Më 22 prill 1885 lindi në Shkodër Hilë Mosi, një nga figurat më të rëndësishme të periudhës së Rilindjes së vonë dhe viteve të para të shtetit shqiptar. Poet, publicist, veprimtar politik dhe luftëtar, ai mbetet një emër i lidhur ngushtë me përpjekjet për liri dhe identitet kombëtar.
I biri i atdhetarit Mark Mosi, ai u rrit në një frymë të fortë patriotike, duke u angazhuar që në rini në shpërndarjen e librave shqip dhe në përhapjen e ndërgjegjes kombëtare, shpeshherë në rrethana të rrezikshme gjatë kohës së pushtimit osman.
Studimet i nisi në Shkodër dhe i vazhdoi në Austri, ku u përfshi në rrethet intelektuale shqiptare në Vjenë, duke bashkëpunuar me figura të njohura si Gjergj Pekmezi në shoqërinë “Dija”. Në këtë periudhë nisi të shkruante me pseudonime të ndryshme, duke krijuar vjersha dhe proza me frymë atdhetare.
Pas shpalljes së Kushtetutës Osmane më 1908, u kthye në Shkodër, ku themeloi shoqërinë “Gegnija” dhe mori pjesë në Kongresi i Manastirit, së bashku me figura si Gjergj Fishta, Ndre Mjeda dhe Luigj Gurakuqi.
Ai ishte aktiv edhe në kryengritjet e Malësisë së Veriut dhe luftoi me armë në dorë përkrah patriotëve të tjerë si Risto Siliqi.
Gjatë jetës së tij, Mosi kontribuoi në themelimin dhe drejtimin e disa shoqërive kulturore, ndër to “Vllaznija”, e cila luajti rol të rëndësishëm në edukimin dhe ndërgjegjësimin e rinisë shqiptare. Ai gjithashtu ishte pjesë e Komisia Letrare e Shkodrës, duke ndihmuar në zhvillimin e gjuhës dhe letërsisë shqipe.
Në planin politik, ai shërbeu si deputet, prefekt dhe ministër, duke mbajtur poste të rëndësishme shtetërore, përfshirë atë të Ministrit të Arsimit deri në vdekjen e tij në vitin 1933 në Tiranë.
Në letërsi, ai u dallua me përmbledhje si “Zâni i Atdheut” dhe “Lotët e Dashunís”, ku pasqyroi ndjenjat atdhetare dhe realitetin e kohës. Po ashtu, ai kontribuoi edhe si përkthyes, duke sjellë në shqip vepra të autorëve të njohur evropianë.
Hilë Mosi mbetet një figurë shumëdimensionale e historisë shqiptare, një intelektual që e ndërthurte penën me veprimin, duke i shërbyer kombit në çdo rrethanë. Ai u nda nga jeta në shkurt të vitit 1933 dhe u varros në Shkodër, duke lënë pas një trashëgimi të çmuar në kulturën dhe historinë shqiptare./KultPlus.com