Fituesja e çmimit “Man Booker 2013”, për trajtimin e padrejtë të shkrimtareve femra, edhe pse libri i saj “The Luminaries” irritoi kritikët meshkuj të një moshe të caktuar.

Jeta e Eleanor Catton shmangu kursin e saj të pritshëm pothuajse saktësisht 12 orë para takimit tonë në mëngjes, pasi romani i saj “The Luminaries”, një punë virtuoze, vendosur në mes të viteve 1860 në kohën e etheve të arit në Zelandën e Re, u shpall fitues i çmimit “Man Booker 2013”.

Kur erdhi momenti, kamerat televizive treguan një fytyrë të palëvizshme si një skulpturë mermeri, e mbështetur në palëvizshmëri nga shoku. Pastaj ajo futi dorën në çantën e saj dhe kërkoi në të derisa gjeti fjalimin e saj të pranimit, të cilin ajo e mbajti në një zë të qartë, por të dredhur. “Pjesa paragjykuese e imja nuk deshi të bëjë fjalim shumë të lehtë për ta gjetur”, shpjegon ajo. “Në të njëjtën kohë unë e dija se kurrë nuk do të isha në gjendje për t’u relaksuar në qoftë se nuk kisha përgatitur diçka. Në kohët e intensitetit emocional kam nevojë për një skript”.

Një person e cila rrezaton siguri të madhe dhe autoritet modest, duket e freskët dhee ndritshme, pavarësisht gjumit prej 2 orë e gjysmë; e ngazëllyer tregon për faktin se nuk e ka hequr grimin e natës së kaluar. Ajo fjeti gjatë alarmit të saj, dhe shkurtimisht lidhi veten në një taksi për një intervistë mëngjesi në radio, duke mbledhur kunjat nga flokët e saj të natës së mëparshme siç edhe bëri.

Dymbëdhjetë orë më parë Catton ishte një shkrimtare e re premtuese, kryesisht me dy romane të mirëpritura nën rripin e saj (i pari, ”The Rehearsal”, bëhej fjalë rreth figurave në periferi të një skandali seksual shkollor ). Tani, ajo është një fenomen. Në moshën 28-vjeçare, ajo është autorja më e re që ndonjëherë ka fituar çmimin ”Man Booker” me romanin më të gjatë ndonjëherë. Ajo është vetëm personi i dytë nga Zelanda e Re që e ka fituar atë, pas Hulme Keri. Tani ka 50.000 £ në xhepin e saj, dhe libri i saj që kishte shitje modeste, tani duket në krye të renditjes së shitjes në Amazon.

Fitorja do të thotë, më në fund, një hapësirë për vetveten. Në këtë moment ajo dhe partneri i saj, poeti amerikan Steven Toussaint, të cilin e takoi kur ata të dy ishin duke studiuar në seminarin e shkrimtarëve “Iowa writers”, morën me qira një apartament me dy dhoma gjumi në Auckland. Ndërsa ai punonte në drejtim të doktoraturës së tij për poezinë, “Ai e punon këtë studim, kjo është marrëveshja. Pra, në këtë moment unë nuk kam një të tillë. Ideja e të qenit në gjendje për të lëvizur në një vend më të madh është jashtëzakonisht emocionuese”.

Me çmim vijnë edhe bekimet e përziera, fama, dhe ajo tashmë shqetësohet nga trajtimi i pabarabartë akorduar për burrat dhe gratë në sytë e publikut.

“ Kam vërejtur se shkrimtarët meshkuj kanë tendencë për t’u marrë në pyetje se çfarë ata mendojnë dhe gratë se çfarë ato ndiejnë”, thotë ajo .

“Në përvojën time dhe shumë shkrimtareve gra të tjera, të gjitha pyetjet që vijnë dhe adresohen nga intervistuesit kanë tendencë të jenë rreth asaj se sa me fat janë ato që janë aty ku janë, në lidhje me fatin dhe identitetin dhe se si ideja i ka frymëzuar ato. Intervistat shumë rrallë merren me gruan si një mendimtare serioze, një filozofe, ose si një person me preokupimet që janë në vazhdim e sipër për të mbështetur ata për jetën e tyre”.

Dhe pastaj pason pyetja për rininë e saj. Edhe pse përgjithësisht në Angli është mirëpritur “The Luminaries”, ajo tha se romani ishte subjekt i një “ ngacmimi”, nga disa kritikues meshkuj të një brezi të vjetër- veçanërisht në vendlindjen e saj, Zelandën e Re. “Njerëzit të cilët kanë reaguar negativisht dhe vrullshëm, të gjithë kanë qenë burra rreth moshës 45-vjeçare”, thotë ajo.

“Një nga ato gjëra që keni mësuar në shkollë në lidhje me çfarëdo lloj ngacmimi është se gjithmonë e më shumë ka të bëjë me ata se sa ka të bëjë me ju. Unë nuk shoh se mosha ime ka diçka të bëjë me atë që është mes kopertinave të librit tim, më shumë se sa fakti që jam e drejta e askujt. Është një fakt i biografisë sime, por kjo nuk është interesante”.

Kjo është konstelacion i veçantë i moshës së saj, gjinia dhe natyra e veçantë e romanit “The Luminaries”, që ajo beson se ka provokuar një dozë të acarimit nga disa kritikë, “pasi kam qenë kaq e guximshme që kamë marrë kohën e njerëzve duke shkruar një libër të gjatë. Ka një ndjenjë atje për: “Kush mendoni se jeni ju? nuk mund ta bëni këtë ?”. Diçka tjetër lidhur me atë që ka të bëjë me personin e tretë të gjithëdijshëm të rrëfimit të librit. Ka një ndjenjë të tillë: “ Në rregull , ne mund të tolerojmë [ këtë ] nga një njeri mbi të 50-at, por ne nuk jemi duke shkuar për të folur për të siç bëni ju”.

“The Luminaries”, është, në nivelin komplot, një faqe e kthesës, tregim për një seri të krimeve të pazgjidhura, i shkruar në mënyrën e një romani sensacional viktorianë. Në janar 1866, në qytetin e Zelandës së Re , në Hokitika, qytetin e etheve të arit, një skocez i quajtur Moody ecën në një dhomë hoteli ku pihet duhani, për të gjetur 12 burra të përfolur në një seri ngjarjesh misterioze: Zhdukja e një gjurmuesi të pasur,vdekja e një të vetmuari të pasur, rrahja për vdekje e një prostitute. Të gjithë burrat janë të lidhur me këto ngjarje dhe të ndërlidhur me njëri-tjetrin.

Romani ka një parim tërësisht origjinal organizimi: Çdo kapitull është paraprirë nga një tabelë astrologjike dhe çdo karakter është i lidhur me një trup qiellor; karakteret veprojnë në përputhje me lëvizjet aktuale të kozmosit siç ata ishin, duke filluar me 27 janar 1866. Në të njëjtën kohë ,romani është i organizuar në 12 pjesë, çdo gjysmë sa gjatësia e njërit të mëparshëm – kështu romani vetë venitet.

Këto parime mund të duken kapriçioze ose artificiale më shumë kur përshkruhet sesa përvoja, por nuk janë , thotë Catton, një “ Eksoskelet”, më tepër se sa të lidhur plotësisht me idetë e librit. “Paradoksi është”, thotë ajo, “Marrëdhënia midis, nga njëra anë, personazheve duke qenë mjeshtër të fateve të tyre dhe në anën tjetër të qenit i pa fat”. Ajo flet për strukturën astrologjike si e ngjashme me një strukturë kompozitori që mund të punojnë përbrenda dhe përmend interesimin e saj për librin” Gödel Escher Bach” , i cili hulumton modelet dhe sistemet në punën e artistit, matematikanit dhe kompozitorit.

Është serioziteti i punës së Catton-it që ju godet, kur flasim rreth saj – besimi i saj në roman edhe si një “ ndërtuese e ndjeshmërisë “ dhe si një bartëse e ideve. Kur fola me njërin prej gjyqtarëve të “Man Booker” , kritikut Stuart Kelly, ai tha se ishte aftësia e saj për të “ bërë romanin të mendojnë në atë mënyrë që zakonisht romanet nuk e bëjnë”, kjo e bënë atë të veçantë, në mënyrën, për shembull, që ajo vendos astrologjinë dhe kapitalizmin në lojë si sistemet konkurruese që kanë të bëjnë me botën, por në të njëjtën kohë ka prodhuar “ një lexim gris-ulërimë”. “Çmimi shkoi për avangardisten e vërtet”, tha ai . “Asnjë roman nuk ka qenë më parë si ky”.

Për Catton,bija e një filozofi, romani është një mjet për të menduar njëkohësisht si edhe ndjenja kaluese. “Kjo është sipas mendimit tim një mjet shumë më i mirë për filozofinë se sa silogjizmi dhe konstruktet logjike”, thotë ajo.

“ Ajo që më pëlqen në lidhje me fiksimin më shumë është se ajo i reziston mbylljes dhe ekziston, nëse lexuesi është i gatshëm të angazhohet, si një përplasje e mundshme- një përplasje që është si një takimi me një qenie njerëzore”. /The Guardian/Zëri/

Kejsi Tola një nga zërat e rinj, por të vlerësuar në skenën e këngës, vijon të ketë një aktivitet të pasur artistik. Me interpretimin live ajo në çdo fundjavë nuk mungon para publikut. Këngëtarja që ka sjellë hite në skenat e festivaleve të këngës, në një intervistë për gazetën Sot vjen me një rrëfim mbi jetën e saj artistike. Ajo tregon se zoni i vjeshtës ka sjellë jo pak angazhime në fushën e muzikës, dhe kjo gjë sipas saj kërkon jo pak punë. E njohur në fushën e muzikës së lehtë, këngëtarja Kejsi Tola ndjek studimet në fushën e kantos. Sipas saj, muzika klasike ka qenë një zgjedhje shumë e mirë në karrierën e saj, që e ka ndihmuar shumë në formimin muzikor. Si një nga emrat profesioniste të këngës shqiptare, Kejsi Tola pohon se rrymat e reja i pëlqen në muzikë, por asgjë nuk duhet të jetë një kopje identike, sepse sipas saj kjo gjë kthehet më pas në qesharake. Kulmi i karrierës së saj deri tani është dhe pjesëmarrja në “Eurovizion” me këngën “Më merr në ëndërr”. Me hiteve të saj përmendin dhe këngë të tilla si: “Qiellin do ta prekë me ty”, “Më jeto”, “Atje”, etj.

-Ky sezon për ju duket se ka sjellë jo pak angazhime në jetën artistike. Si kalojnë ditët me aktivitete?
Vjeshta është për mua dhe një stinë e bukur, dhe ajo që në fillim të saj nisi bukur dhe mbarë për mua. Ka qenë shumë e ngarkuar, sepse përveçse ka nisur si një sezon i ri me shumë angazhime, tashmë janë dhe angazhimet e shkollës, janë provat e shumta për këngën. Unë këndoj live në çdo fundjavë dhe duhet të bëj prova për të rinovuar gjithçka. Publiku ka nevojë për gjëra të reja dhe kjo është shumë e rëndësishme për ne. Vera është një stinë, që njerëzit kërkojnë këngët ritmike, por gjithsesi njerëzit kanë nevojë për gjëra të reja dhe prandaj dhe duke qenë se ka ardhur vjeshta sigurisht që dhe për krijimtarinë muzikore ka ndryshime, ka këngë të reja, këngë ndryshe nga ato që ne i interpretojmë më shumë gjatë verës. Në live-t që unë këndoj së bashku me mikeshat e mia, mjafton që të rinovohet repertori me muzikë të ndryshme, qoftë në verë, vjeshtë, dhe të stinët e tjera, duan muzikë të mirë.

-Ju çdo fundjavë interpretoni live, por jo pak këngëtarë interpretojnë dhe në playback. Si ndikon kjo tek një artist?
Muzika e gjallë, ajo që bëhet live është muzika e vërtetë, aty tregohen këngëtarët. Ndërsa playback e sjell këngën tek publiku pa zhurma, të pastër, por ama ajo pjesë e gjallë, ku luhet muzikë live dhe jo vetëm këndohet live, janë gjëra më të ndjera. Këngëtari është vetvetja, me live është pjesa e vërtetë e muzikës.

-Ju vijoni studimet në fushën e kantos. Sa e shikoni veten në muzikën klasike?
Muzika e lehtë dhe ajo klasike ndryshojnë nga njëra-tjetra, por kanë dhe kanë të përbashkëta. Sidomos 3 viteve të fundit unë i jam përkushtuar muzikës klasike, pasi kanë qenë dhe 3 vitet e fakultetit dhe kanë qenë fakultative për atë që unë bëj, pavarësisht se unë kam filluar të merrem rastësisht me muzikë klasike e kam dashur shumë, por ama këto 3 vite e kam kuptuar që e ndjej pranë vetes sime. Më pëlqen ajo që bëj në muzikën klasike, ku jam vlerësuar edhe pse nuk bëj shumë performanca të tilla. Unë do mundohem, që këto 2 vite të masterit të jem edhe më aktive në muzikën klasike për të provuar veten time. Muzika klasike ka tjetër dimension, quhet klasike dhe është e madhe, por dhe muzikën e lehtë e duan njerëzit. Unë nuk e kam përzgjedhur përfundimisht se ku do të jem e fokusuar më shumë, por unë do të vazhdoj të dëgjoj muzikë klasike, ashtu si dhe do të vazhdoj dhe me muzikën e lehtë. Do vijë një moment që do të merrem më shumë me njërën prej tyre, por ende nuk e di se kur mund të vijë. Por muzika klasike mua më ka ndihmuar shumë. Ka qenë zgjedhja më e mirë që kam vazhduar studimet për kanto, më ka ndihmuar shumë në karrierë, në formimin tim muzikor.

-Jeni nga zërat që vlerësoheni në muzikë, çfarë shikon sot në tregun muzikor?
Si këngëtare e ndjej që ka probleme. Nuk jam kundër rrymave të reja, risive, ritmeve moderne, ne duhet ti referohemi asaj muzike në botë. Por ajo që nuk më pëlqen është që ne nuk duhet ta kopjojmë muzikën e huaj dhe ta sjellin siç është në muzikën tonë. Referimi nuk duhet të kthehet në një kopje identike. Por problem është dhe mënyra se si e servirim. Mua më pëlqen shumë dhe muzika folklorike, popullore, por nuk duhet ta tejkalojmë masën dhe nëse kjo tejkalohet bëhet e bezdisur. Nuk duhet tepruar në muzikë, duhet ruajtur sensi i masës. Duke u tejkaluar masa bëhet e bezdisur dhe nuk është më muzikë e mirë, mund të kthehet dhe në një gjë qesharake. Janë stile të ndryshme të njerëzve që bëjnë muzikën, por unë mendoj se duhet ruajtur sensi i masës. Risitë e reja duhet ti marrim në muzikë, por të mos kthehet në kopje apo si një pjesë qesharake.

-Duke qenë se prej vitesh jeni pjesëmarrëse dhe në festivale të këngës, si janë për ju këto aktivitete dhe ku ka më shumë probleme?
Janë tre festivale që ndryshojnë nga njëri-tjetri, kanë diferenca mes tyre. Nuk dua të bëj zgjedhje të tilla, sepse unë kam qenë ajo që kam marrë pjesë tek të tre, si në “Kënga Magjike”, festivali i RTSH apo dhe “Top-Fest”. Mendoj që të tre këto festivale janë eksperienca të ndryshme për këngëtarët. Unë kam pasur eksperienca me të tre këto aktivitete, por mendoj se një festival është i mirë në momentin që ka seriozitetin e duhur, dhe mendoj se të tre këto festivale kanë seriozitetin e tyre. Në momentin që bëhet vlerësimi në fund në festival, ai duhet të jetë i vërtetë, dhe kjo e sjell festivalin shumë të mirë.

-Ke qenë disa herë dhe në skenën e Festivalit të RTSH, keni përfaqësuar Shqipërinë dhe në “Eurovizion”, a do të jeni dhe këtë vit në skenën e tij?
Unë jam nga ato artiste që e kam provuar skenën e festivalit dhe ky festival shikohet dhe si trampolinë për të shkuar në “Eurovizion”. Kam qenë disa herë në këtë festival, por këtë vit ende nuk e kam vendosur përfundimisht nëse do të jem apo jo në festival. Pavarësisht se mora pjesë një vit më parë, ndoshta do të ishte më mirë të ishte dhe një vit pauzë, por nuk e di sepse akoma nuk e kam vendosur përfundimisht.

-Keni jo pak interpretime në këngë, por ende nuk ju kemi parë me një album. Është në planet tuaja?
Kam disa këngë, por ndoshta mund të bëj një përmbledhje të këngëve deri tani. Por do të doja shumë të filloja të merresha dhe me një album për të sjellë këngë të reja, por duke qenë se këto 3 vite kanë qenë shumë të ngarkuara dhe me shkollën, i kam dhënë shumë rëndësi pjesës së shkollës se sa pjesës së karrierës. Jo se nuk jam marrë me muzikën, pasi kam qenë me live në çdo fundjavë, por ama ka qenë më e rëndësishme pjesa e shkollës dhe nuk më linte shumë kohë për gjëra të tjera. Unë dua shumë të kem një album, por ende nuk kam një gjë konkrete. Shpresoj që pas 2 apo 3 vitesh të kem një album të ri dhe me singëlla të reja.

-Rryma që ju interpretoni më shumë është pop në muzikë. Do të vijoni po me këtë rrymë?
Nuk është se mua nuk më pëlqen që të lëvroj dhe rryma të reja në muzikë, më pëlqen të eksperimentoj, por besoj se mund të eksperimentoj vetëm brenda kornizave të mia dhe të asaj që mund të bëj. Deri tani nuk kam pasur shumë këngë të tipit komerciale, por ndoshta do të provoj të bëj diçka që të jetë pak më shumë komerciale se sa ato që kam pasur. Përgjithësisht unë kam kënduar balada dhe kënga që kam marrë pjesë në “Eurovizion” është dhe më ritmikja. Do të mundohem që të jem dhe më aktive, por çdo gjë vjen me kohën. Besoj se së shpejti do të sjell diçka më ndryshe në muzikë.

-Nuk kanë munguar sukseset deri tani në karrierën tënde, por a ke ndjerë dhe zhgënjime?
Nuk më pëlqen shumë fjala zhgënjim, por unë jam munduar të kem pritshmëri të ndryshme, ka pasur dhe raste që jam ndjerë e zhgënjyer. Kjo ka ardhur nga fakti i pritshmërive që mund të kem pasur nga një eveniment ose nga persona të ndryshëm, dhe më kanë dalë situata jashtë parashikimeve ose pritshmëritë që kam pasur. Me kalimin e kohës jam mësuar, që edhe ti pres disa gjëra.

-Kejsi gjithmonë keni qenë larg në media sa i takon pjesës që është jeta juaj private. Por çfarë mund të na thoni për këtë pjesë, a jeni e dashuruar?
Nuk kam qenë shumë e përfolur, sepse ndoshta nuk kam pasur dhe gjëra që mund të ishin në vëmendje të lajmeve të tilla. Unë vazhdoj të jem singëll.

-Në karrierën tënde sa e rëndësishme ka qenë për ty familja?
Familja ime ka qenë gjithmonë më e rëndësishmja. Familja për secilin është shumë e veçantë. Mami, babi dhe motra ime janë ata që më kanë qëndruar gjithmonë pranë.

-E përkëdhelur në familje?
Nuk jam shumë e përkëdhelur, por e ndjej që kam marrë shumë vëmendje nga familja ime.

-Jeta si artiste, çfarë të ka favorizuar deri tani dhe ku të ka penguar?
Ndodh ndonjëherë që mund të të krijojë bezdi në ndonjë situatë të caktuar, por favorizuese është më shumë, gjithmonë kjo pjesë ka qenë më e madhe.

Një tjetër letër i ka ardhur Shqipërisë nga UNESCO, sërish për Beratin dhe Gjirokastrën, e sërish për problematikat e tyre. Sektori i Kulturës pranë Qendrës së Trashëgimisë Botërore i shpalos shqetësimet e veta përmes Kishore Rae. Letra i drejtohet Besiana Kadaresë, ambasadore e Shqipërisë në UNESCO dhe në të ritheksohen ato që janë thënë më herët sa i takon mbrojtjes së qyteteve të shpallura pasuri botërore, ndërsa kërkohet që të trajtohen si një dhe se çdo vendim për të duhet marrë nga Instituti i Monumenteve. Vihet në dukej fakti ase ky institut duhet të ketë më shumë specialistë.
Zjarri e rrugët
Paçka të gjithë këshillave, ka dy çështje të cilave u jepet rëndësi e veçantë. Në letër thuhet se në një raport të mëparshëm na është thënë që dy hidrantë të rinj janë të instaluar në Qendrën Historike për mbrojtjen nga zjarri në kala e në Pazarin e Vjetër si edhe në rrugë qyteti bllok. Por sipas letrës, fakti është se nuk ka hidranti zjarri në të gjithë në Qendrën Historike të Gjirokastrës. Këtë e ka konfirmuar për ta edhe një zyrtar i bashkisë, i ngarkuar me këtë çështje dhe shefi i departamentit të mbrojtjes nga zjarri.
Pika e dytë e rëndësishme e letrës ka të bëjë me një fond prej 85.000.000 lekësh, i dhënë për rindërtimin e rrugës në qendrën historike. “Fakti është, – thuhet në letër – se ndërsa kjo sasi parash mund të jetë shpenzuar për ndërtimin e rrugëve, nuk është përdorur për rindërtimin e rrugëve me kalldrëm, që përbëjnë një pjesë të rëndësishme historike të qytetit me karakter otoman, por përkundrazi: (janë përdorur) për të mbuluar rrugët e kalldrëmta me beton. Vetëm disa pjesë shumë të vogla të rrugës me kalldrëm janë riparuar.
Keqkuptim apo keqpërkthim?
Sa i takon çështjes së rrugëve të kalldrëmta, në letër thuhet se “ne nuk mund të përcaktojmë nëse këto moskorrektësi në Raportin e ICOMOS kanë ndodhur për shkak të një keqinterpretimi të fakteve, ose për shkak të një keqkuptimi nga ana e misionit. Mund të vërejmë në këtë kontekst se: a) Misionit i është dhënë vetëm një përkthyes amator (një vullnetar dhe një i afërm i një zyrtari të Institutit të Monumenteve të Kulturës, aftësitë e të cilëve anglisht janë mjaft të kufizuara), dhe b) misioni përbëhej nga vetëm një person i cili qëndroi në qytet për vetëm një ditë, sigurisht jo kohë të mjaftueshme për të verifikuar informacionin e marrë nga autoritetet”.
Gjendja e Konservimit
Ndërtimet pa leje në Berat e Gjirokastër mbeten problem serioz, për shkallën e madhe në Gjirokastër dhe mungesën e implementimit të plani për këto dhunime. Më tutje shtohet se mungojnë mjetet ligjore që do t’i ndalonin ndërhyrjet joligjore dhe kërkohet implementimi i “Rregullores për Qendrën Historike të Beratit dhe zonën e saj tampon” sa më shpejt të jetë e mundur, ndërsa shtohet se një gjë e tillë duhet bërë edhe për Gjirokastrën. Letra shprehet se Berati e Gjirokastra nuk po menaxhohen si një pronë e vetme e po ashtu kërkohet nga shteti që qytetet të pajisen me hidrant kundra zjarrit për ato pjesë të qyteteve që nuk mbulohen nga fondet e BE-së. Kërkohet që rekomandimet në pjesën më të madhe të plotësohen deti në fund të vitit 2014, në mënyrë që problemet të mos rriten në masën që mund të rrezikojnë vlerat e jashtëzakonshme universale.
Rekomandime
Si fillim, vihet në dukje se ka më pak kujdes për Gjirokastrën se sa për Beratin. Më tej, theksohet se ka një numër vështirësish për shkak të burimeve të pakta dhe fuqisë punëtore, si dhe ato që rrjedhin nga mangësitë në legjislacionin ekzistues dhe strukturën e menaxhimit.
Sipas raportit të misionit të UNESCO-s, “Ligji mbi Trashëgiminë Kulturore” është shumë i gjerë nuk mjafton për të mbrojtur qytetet muze. UNESCO propozon disa rishikime në ligjin ekzistues, që duhet të jenë ato mbi: ligjin e pronësisë, ku duhet të përcaktohen se ç’duhet bërë kur pronarët e monumenteve nuk mund të gjenden; të përcaktojnë dhe rregullojë me amendime të veçanta rastet në të cilat pronarët janë financiarisht të pafuqishëm, të përcaktohen detyrat dhe obligimet e institucioneve lokale dhe IMK-së, të rritet dhe të fuqizohet roli i Policisë Ndërtimore, etj. Misioni rekomandon që duhet bërë një klasifikim më i saktë i ndërtesave historike, madje thotë që kjo është absolutisht e nevojshme, pasi ndërtesa të pa-ligjshme apo të reja janë të regjistruara si monumente të kategorisë së 2-të dhe për këtë pikë është lënë si afat, nëntori i këtij viti.