12.9 C
Prizren
E mërkurë, 20 Tetor, 2021

Poeti kombëtar

Fjala e mbajtur në Shkodër me rastin e promovimit të veprave të Gjergj Fishtës, në shënim të 150-vjetorit të lindjes së tij.

Nga: Sabri Hamiti

Të çmuar dijetarë e dinjitarë, miq të zemrës, që na ka mbledhur Gjergj Fishta në këtë solemnitet shpirtëror në Shkodër!

Gjergj Fishta dyzet vjet të krijimtarisë i bëri në Shkodër, si asnjë pararendës i tij. Poligrafia e tij letrare rrok lirikën, dramatikën e satirikën, duke rivizituar kulturat letrare antike greke e latine, me Homerin, tragjedianët grekë e poetët latinë dhe duke rikujtuar paraardhësit shqiptarë: Pal Engjëllin, Marin Barletin, Gjon Buzukun, Pjetër Bogdanin. Si nxënës e nyjëtues i Rilindjes shqiptare, u nis nga rrënjët e kësaj kulture për të bërë sublimimin e saj në trajtë letrare, mbështetur në imagjinatën popullore, në thelbin kanunor e kanonor të botës autentike. Të gjitha këto duke i kaluar nëpër pasionin e krijuesit që mbrendashkruan elementet klasike: ‘e vërteta’, ‘e drejta’, ‘bukuria’, ‘masa’.

Gjergj Fishta në eposin ‘Lahuta e Malcís’, heroikën barletiane e thuri në shqip në trollin shqiptar, duke krijuar variantet e heroikës vendëse: të luftëtarit (Oso Kuka), të mentarit (Marash Uci), të bukurisë e të dashurisë (Tringa). Kryevepra e tij krijoi idealen kombëtare të Votrës, për t’ia thënë Vetes e Botës, me një shqipe të gjallë, si paraqitëse thelbësore e jetës individuale e kolektive.

Në lirikën e tij vokative e metafizike, te ‘Mrizi i Zânavet’ e te ‘Vallja e Parrizit’, alternoi mjeshtërinë e artikulimit të figurës gjenuine me ndjeshmëri shpërthyese të shqipes dhe mjeshtërinë e versifikimit klasik të mendimit të thellësive, që rrokin frymën bogdaniane të krijuesit, krijimit dhe kujtesës, për të shkëlqyer me dramatikën e poezisë personale te ‘Nji lule vjeshtet’.

Format dramatike të veprës së tij ngjallin ndeshjen humane të botës shqiptare që lidhin kalimin e kësaj bote nga Antika në Modernitet. Format e dramave të Fishtës me tema të përjetshme të botës shqiptare nisin nga tragjedia klasike: ‘Juda Makabé’ e ‘Ifigjenia n’Aulli’ për të arritur te melodrama, ‘Jerina’, që shkon kah drama lirike. Krijuesi Fishta krijoi vet repertuarin dramatik të teatrit të Shkodrës, të cilin e themeloi.

Mirëpo Gjergj Fishta pasionant për shqiptarin shfaqet fuqishëm sidomos me satirikën, që e lidhë me realen, nëpërmes së cilës bën kirurgjinë e mentalitetit e mjedisit. Në një orë anatomie, krijuesi shenjon e përmbys të keqen e trashëguar dhe të keqen aktuale, në veprat ‘Anzat e Parnasit’ dhe Gomari i Babatasit. Madje satirën e vet rrënuese e ngreh në piedestal në veprën ‘Nën hajat të Parrizit’.

Të gjitha veprat letrare Fishta i shkruan në trajtë të vargut, popullor apo klasik, madje më kadencë e rimë. Mirëpo veprat kritike dhe estetike i shkruan në trajtë të prozës. Këtu krijuesi i jepet argumentit dhe diskutimit, porse nuk i ikën shkrimit me temperament. Kur pranon apo kur kundërshton, ligjërimi i tij shfaqet me fraza të ndërliqshme në trajtë gradacioni për të artikuluar përmbylljen me qartësi ekselente. Kjo, herë na kujton ligjëratën e Frang Bardhit te ‘Apologjia e Skënderbeut’, dhe më thellë e më shpesh ligjëratën e Pjetër Bogdanit te vepra ‘Cuneus Prophetarum’, që rrok dije kanonike, humane, zbuluese, të nyjëtuar me gjuhë konceptuale të habitshme.

Për të gjallë Fishta u bë shkrimtar i epokës, madje u kurorëzua Poet kombëtar, nga lexuesit dhe interpretuesit e dy brezave letrar. U quajt ‘popullor’, për ‘gjuhën shqipe’ të tij (Shantoja); u quajt ‘interpretues i shpirtit shqiptar’ (Koliqi), ‘epiku i shekullit’ (Poradeci); ‘hero i kulturës’ (Maloki); mirëpo mendimin përmbledhës të tyre e shkroi Zef Skiroi i riu në ‘Historinë e letërsisë shqipe’:

Në historinë e letërsisë kombëtare Gjergj Fishta zë në poezi dhe në ndërgjegjësimin e të qenit shqiptar atë vend që zë Skënderbeu në historinë politike e ushtarake të Shqipërisë. Për hir të këtij bashkimi, që është privilegj i gjenive, ‘nuk mund të mohohet Fishta pa mohuar Shqipërinë’.

Por, Shqipëria e diktaturës komuniste e ndaloi Gjeniun e letrave shqipe Gjergj Fishtën dhe eshtrat e këtij shqiptari i hodhi në lumë. Ngjashëm me zhvarrimin e Pjetër Bogdanit, më 1689, në Prishtinë!

Para 25 vjetësh, të prirë nga Zef Pllumi, u mblodhëm në Shkodër për t’i vënë në vend reliket e Fishtës dhe veprën e tij në piedestal. Po këtë vit u botua në Prishtinë vepra e poetit në katër vëllime.

Seicili ka tregimin e vet për leximin e Fishtës mbasi u ndalua nga diktatura shqiptare. Por askund nuk tingëlluan më me kumbim vargjet e thirrjet e Poetit se sa në Prishtinën e akullit e të furtunës të vitit 1997.

‘Oj Zânë, t’këndojm…t’vajtojm deshta me thânun’ dhe ‘Çohi, të dekun!’
Ashtu si kumbon edhe sot refreni i himnit të tij të flamurit:
Bini Toskë, ju, bini Gegë
Si dy rrfé, që shkojnë tue djegë!

Është kënga solemne e Gjergj shqiptarit, që patë zgjedhur emrin e vet artistik: Gegë Toska.

Kthimi solemn i Gjeniut të letrave është botimi i veprave të tij sot në Shkodër.

Më Shumë

Goditet për vdekje me thikë deputeti

Një deputet konservator është vrarë pasditen e së premtes në Britaninë e Madhe. Në kishën ku ndodhi ngjarja në Essex policia e ka rrethuar zonën me...

Shqipëria dhe një dashuri e (sh)këputur…

 Folkloriste, gjeografe, gjuhëtare, etnografe dhe arkeologe, Margaret Masson Hardie ishte shkolluar në Cambridge dhe i kishte nisur udhëtimet studimore prej vitit 1911, kur shkon...

Ylli-Sigal Prishtina në finale të Superkupës Mbarëkombëtare

Golden Eagle Ylli-Sigal Prishtina do të luajnë në finalen e Superkupës Mbarëkombëtare. Skuadra e Prishtinës në gjysmëfinale mundi Vllazninë e Shkodrës me rezultat 72:80, takim...

A ka vija të kuqe LDK në Prizren, Anton Quni tregon detaje pas rezultatit zgjedhor

Kandidati i Lidhjes Demokratike të Kosovës për kryetar të Prizrenit, Anton Quni, ka folur për zgjedhjet lokale të së dielës, dhe rezultatin zgjedhor.   Ani pse...

Nis heshtja zgjedhore

Me fillim nga ora 07:00 e mëngjesit të ditës së sotme në Kosovë ka nisur heshtja zgjedhore për zgjedhjet lokale të 17 tetorit. Këto janë...

Sondazhi për Prizrenin: Mytaher Haskuka prin me 40.33 përqind, Shaqir Totaj i dyti

Në Rubikon të Klankosovës, profesori Tomor Qela, ka prezantuar të dhënat e sondazhit për zgjedhjet lokale të 17 tetorit, njofton Klankosova.tv. Sipas këtyre rezultateve të...

Numërohen 97.29 për qind të votave në Prizren/ I pari Haskuka, i dyti Totaj

Kandidati i Lëvizjes Vetëvendosje në Prizren, Mytaher Haskuka, ka fituar 39.72 për qind të votave. I dyti është kandidati i PDK-së, Shaqir Totaj, më 31.41...

Kurti thotë që do të fitojnë pa balotazh në Prizren

Lëvizja Vetëvendosje në tubimin përmbyllës të kësaj partie në Prizren ka shprehur besimin se kandidati i kësaj partie Mytaher Haskuka do të fitojë në...

EXIT POLL-i i prezantuar në Klan Kosova: Në Prizren shkon në balotazh VV-ja me PDK-në

Sipas EXIT POLL-it të prezantuara në Klan Kosova Mytaher Haskuka është i pari me 37.91 përqind, ndërsa Shaqir Totaj i PDK-së me 35.30 përqind...

Përkujtohen 15 maturantët e Malishevës që humbën jetën në tragjedinë e Fushë Arrëzit

Sot, me homazhe dhe nderime, në “Lëndinën e lotëve” në Malishevë, ku edhe janë të varrosur 15 maturantët e gjimnazit të Malishevës, të cilët...

Vërshimet bllokuan rrugët, çifti i ri shkon në dasmë hipur në tenxhere

Një çift indian ka shkuar në vendin ku do të mbahej dasma e tyre përmes një mjeti krejtësisht të pazakontë të udhëtimit – me...

Barella pritet të rinovojë me Interin

Nicolo Barellla pritet të nënshkruajë kontratë të re me Interin. Sipas Gazzetas, Barella do të nënshkruajë kontratë deri në qershor 2026. Italiani do të marrë pagë...

Zgjedhjet e 17 tetorit – mbi 3 mijë policë, 35 gjyqtarë dhe 80 prokurorë në mbrojtje të votës

Për zgjedhjet lokale që do të mbahen këtë të diel do të ketë bashkëpunim ndërinstitucional për mbarëvajtjen e procesit zgjedhor. Për këtë proces zgjedhor, kryetari...

Robert Berisha: Vajza jonë nuk e di se unë dhe Nora jemi divorcuar

Robert Berisha së fundmi ka folur sërish për divorcin me Nora Istrefin, me të cilën ka edhe një vajzë. Këngëtari tha në emisionin “Goca dhe...

S’lejohet publikimi i dëshmive edhe të pesë dëshmitarëve në gjykimin ndaj “Burdushit”

Me dëgjimin e dëshmitarëve B.K, E.B, I.T, J.M, Sh.L, të martën, ka vazhduar gjykimi ndaj Hysri Peqanit, i njohur si “Burdushi”, por gjykata ndaloi...

Nga nesër mbyllet segmenti i rrugës Brezovicë – Qendra e Skijimit

Rruga Brezovicë- Qendra e Skijimit do të jetë e mbyllur nga e mërkura deri të shtunën më 23 tetor. Arsyeja është fillimi i asfaltimit të...

Lajmet e Fundit