Është përkujtuar dje në mjediset e Muzeut Historik 150-vjetori i lindjes së poetit të shquar Andon Zako Çajupi.
Me këtë rast, Muzeut Historik Kombëtar iu dhurua dekorata, që poetit iu akordua në vitin 2013 nga Presidenti i Republikës, e cila do të ekspozohet në ambientet e muzeut.
Aktiviteti u çel nga drejtori i MHK Melsi Labi, ndërsa më pas u mbajtën disa kumtesa mbi jetën dhe veprën e poetit dhe dramaturgut shqiptar.
Andon Zako Çajupi, i biri i Haritos dhe i Zoicës u lind më 27 Mars 1866 në Sheper, një fshat i vogël i Zagorisë së sipërme te Shqipërisë. Mësimet e para Andoni i mori në një shkollë greke të fshatit. Ndërsa një gjysmë gjimnaz e kreu po në gjuhën greke në Manastir të Nivanit. Studimet i vazhdoi në një kolegj francez, aty lexoi dhe shumë vepra të autorëve të famshëm të Francës, po ashtu u njoh edhe me shumë atdhetarë shqiptarë. Ndërsa në Universitetin e Gjenevës studioi shkencat juridike. Më vonë, gjatë qëndrimit në Misir, 1894-1895, Çajupi u bashkua me mërgimtarët shqiptarë në lëvizjen letrare e atdhetare.
Kryevepra e Çajupit cilësohet “Baba Tomori” e botuar më 1902 është ndarë në katër pjesë: (“Atdheu”), (“Dashuria”), (“Përralla të vërteta e të rreme”) dhe si shtojcë ka komedinë “Katërmbëdhjetë vjeç dhëndër”. Çajupi ka botuar edhe vjersha për fëmijë si “Korbi dhe dhelpra” , “Kali dhe dreri”, “Ujku dhe qengji”, etj.
Ksenofon M. Dilo nga Sheperi i Zagorisë pohon se “Vepra e Andon Zako Çajupit ka qenë dhe mbetet një faktor aktiv i zhvillimit dhe i emancipimit shpirtëror, politik e artistik të shqiptarëve”, duke kujtuar se “Andon Cakua (Çajupi) ka marrë pjesë gjallërisht në lëvizjen patriotike shqiptare dhe mbajti krahun e saj më të përparuar. Bashkëpunoi me atdhetarë si Naim Frashëri, Filip Shiroka Ilia Dilo Sheperi, Jani Vruho etj. Lëvroi lloje të ndryshme letrare të cilat kanë brenda ëndrrën e poetit: Një Shqipëri të përparuar Demokratike”…
Andon Zako Çajupi rrjedh nga një familje patriotike. I ati i tij i ka kërkuar administratës osmane të Janinës që të hapte shkollën shqipe në Sheper (më 12 prill 1887) dhe ajo të mbahej me shpenzimet e tij. Çajupi është evidentuar si një nga penat më të shquara të letërsisë shqipe që i përket periudhës së Rilindjes Kombëtare. Ai kontribuoi në thellimin e problematikës shoqërore të Letërsisë së Rilindjes Kombëtare. Poeti, publicisti dhe dramaturgu Andon Zako Çajupi, në më shumë se një shekull e gjysmë me krijimtarinë letrare të tij, ka zënë një vend të veçantë në historinë e letërsisë shqiptare. Në 150-vjetorin e lindjes së poetit, Bashkia e Libohovës dhe komuna e Zagorisë, organizuan aktivitetin përkujtimor, ku u vu në dukje kontributi patriotik i Çajupit për çlirimin kombëtar dhe progresin shoqëror në periudhat e rilindjes dhe pavarësisë së vendit tonë. Përgjatë këtij organizmi u sollën pjesë nga krijimtaria letrare e Çajupit, këngë dhe valle karakteristike të folklorit të pasur të zonës së Zagories etj. Programi i organizimeve në përkujtim të 150-vjetorit të lindjes së Andon Zako Çajupit do të vazhdojnë në Tiranë, me një simpozium shkencor dhe një aktivitet kulturor./mapo