Autor: Mr.Sc Shaban Osmanollaj

Ese kulturore, historiko–juridike

Kjo ese trajton rolin e muajit Nëntor në formësimin kulturor, historik-juridik dhe identitet të shqiptarëve. Ne aspektin profesional si jurist e studiues, e shikojmë këtë rrugëtim jo vetëm si proces kulturor, por edhe si zhvillim të pandërprerë të vlerave shtet formuese: identitet, organizim, liri dhe drejtësi. Në kronologjine kulturore, historike-juridike ne muajin Nëntor jane percaktuar situata jetike per simbole dhe identitet.

Në kuptim te sovranitetit kemi Nëntorin e Parë – Skënderbeu dhe kuptimi i sovranitetit (1443), ku më 28 Nëntor 1443, Skënderbeu ngriti flamurin në Kalanë e Krujës. Ky akt nuk ishte vetëm simbolik; ai ishte shpallje sovraniteti – një koncept juridik i barasvlershëm me deklarimin se një territor e merr në dorë veten, ushtron kontroll dhe vendos autoritet të brendshëm. Andaj citohet shpesh fjala e tij: “Lirinë nuk ua solla unë, por e gjeta këtu, mes jush.” Ky është një mesazh që lidhet drejtpërdrejt me të drejtën natyrore për vetëqeverisje, sipas referencave te botuara nga profesor Kristo Frashëri, “Historia e Skënderbeut”.

Express Kredi nga BiCredit

Me pastaj si instrument juridik dhe kulturor dhe si standard kemi Kongresin e Manastirit 14-22 Nëntor 1908, i cili përcaktoi alfabetin e gjuhës shqipe. Në thelb, alfabeti është normë: një standard i detyrueshëm, pa të cilin nuk mund të ekzistojnë arsimi, administrata, e as ligjshmëria e dokumenteve. Pra, ky ishte hapi i parë drejt një sistemi juridik modern shqiptar, sepse një komb pa gjuhë të unifikuar nuk mund të ketë institucione të qëndrueshme. E pak me vone më 28 Nëntor 1912, Ismail Qemali shpalli pavarësinë në Vlorë. Ky akt është dokumenti juridik themelor i shtetit shqiptar. Ai i dha fund juridik sundimit të huaj dhe hapi rrugën për strukturat e para ligjore, administrative dhe kushtetuese të kombit. Pavarësia është themeli i së drejtës publike shqiptare, pasi u kalua nga identiteti në shtet.

Ndërsa ne vitin 1998, kemi konsolidimin e shtetit ligjor ne Shqipëri, pasi me 28 nëntor te vitit 1998 me referendum vendoset për kushtetutën e Shqipërisë, e cila përfaqëson momentin e modernizimit juridik dhe përfundimin e tranzicionit institucional dhe kjo rregullon: ndarjen e pushteteve; garanton te drejtat dhe liritë themelore; vendos mekanizmat e balancave institucionale dhe krijon arkitekturën ligjore te shtetit demokratik, andaj ky moment juridik lidhet natyrshëm me 1443-n dhe 1912-n, sepse aspirata kthehet ne rend te rregulluar shtetëror.

Banesat më të kërkuara në Prizren – Bëhu pronar në Foleja Residence!

Kur jemi te zhvillimet dhe e drejta për identitet ne Kosovë kemi 28 Nëntorin e vitit 1968, demonstratat në Prishtinë dhe në shumë qytete të tjera të Kosovës e qe ishin shfaqje paqësore të së drejtës për identitet kulturor dhe kombëtar. Kërkesa kryesore në keto demonstrata ishte ngritja e flamurit kombëtar – që në thelb është kërkesë për njohje juridike të simboleve dhe të barazisë së shqiptarëve në ish-Jugosllavi dhe te drejta me te gjera kulturore e arsimore. Ky moment ishte një kapitull i rëndësishëm i së drejtës kolektive, i lidhur me liritë civile dhe politike.

Pastaj ne vitet ’90-ta kemi Nëntorët e UÇK-së: E drejta për vetëmbrojtje, dalja e parë publike e UÇK-së (1997), e cila i riktheu shqiptarëve të Kosovës konceptin juridik të vetëmbrojtjes së drejtë përballë një sistemi represiv.
Procesi i shtetformimit shqiptar në fund të shekullit XX nuk kuptohet pa rolin e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Edhe pse juridikisht Kosova është “sui generis” rast i veçantë në të drejtën ndërkombëtare, koncepti i vetëmbrojtjes së popullatës ndaj represionit shtetëror dhe avancimi i të drejtës për vetëvendosje në kushte të dhunës sistematike janë bërë objekt i shumë studimeve juridike.

Industria e mishit “Medina” në Prizren – traditë, cilësi dhe shije autentike të produkteve të mishit që nga viti 1991

Brenda këtij procesi, figura e Adem Jasharit përfaqëson pikën e kthesës morale dhe juridike në ndërkombëtarizimin e çështjes së Kosovës. Sulmi ndaj familjes Jashari në 5–7 mars 1998 konsiderohet nga shumë autorë si momenti i fundit i rrugës paqësore dhe fillimi i konceptit të “no return point”, ku e drejta për rezistencë merr dimensionin e së drejtës natyrore të popullit për mbrojtje kolektive.

Nga këndvështrimi juridik: Reagimi i popullit dhe formimi i UÇK-së u mbështet në parimin e jus cogens për mbrojtjen e jetës dhe të drejtave themelore.

Krizat humanitare që pasuan, çuan në ndërhyrje ndërkombëtare të justifikuar humanitare (1999), e cila më vonë ndihmoi procesin e shtetformimit.

Adem Jashari u transformua në simbol të rezistencës, duke u bërë “figurë referimi” për doktrinën e së drejtës për vetëvendosje në kontekste të represionit ekstrem. Gjithashtu Nëntori lidhet ngushtë edhe me ditëlindjen e Komandantit Adem Jashari (28 nëntor 1955), figura qendrore e rezistencës së armatosur. Familja Jashari u bë simbol i të drejtës për liri dhe të drejtës për ekzistencë – dy prej parimeve themelore të të drejtës ndërkombëtare. Roli i UÇK-së në këtë ese nuk trajtohet emocionalisht, por si pjesë e procesit juridiko-historik për realizimin e të drejtave kolektive të shqiptarëve në Kosovë, sipas botimeve dhe referencave nga Malcolm, N. Kosovo: A short Histori dhe Judah, T. Kosovo: War and Revenge. Shqiptaret e Kosovës përjetuan një proces te ngjashëm shetformimi, por te zhvilluar nen kushte represioni. UÇK-ja u be shprehje e te drejtës për mbrojtje dhe vetëvendosje ne rrethana te dhunës institucionale dhe nga perspektiva ndërkombëtare lufta çlirimtare lidhet me te drejtën për rezistence ndaj shkeljeve masive te te drejtave, ndërhyrja ndërkombëtare nga NATO bazohet ne parimin e mbrojtjes humanitare dhe formimi i institucioneve pas luftës çoi drejt pavarësisë se Kosovës ne vitin 2008.

Kompleksi ‘Newco Elan’ ofron banesa të ëndrrave tuaja në zemër të Prizrenit

Pra, të gjitha këto data të Nëntorit– 1443, 1908, 1912, 1968 dhe fundi i shekullit XX – lidhen nga një element i përbashkët: përpjekja e vazhdueshme e shqiptarëve për të jetuar të lirë, të organizuar dhe të barabartë. Në këtë kuptim, Nëntori është kalendar i formimit: Kulturor–alfabeti, gjuha, tradita; Politik – pavarësia, vetëqeverisja; Juridik–të drejtat, sovraniteti, vetëvendosja dhe Shtet formues–ushtria, institucionet, simbolet.

Si përfundim do te themi se Nëntori nuk është vetëm kujtim; është udhërrëfyes i vetëdijes kombëtare, andaj rrugëtimi shqiptar nëpër shekuj tregon se identiteti, kultura, e drejta dhe liria janë procese që ndërtohen vazhdimisht. Nëntori na kujton se çdo brez ka përgjegjësinë të mbrojë dhe zhvillojë institucionet, gjuhën, ligjin dhe vlerat që garantuan ekzistencën tonë si komb. Ngjarjet e Nëntorit formojnë një vijimësi te qarte te shetformimit shqiptar. Ato tregojnë lidhjet midis historisë, kulturës dhe se drejtës: nga alfabeti e deri te kushtetuta, nga flamuri te vetëvendosja, nga simboli te rendi juridik. Kjo ese kerkon për reflektim mbi atë që përfaqësojmë sot dhe për detyrimin që kemi nesër.

Nga Ben Blushi

Sot është dita e Kongresit të Manastirit i cili në nëntor të vitit 1908 vendosi që gjuha shqipe të shkruhej me një alfabet të vetëm.

Historia e atyre ditëve të Kongresit të Manastirit është një sintezë e historisë së Shqipërisë. Në tavolinën e delegatëve që vendosën se me çfarë alfabeti do shkruhej gjuha shqipe ishin tre mundësi.

Një alfabet me shkronja latine, një alfabet me shkronja greke dhe një alfabet me shkronja arabe.

Për këtë arsye Kongresi i Manastirit nuk ishte një takim gjuhëtarësh, por një parlament.

Ai parlament vendosi që Shqipëria të shkonte me Perëndimin.

Në atë kohë nuk kishte Europë, nuk kishte BE dhe as institucione.
Shqipëria nuk ishte shtet i pavarur dhe i vetmi isntitucion që përcaktonte përkatësinë në një bashkësi politike ishte gjuha.

Prandaj vendimi i Kongresit të Manastirit është akti i parë pro evropian që ka marrë elita shqiptare që nga vdekja e Skënderbeut.

Që të kuptohet sa i guximshëm ishte ky vendim duhet kujtuar se vetë Turqia, vendi që na kishte pushtuar për 500 vjet e ndryshoi alfabetin e vet nga arab në latin në vitin 1928, 20 vjet më vonë se Shqipëria.

Në një kuptim provinca udhëhoqi edhe Perandorinë e saj. Siç ndodh edhe sot dhe siç nuk mund të mos ndodhte, në Kongresin e Manastirit kishte një pakicë që kërkonte që shqipja të shkruhej me alfabet arab.

Këta ishin islamikët shqiptarë, mbeturina të të cilëve ka ende sot nëpër Shqipëri.

Për fat të mirë aty u ndanë myslimanët dhe islamikët.

Shumë hoxhallarë të ndritur dhe patriotë myslimanë u bashkuan me Gjergj Fishtën, Mit’hat Frashërin, Luigj Gurakuqin dhe Ndre Mjedën për të votuar pro shkronjave latine.

Myslimanët zgjodhën Shqipërinë, islamikët zgjodhën Islamin.

Të parët zgjodhën Perëndimin, të dytët Lindjen.

Imagjinoni për një çast sikur islamikët të kishin fituar.

Ndoshta Shqipëri nuk do kishte, gjuha shqipe do ishte një variant arab dhe gjithë kultura jonë do ishte primitive e deformuar dhe shumë e varfër.
Mund të mos kishim fare letërsi, art dhe filma.

Në vend të shqiponjës, në flamur do kishim një syre nga Kurani, siç vërtet ka pasur shumë islamikë që e kanë kërkuar me zell të madh.

Kongresi i Manastirit e ndau Shqipërinë nga Perandoria Osmane që është fatkeqësia më e madhe e historisë sonë.

Të gjithë ata që thonë se Perandoria Osmane na shpëtoi nga asimilimi sepse nuk u bëmë grekë apo serbë janë islamikë të mjerë.

Kjo është një tezë e shëmtuar që justifikon pushtimin dhe ata që janë me pushtimin janë edhe më të kqëqinj se vetë pushtuesit.

E kundërta është e vërtetë.

Shqipëria u copëtua padrejtësisht nga fqinjët serbë dhe grekë sepse u konsiderua një Turqi e vogël e cila e humbi luftën bashkë me Perandorinë Osmane.

Kur rrëzohen, Perandoritë thyhen si copa pasqyrash të mëdha, duke marrë me vete dhe vazot e vogla përreth.

Ky është rasti jonë.

Ne ramë bashkë me vetratën dhe u thërmuam.

Nëse nuk do kishte ndodhur kështu, sot Kosova do ishte Shqipëri bashkë me gjysmën e Maqedonisë, Janinën, dhe një pjesë të Malit të Zi.

I humbëm këto territore si bashkëpuntorë të një Perandorie humbëse dhe primitive e cila e shkretoi Shqipërinë në mënyrën barbare.

Evropa e pranoi dhe e certifikoi ndarjen tonë duke na paragjykuar padrejtësisht si osmanë.

Kjo është e vërteta e hidhur e historisë sonë.

Stërgjyshi im nga nëna, Simon Shuteriqi ishte njëri nga 50 delegatët e Kongresit të Manastirit.

Kur mendoj se ai ishte një djalë 25 vjecar që votoi kundër Perandorisë Osmane mbushem me krenari.

Një vit më vonë turqit ia morrën hakun dhe e sakatuan në Elbasan, kur zbuluan se ai ishte pjesë e një shoqërije sekrete që po organizohej për të marrë armët kundër tyre.

Duke rikujtuar të parët e mi më vjen mirë të them se gjithmonë kemi zgjedhur të jemi në anën e duhur të historisë.

Kemi qenë gjithmonë kundër pushtuesve.

Kjo është dhe dita për t’i kërkuar shtetit shqiptar të bëjë ç’mos për ta marrë në administrim godinën e Kongresit të Manastirit që ndodhet e rrënuar në Bitola të Maqedonisë.

Ajo godinë na takon. Aty është historia jonë. Aty është muzeu i qëndresës sonë.

Aty do punoja si ciceron për t’i mësuar të rinjve se si Shqipëria lindi nga shkronjat.

Marketing

Express Kredi nga BiCredit

Banesat më të kërkuara në Prizren – Bëhu pronar në Foleja Residence!

Industria e mishit “Medina” në Prizren – traditë, cilësi dhe shije autentike të produkteve të mishit që nga viti 1991

Kompleksi ‘Newco Elan’ ofron banesa të ëndrrave tuaja në zemër të Prizrenit

“Guraziu” në Prizren, me 20 vjet përvojë pune në vendosjen e dyerve, laminatit, parketit, kuzhinave dhe dhomave të fjetjes

‘Toni Residence’ – Mos e humb rastin për të blerë banesën tënde në Prizren

Hapësira me qira në objektet e reja te ‘RENELUAL TAHIRI’ në Prizren