seri, që i tëri zgjatë dikur rreth 5 orë, sipas Bishës, lirisht mund të shfaqet edhe nëpër kinema, duke prezantuar seritë veç e veç.

Në anën tjetër, muzikën e këtij filmi e ka realizuar Shpëtim Saraçi dhe Endri Sina, drejtor i fotografisë është Leonard Qendro, piktor filmi, Orjana Kamberi, producent, Martin Leka… /KultPlus.com

“Fjalori shpjegues i termave të letërsisë” u botua për herë të parë në vitin 1972, nga profesori dhe albanologu Ferdinant Leka, S. Podgorica dhe S. Hoxha, botim i Universitetit Shtetëror të Tiranës dhe Institutit të Historisë dhe Gjuhësisë (Sektori i Terminologjisë). Puna për botimin e këtij fjalori kishte nisur që në vitin 1961, kur në Shqipëri kishin nisur të botoheshin dhe vepra nga autorë që deri në atë kohë ishin cilësuar si të ndaluar, si Gjergj Fishta apo Faik Konica. Prof. Leka kujton se e nisi punën me autorin e romanit të parë shqiptar Dom Ndoc Nika, një autor me gjuhë të pasur, veprat e të cilit i kishte lexuar shpesh gjatë rinisë.

Ndaj e kishte më të lehtë që librin e parë mbi të cilat do të mbante shënimet për hartimin e fjalorit të ishte ai i Ndoc Nikës. Gati 50 vjet më parë, prof. Leka sapo i kishte kaluar të 30-at. Një i ri, që i dallohej në portret pasioni për gjuhët dhe kërkimet albanologjike, do ta shihte punën me fjalorin si sfidën e tij të parë akademike. Por kjo sfidë profesionale nuk do të ishte e lehtë në kohën në të cilën ai donte ta realizonte. “Në kohën që ne po punonim me këtë fjalor nisën të botoheshin dhe autorë të ndaluar. Filloi të botohej pjesë nga krijimtaria e Fishtës. Sigurisht dhe ajo pak krijimtari e botuar shihej me lupë. Po ashtu kish filluar të botohej diçka dhe nga Faik Konica. Me këtë perspektivë mendova që të sillja disa ilustrime nga krijimtaria e Fishtës dhe Konicës p.sh., për të shpjeguar alegorinë ose metaforën”, kujton profesori.

Ai është dhe një ndër përkthyesit e parë të Konicës në shqip, me kërkesë të At Zef Pllumit. Prishja me jugosllavët kishte bërë që krijimtaria e Fishtës të mos shihej më si krijimtari që prishte marrëdhëniet e shqiptarëve me sllavët. Kjo erë lirie që po ndihej në letrat shqipe duket se po e ndihmonte grupin e punës për këtë fjalor të gjenin më shumë shembuj për t’i shtjelluar termat e përzgjedhur. Por kjo liri nuk zgjati shumë dhe shumë shpejt Fishta dhe Konica do të ktheheshin në sirtarët ku kishin qenë më parë, për të mos u prekur për vite e vite me radhë.

Nëse në botimin e këtij fjalori do të ishin përfshirë dhe pjesë nga krijimtaria e Fishtës apo Konicës, prof. Leka nuk mund ta mendojë se cili do të ishte fati i grupit të punës. Por për fatin e tyre të mirë, ky fjalor do të botohej gati 10 vjet pas nisjes së punës, çka çoi në eliminimin e autorëve të ndaluar prej faqeve të tij. “Nëse Fjalori do të ishte botuar në ato vite, ku kishim përfshirë dhe krijimtarinë e Fishtës, me siguri ndonjë nga autorët e tij do ta kishte pësuar nga diktatura. Mua do më binte barra më e rëndë, meqë isha dhe autor, dhe redaktor i librit.

Rreziku ishte në të gjitha anët. Ishte një punë e vështirë. Edhe pse libri u ‘spastrua’ nga autorët e padëshiruar, sërish e pritëm me shumë frikë botimin e tij, sepse shumë terma të letërsisë që ne kishim marrë në konsideratë mund të etiketoheshin si kundër vijës së Partisë. Ashtu ishte koha atëherë. P.sh., të shpjegoje alegorinë dhe ironinë në letërsi ose të shpjegoje se çfarë ishte ekspresionizmi, nuk ishte kollaj në ato kushte”, kujton profesor Leka. Ndoshta ata që e kanë lexuar me kujdes librin, kanë mundur të gjejnë në të dhe ndonjë gjë që ishte kundër vijës, përderisa pas botimit të tij të parë, libri nuk pati ribotime edhe pse numri i kopjeve të shituara ishte 10 mijë.

Puna e nisur me këtë fjalor, e bëri prof. Lekën të ishte i kujdesshëm në çdo libër që lexonte për të gjetur termat, që do të donin shpjegime. Çdo term të gjetur ai e shënonte në fletoren e punës, duke bërë kështu dalëngadalë e çdo ditë plotësimin e heshtur të këtij fjalori me terma të rinj. Gjatë gjithë këtyre viteve (sot profesori i ka kaluar të 80-at), ribotimi i plotë i këtij fjalori duke futur dhe autorët e ndaluar, apo duke hequr dhe disa fjalë që ishin futur sipas kërkesave të kohës, ishte një ambicie e profesor Lekës. Në apartamentin e tij të thjeshtë ku ndan jetën me të shoqen, në një hapësirë e ngushtë të mbushur plot libra, mund të ndesheshe shpesh me fletët që mbartnin shënimet e këtij fjalori. “Kur një ditë lexova një nga fletët që Nandi kishte lënë mbi tavolinë, u mahnita. I thashë që do të jetë një libër shumë i bukur”, thotë Neti, gruaja e tij, e cila e ka ndihmuar në këtë punë të madhe.

Fjalët e marra nga librat nuk kishin si të mos ngacmonin ndjesitë e kësaj gruaje që ndan jetën në një shtëpi të mbushur me libra. Dje, Neti ishte e gëzuar. Në dorë mbante librin, fryt i një pune prej gjysmë shekulli të të shoqit, dhe pjesë e jetës së saj. Çdo frazë shpjeguese të këtij libri, ajo e di gati përmendësh, ashtu siç njeh ngjyrat e pikturave që hedh në telajo (Neti pikturon). Për prof. Lekën, botimi i këtij libri është fundi i një misioni akademik, të cilin ai e ndiente si detyrim, një vepër e cila do t’u duhet të gjithë atyre që merren me letërsinë. Libri ka ndryshime nga botimi i vitit 1972. Janë hequr disa terma ideologjikë, si p.sh., romantizmi përparimtar, realizmi socialist, partishmëria etj. Janë shtuar dhe shumë terma të rinj, që sigurisht nuk janë në botimin e vitit 1972, janë rikthyer dhe autorët e ndaluar. “Një punim i përmasave të tilla bëhet për herë të parë në gjuhën shqipe, me 610 terma, të përditësuar me gjëra të tjera, në përputhje me zhvillimet e trajtimit sa më objektiv të rolit të letërsisë e të autorëve, duke zhveshur nga ideologjia mbytëse e së kaluarës jo fort të largët, e paragjykimet e saj, më të shumtën të imponuara, do të ketë edhe të meta e zbrazëti”, thotë prof.

Leka. Disa terma që i takojnë letërsisë ashtu edhe gjuhësisë (p.sh., fonetikë poetike, sintaksë poetike, theks, intonacion, denotacion, konotacion etj.), janë trajtuar në funksionin e tyre stilistik. Disa janë zhvilluar më gjerësisht, me citime veprash e autorësh të shquar të huaj e shqiptarë, për t’i dhënë mundësi përdoruesit ta shfrytëzojë fjalorin edhe si një enciklopedi të vogël letrare. Një nga problemet kryesore me të cilat prof. Leka është ndeshur gjatë këtij punimi është zgjedhja e termave. “Përzgjedhja është bërë duke përfshirë termat kryesorë që takohen në teorinë e letërsisë, në stilistikë, në kritikën letrare, duke vënë dhe rryma, drejtime e shkolla letrare që kanë lënë gjurmë të rëndësishme në zhvillimin e letërsisë botërore e shqiptare”, thotë prof. Leka. Teksa e shtrëngon fort librin në duar, ndjen se është më i qetë, dhe pse do të donte që ky libër të kishte këtë formë, pikërisht 42 vite më parë…/Alda Bardhyli/

Faza e parë e konkursit për restaurimin dhe muzealizimin e fototekës “Marubi” ka seleksionuar pesë studio, të cilat më pas do ti nënshtrohen gjykimit përfundimtar të një jurie ndërkombëtare për të përzgjedhur studion fituese.

Konkurrentët e përzgjedhur sipas dëshmisë së përvojës dhe të projektimeve të vizionit të zhvillimit, janë: Atelier 4 (studio shqiptare), Casanova+Hernandez (studio hollandeze), Lorenco & CO (studio shqiptare), Testa (studio italiane), Zvi Hecker (studio gjermane).

Sipas njoftimit zyrtar të Ministrisë së Kulturës, kishin aplikuar 26 studio, me shpërndarje gjeografike mjaft interesante, nga të cilat 11 nga Italia, 9 nga Shqipëria, 1 aplikim nga Gjermania, Hollanda, SHBA, Mbretëria e Bashkuar, Japonia dhe Kosova. Konkursi u shpall në 7 shkurt dhe u konceptua në 2 faza: faza e parë që sapo përfundoi, në 28 shkurt me përzgjedhjen e short-listës me 5 studiot fituese, për të vazhduar në fazën e dytë nga ku do të shpallet edhe fituesi, më 30 mars.

Në fazën e dytë 5 konkurrentët do të paraqiten me një projekt arkitektonik që duhet të përfshijë: Analiza të detajuara të sitit- shfaqja dhe performanca e objektit nga fokuset kryesore të qytetit, sistemimin e përgjithshëm, planimetri, mobilim, skemat e lëvizjes horizontale dhe vertikale, analiza e trajtimit të ndriçimit natyral dhe artificial (ndriçimi dekorativ), detaje të fragmenteve kryesore të zhvillimit perimetral dhe momentit të hyrjes, etj. E lënë për vite të tëra në mëshirën e fatit e të lagështisë së skutave, tashmë për dinastinë “Marubi” do të ketë një godinë të standardeve evropiane në Shkodër. Fotot e ruajtura në muze kanë një rëndësi unike për dokumentimin e historisë, etnografisë, ngjarjeve, etj. Aktualisht ruajtja dhe ekspozimi i fotografive kryhet në disa zyra në qytetin e Shkodrës, në kushte shumë të papërshtatshme.

Në Fototekën Kombëtare “Marubi” ruhen rreth 500,000 negativë fotosh prej të cilave rreth 150,000 negativë janë të tre brezave “Marubi”. Bazuar nga inventari janë 493,760 negativë fotosh, 200 dokumente historike dhe 150 objekte historike. Nëpërmjet zbatimi të këtij projekti restaurimi pritet që Muzeu të tërheqë një numër të madh vizitorësh vendas dhe të huaj, si dhe profesionistë nga fushat e ndryshme.

Komedia “10 vjet martesë” me autor Halil Vardar dhe regji nga Inis Gjoni mori të tjera vlerësime mbrëmë në skenën e Teatrit Kombëtar. Komedia, e cila dhe më herët ka shijuar suksesin në skenën teatrore, u rikthye si kërkesë e publikut në sallën e TK dhe u interpretua nga aktorët Genci Fuga dhe Eni Jani. Ngjarja zhvillohet në ditët e sotme. Liza dhe Aleksi janë të martuar prej dhjetë vjetësh dhe kanë dy fëmijë. Ndërsa Liza në ditën e përvjetorit të martesës po mundohet të krijojë një atmosferë sa më romantike duke u munduar të paraqitet përpara Aleksit sensuale dhe joshëse, po atë ditë Aleksi i rrëfen se e tradhton dhe se kërkon të divorcohet. Më pas gjithçka është e përfshirë në nota komike dhe publiku bëhet pjesë e lojës së shkëlqyer të dy aktorëve, Fuga dhe Jani.

Por regjisorja Inis Gjoni tregon se pas 10 netëve që vepra u shfaq në skenën teatrore, se kishte menduar se do të vijonte ky sukses.

“Shfaqja mbushi plot sallën e teatrit, mbushi llozhat, pati sukses. Unë ndoshta se kisha menduar për ta risjellë sërish kaq shpejt në skenë, pasi ajo shfaq dhe në muajin janar, por interesi i publikut ka qenë i madh. Kjo vepër e riktheu publikun në teatër, erdhi në skenë si kërkesë e publikut”, tregon regjisorja mbi komedinë “10 vjet martesë”, transmeton Sotnews.

Por ajo se çfarë e ka bërë këtë vepër të mirëpritur, veç interpretimit të dy aktorëve, padyshim sipas regjisores është dhe mesazhi që sjell këtë herë komedia, por që sipas saj ka në vetvete një dramë.

“Ajo që sjell vepra është një dramë e shoqërisë sot, dhe këtu jo vetëm e asaj shqiptare, por e mbarë shoqërisë. Këtë dramë autori ka arritur ta sjellë bukur me nota komike. Tema që trajtohet është marrëdhënia në çift. Është një vepër shumë aktuale, tema nuk ka një vend veprimi, pasi veprimtaria e saj është kudo, si në Shqipëri, ashtu dhe në mbarë globin, sepse është një temë që ka qenë prezente dje, është sot dhe do të jetë përsëri nesër. Marrëdhënia në çift është gjithmonë e diskutueshme”, tregon regjisorja Inis Gjoni.

Çifti i bashkëshortëve edhe në jetë, Jani dhe Fuga sjellin sipas mënyrës së tyre në këtë komedi, gjithë etapat e një jetë bashkëshortore, nga pasioni, dashuria e deri tek rutina, tradhtia, zhgënjimet, xhelozitë dhe kompromiset bashkëshortore dhe autori prezanton, kompromisin si armën e fundit të një dashurie të humbur.

“Ata si shumë çifte realizuan një normë egoiste vetëm e vetëm për të pasur dikë në fund të jetës së tyre, duke mos shfrytëzuar shansin e të bërit të njëri-tjetrit të lumtur pak e nga pak çdo ditë. Kështu ka qenë dje, kështu është dhe sot, ky është njeriu pavarësisht kohëve që ndryshojnë”, tregon më tej regjisorja mbi veprën që edhe sonte do të jetë në TK.

Veprat e Halili Vardar, 2 shfaqje në skenë

Nuk është hera e parë që regjisorja Inis Gjoni sjell në skenën e teatrit një vepër të Halili Vardar. Më herët ajo solli në skenë komedinë “Klani i të divorcuarave” të Vardar, dhe sërish përzgjodhi një vepër të tij, por këtë herë të tjera ngjarje dhe histori në “10 vjet martesë”. Që në momentet e para të komedisë shpërthen në një ortek zënkash dhe pakënaqësish nga të dyja palët, duke hedhur të gjithë helmin e mbledhur në këto vite. Ata nisin të zbrazin të vërtetat e pathëna të bashkëjetesës, duke shprehur zhgënjimet e pësuara, tradhtitë, xhelozitë, pakënaqësitë e dëshirat e tyre në një përpjekje për të gjetur fajtorin. Ndaj autori në këtë moment kthehet në retrospektivë dhjetë viteve më parë, atje ku lindi dhe dashuria e tyre duke treguar një pamje të qartë të kësaj bashkëjetese. Atmosfera tensionuese, konfliktuale dhe pasionale përçon gjithë komedinë. Në vorbullën e kësaj situate të pashpresë mosmarrëveshjesh ku gjithçka duket se ka përfunduar, autori në fund na jep një zgjidhje befasuese duke na çuar shumë vite para ku na paraqet këtë çift tashmë të moshuar që shihet se e kanë kaluar jetën bashkë. Me sa duket kompromisi është arma e fundit e një dashurie të mbaruar. Vepra, e cila është përthyer nga Ylljet Aliçka pas kësaj fundjave do të rikthehet edhe fundjavën tjetër në skenën e Teatrit Kombëtar.