23.8 C
Prizren
E premte, 17 Shtator, 2021

Kuteli, ylli që shndriti letrat shqipe

Mjeshtri i realizimit magjik, rrëfimtar i shkëlqyer, përkthyes i majave të letërsisë botërore; njëherësh edhe studiues dhe financier me kontribute të mëdha për ngritjen e Bankës së Shqipërisë dhe zhvillimin e monedhës kombëtare.

Mitrush Kuteli lindi me 13 shtator 1907 në Pogradec, ku mori dhe mësimet e para.

Më 1919, në kalendarin «Pogradeci», botoi vjershat e tij të para: «Mëmës Shqipëri» dhe «Skënderbeu». Në vitin 1921, filloi Shkollën Tregtare Rumune në Selanik. Nga viti 1924 kish filluar të botonte te «Shqipëria e Re» dhe «Kosova» që dilnin në Kostancë të Rumanisë. Më 1928, filloi studimet në Akademinë e Shkencave të Larta Ekonomike në Bukuresht (1928). Në vitet 1928-1933 drejtoi gazetën «Shqipëria e Re» në Kostancë, në faqet e së cilës hapi më 1929 rubrikën «Shënime Letrare».

Të falem ty, o gjuhë – shkëmb
me rrënjët thellë në shkëmbënj
që çave qiellin kur t’u vrënj
dhe shëmbe bisha e shtërpënj
pa mbete prapë
…..shkrep e shtëng;

të falem, gjuhë – shkrepëtim,
që shkrep në qiej e vrundullon,
me bujë pyjesh bubullon,
me gjëmë detesh uturon,
dhe je, siç ishe,
…..vetëtim;

të falem ty, o gjuhë – hoj,
ty, zëth i nënës – qetësi,
ty, këngë e foshnjës – kaltërsi,
ty, afshi i zemrës – dashuri –
gjithmon e ëmbël –
…..mjaltë zgjoi.

Të falem ty, o gjuhë e fisit tim,
siç nuk i falem asnjë perëndi –
se tempull i përjetshëm më je ti,
dhe ti mburoje nëpër mot të zi:
ti, dritë e krirtë nëpër errësi,
ti, perëndi, që nuk ke perëndim.

Të falem ty, o fis i vendit tim:
Ilir i lashtë, arbër i ri –
dhe sot shqiptar në shumë Shqipëri…
ty, i paepur popull luftëtar,
qendresë e fortë në luftë e zjarr;

ty, o gjahtar i moçëm me hobe,
dhe ty, bari, me hark e me kope
ty, bujk, me shpatë e me qe
ty, nënë e dhembshur e grua – gur,
ju, që më shtatet ngritët mur:
ju rroni dhe rilindni përsëri,
siç lind nga trungu bisku i ri,
kur mplaken edhe vdesin perëndi…
ju mbrujtët e mbrojtët gjer në varr:
gjuhën e shqipes sime
…..thesar

Me pseudonime të ndryshme botoi artikuj mbi çështjen e Bjeshkës së Velipojës, të Vermoshit dhe mbi manastirin e Shën Naumit. U diplomua më 1931 dhe në shkurt 1934 mori doktoratën në shkencat bankare dhe monetare me vlerësimin më të lartë «Diplomam Magnam cum Laudæ».

Punoi si përkthyes në shtëpinë botuese shtetërore «Naim Frashëri». Vdiq në Tiranë, më 4 maj të vitit 1967.

Në Rumani ka qenë funksionar në Ministrinë e Financave; drejtor i Bankës Nacionale të Rumanisë dhe i Bankës së Çernëucit. Mbrojti të drejtat e Rumanisë në kundërshtim me interesat e “aleatit gjerman dhe për pasojë e mobilizuan në ushtri dhe e dërguan ne frontin e Lindjes. Arriti të kthehet në Shqipëri në shtator të vitit 1942, dy javë pasi kishte ndërruar jetë nëna e tij.

Punoi pranë shoqërisë SASTEB, e pas shtatorit 1943 punoi këshilltar për çështje të monedhës pranë Bankës Kombëtare të Shqipërisë. U largua nga Banka në tetor të vitit 1944, pasi kundërshtoi planet gjermane për të nxjerrë një monedhë të re që do të varfëronte Shqipërinë.

Pas janarit 1945, si drejtor i Drejtorisë Qendrore të Bankës së Shtetit Shqiptar, kontribuoi për rimëkëmbjen e financave shqiptare; dha dorëheqjen në gusht 1946, pasi nuk u pajtua me vendimin e shtetit të atëhershëm për kursin e këmbimit lek/dinar jugosllav që dëmtonte ekonominë e vendit.

Në maj 1947 Kuteli arrestohet; dënohet si “Armik i Popullit” me pesë vjet heqje lirie, pa asnjë akuzë konkrete, as si ekonomist, as si letrar dhe e dërguan në kampin-burg të Vloçishtit. Lirohet “me falje” në prill 1949. Dosja e akuzës kundër tij është zhdukur. Pas këtij viti, Kuteli punoi si përkthyes pranë Shtëpisë Botuese ‘Naim Frashëri” dhe për një kohë të gjatë iu hoq e drejta e botimit.

Ekonomist e prozator, poet e folklorist, publicist, përralltar e kritik letrar, Kuteli i la që në të gjallë kulturës dhe mendimit shqiptar mbi 10 botime letrare, si dhe 16 libra e broshura rumanisht kryesisht për ekonominë e financën, por gjithashtu botime folklorike dhe polemika. Ai ka lënë edhe artikuj të shumtë në këto fusha dhe përkthime me vlerë nga rusishtja, rumanishtja, frëngjishtja dhe italishtja.

Letërsisë i kushtoi kohën që i mbetej nga puna me normë në përkthim. U nda nga jeta nga një infarkt, më 4 maj 1967.

Vepra:

“Rrjedhin lumenjtë”

“Vjeshta e Xheladin Beut”

“Lasgush Poradeci” (1937)

“Net shqiptare” (1938)

“Pylli i gështenjave” (1958)

“Ago Jakupi e të tjera rrëfime” (1943)

“Sulm e lotë” (1943)

“Shënime letrare” (1944)

“Havadan më havadan” (1944)

“Kapllan aga i Shaban Shpatës” (1944)

“Dashuria e berberit Artan” (1946)

“Xinxifilua” (1962)

“Tregime të moçme shqiptare” (1965)

“Tregime të zgjedhura” (1972)

“Baltë nga kjo tokë” (1973)

“Në një cep të Ilirisë së poshtme” (1983)

“Këngë e britma nga qyteti i djegur”

“E madhe është gjëma e mëkatit”

Më Shumë

Digjen rreth 10 hektarë mal në mes të fshatrave Vërmicë – Shkozë

Një mal në mes të fshatrave Vërmicë dhe Shkozë të Prizrenit është përfshirë nga zjarri, të shtunën, rreth orës 13:00, raporton Gazeta Sinjali.   Flakët arritën...

Tension dhe përplasje në eventin që i bëri bashkë Noizyn dhe Meriton Mjekiqin

Mbrëmë u mbajtë një event në Tiranë në “Albulena Fight Night”. Përpos meçit mes Ervis Bicit dhe Abdul Kassimit, të ftuar ishin edhe Noizy me...

Refuzohet kërkesa e masës së sigurisë për pronën që u dha me qira pas shpronësimit për autostradën “Ibrahim Rugova”

Bersim Abdijat nga Prizreni dhe gjashtë propozuesve të të tjerë ju është refuzuar kërkesa e masës së sigurisë për një sipërfaqe të pronës së...

14 të vdekur nga Covid-19 në Kosovë

Ministria e Shëndetësisë ka njoftuar se janë regjistruar583 raste pozitive dhe 14 raste të vdekjes dhe 1 mijë e 944 janë shëruar nga Covid-19. Këto...

Dy tërmete godasin veriun e Shqipërisë

Veriu i Shqipërisë është goditur nga 2 tërmete gjatë natës. Lëkundja e parë është ndjerë rreth orës 04: 20 dhe kishin magnitudë 4.1. Sipas EMSC...

Gastronomët paralajmërojnë largimin e arkave fiskale: Është mbushur kupa, s’kemi asnjë ndihmë

Qeveria e Kosovë nuk është koordinuar me Shoqatën e Gastronomëve për asnjë vendim të marrë sa i përket masave anti-Covid. Veton Zuka nga Shoqata e...

Totaj: Do të qeverisi me duar të pastra

Kandidati i PDK-së për kryetar të Prizrenit, Shaqir Totaj, në kuadër të fushatës parazgjedhore është takuar me mësimdhënësit pensionist, si dhe me strukturat e...

Deputeti i VV’së: Haskukën e penguan nga qendra që të punojë për Prizrenin

Deputeti i Lëvizjes Vetëvendosje, Arbër Rexhaj, ka pretenduar se legjislatura e kaluar e ka penguar të vazhdojë punët e komunës kryetarin e Prizrenit, Mytaher...

Moti sot, diell dhe temperatura deri 29 gradë

Instituti Hidrometeorologjik i Kosovës bën të ditur se sot do të mbajë mot me diell. IHK njofton se deri të enjten parashihen kushte të qëndrueshme...

Arrestohet personi i kërkuar në Zhur të Prizrenit

Policia e Kosovës ka arrestuar një person të kërkuar të premten në fshatin Zhur të Prizrenit, raporton PrizrenPress Ai është arrestuar në bazë të urdhëresës...

20-vjetori i sulmeve terroriste në ShBA

Sulmet e 11 shtatorit 2001 ndodhën brenda një periudhe prej më pak se 102 minutash, duke shkaktuar vdekjen e 2,996 njerëzve në atë ditë....

Vidhet një qen në Prizren

Dy persona nga Prizreni kanë raportuar në polici vjedhjen e qenit të tyre, raporton PrizrenPress Pas një punë hetimore policia ka arritur ta lokalizoi të...

Sot fillon votimi përmes postës për zgjedhjet e 17 tetorit

Sot fillon votimi përmes postës për votuesit jashtë Kosovës të cilët janë regjistruar suksesshëm për zgjedhjet e 17 tetorit, shkruan Gazeta Sinjali. Sipas afateve të...

Murati: Ndërtimi i rrugës Prizren-Tetovë pritet të përfundojë brenda këtij mandati

Këtë të enjte, në Shkup është mbajtur mbledhja e parë e përbashkët e Qeverisë së Kosovës dhe Qeverisë së Maqedonisë së Veriut më çrast...

Fjalorthi arbëresh i shqipes së vjetër

Arbëreshët e Italisë, krenohen me trashëgiminë e madhe sa të pasur kulturore, që, mrekullisht e kanë përçuar brez pas brezi nëpër shekuj. Nga Komuna e...

Votohet qeveria “Rama 3”

Me 77 vota pro, 53 kundër dhe 1 abstenim, Kuvendi miratoi qeverinë “Rama 3”. Pas një seance maratonë që zgjati deri në orën 6:40...

Lajmet e Fundit