23.8 C
Prizren
E diel, 19 Shtator, 2021

‘Alfabetarja e gjuhës shqipe’ dhe kontributi i Jani Vretos, Sami Frashërit e Pashko Vasës

“Alfabetarja e gjuhës shqipe” u botua me nismën e Sami Frashërit, Jani Vretos e Pashko Vasës, në Stamboll më 27 shkurt 1879.

Për ta kuptuar rëndësinë e këtij botimi, duhet të kthehemi pas në kohë e në histori. Kujtojmë se shqipja, me sa dokumentohet deri tani, filloi të shkruhet që nga shekulli XV me alfabetin latin, të plotësuar me pesë shkronja të posaçme. U shkrua dhe me shkronja greke e, pas pushtimit turk, edhe me alfabetin turk-arab.  Rruga tjetër që u ndoq, është ajo e krijimit të alfabeteve origjinale me përhapje të kufizuar.

Që në fillimet e lëvizjes për çlirim nga Turqia, çështja e alfabetit doli në plan të parë: pa të nuk mund të flitej për Rilindje të popullit shqiptar.  Prandaj me nismën e Sami Frashërit, Jani Vretos e Pashko Vasës, më 27 shkurt 1879 u botua në Stamboll “Alfabetarja e gjuhës shqipe“. Ishte një nga veprimtaritë më të rëndësishme të patriotëve shqiptarë të Stambollit, të cilët më 12 tetor 1879 themeluan “Shoqërinë e të Shtypurit të Shkronjave Shqip”, shoqëri kulturore, që kishte për synim të nxiste zhvillimin e kulturës në gjuhën shqipe dhe ta vinte atë në shërbim të çështjes së çlirimit kombëtar nga Turqia. Me alfabetin, plotësonte një nga kërkesat bazë për përhapjen e propagandës atdhetare dhe i hapte rrugën botimeve të para serioze të Rilindjes sonë Kombëtare.

Libri “A?FABETARE E GLÚHESE ?QIP” është përgatitur,pra, nga Shemsudin Sami Frashëri, Jani Vreto, Pashko Vasa etj., dhe është botuar në Stamboll më 1879. Një kopje e librit, me kapakë kadife të kuqe të shkruar me shkronja ari, i është dhuruar Sulltan Abdyl Hamitit II, i cili ka ditur të flasë shqip.

“Alfabetarja e gluhësë shqip”, botuar vetëm pak muaj pas miratimit të alfabetit të Stambollit, është një vepër kolektive. Në të janë përfshirë shkrimet e Sami Frashërit: “Gjuha Shqip” dhe “Dheshkronjë”; të Jani Vretos: “Udhë e të shkruarit të gjuhësë Shqip”, “Për Gjithëçishtënë dhe për Zon’e jetësë edhe për Njerinë, botën’ e vogëlë”, “Numerëmësonjë”; të Pashko Vasës: “Shqypnija e Shqyptârt”, të Koto Hoxhit: “Porosit’ e Tovitit mbë të birë”.  Siç shihet nga përmbajtja, “Alfabetares së gjuhës shqipe” nuk është thjesht një tekst abetareje. Përveç abetares në të përfshihen edhe lëndë të tjera si: gramatikë, histori, aritmetikë, edukatë shoqërore dhe morale.

Në gjirin e saj, siç u përmend, bashkëpunuan ngushtësisht myslimanë të mëdhenj si vëllezërit Frashëri, katolikë të shquar, si Pashko Vasë Shkodrani e ortodoksë të mësuar e atdhetarë si Jani Vreto: ishte pra model i bashkëpunimit ndërmjet feve në shërbim të Atdheut. Vlerat e kësaj abetareje, që me të drejtë është quajtur “një vepër themelvënëse”, janë të gjera dhe të shumanshme. Kjo vepër përbën një prej gurëve themeltarë në proçesin ripërtëritës dhe ripërcaktues të gjuhësisë shqiptare.

Në “Alfabetare…” trajtohen disa nga problemet më themelore të kohës, në plane të ndryshme: politik, idelogjik, kulturor dhe arsimor që kishte shtruar për zgjidhje Lidhja Shqiptare e Prizrenit. Ky tekst, si rrallë ndonjë tjetër, shkon në unison me ato ngjarje, duke u bërë jehonë, duke zbatuar pjesë të veçanta të programit për çlirimin kombëtar dhe shoqëror.

Gjithsesi çështja e alfabetit të shqipes do të zgjidhej përfundimisht vetëm me Kongresin e Manastirit, që u mblodh më 14 nëntor 1908, ku u hartua një alfabet i ri me shkronja latine. Është alfabeti që përdorin edhe sot e kësaj dite gjithë ata, të cilët shkruajnë shqip. / KultPlus.com

Më Shumë

Orët e humbura do të kompensohen

Ministrja e Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit, Arbërie Nagavci për lirimin nga pagesa për vijimin e mësimit në arsimin e lartë, tha se kjo...

Haskuka në konakun e dy kandidatëve për Kuvend të Prizrenit

Kandidati i Lëvizjes Vetëvendosje për kryetar të Prizrenit, Mytaher Haskuka, në kuadër të parafushatës zgjedhore, ka vizituar konakun e shtëpisë së dy kandidatëve për...

117 të vdekur brenda një jave në Kosovë

Brenda një jave janë shënuar 117 viktima nga Covid-19. Numri i rasteve të vdekjes është shtuar kohëve të fundit, si pasojë e Coronavirusit. Vetëm për një...

Kosova në përgatitje të pasaportës digjitale COVID-19

Republika e Kosovës i njeh certifikatat digjitale COVID -19 e shteteve të miratuara nga Komisioni Evropian, por vetë ende nuk është pjesë e sistemit...

Tuna rikthehet me koncert live

Këngëtarja e njohur shqiptare, Tuna Sejdi, ka kohë që nuk ka sjell ndonjë projekt të ri muzikor për fansat e saj. Megjithatë ajo po tregohet...

Totaj merr mbështetje në Has

Kandidati i PDK-së për kryetar të Prizrenit, Shaqir Totaj, ka shpalosur sot programin e tij zgjedhor në fshatrat e Hasit. Ai tregon se në këto...

Prizren, katërmbëdhjetë aktakuza kundër katërmbëdhjetë personave

Përmes raportit 24 orësh të Prokurorit të Shtetit, është bërë e ditur se nga Prokuroritë e vendit janë ngritur 75 aktakuza kundër 85 personave,...

Nxënësja e ngacmon ish-profesorin në Suharekë: Të dua!

Sot në degën e Gjykatës Themelore në Suharekë është mbajtur një seancë gjyqësore ku është trajtuar rasti i ngacmimit nga një nxënëse për ish-profesorin...

Kritikohet Kylian Mbappe

Edhe pse dhuroi një paraqitje të mrekullueshme në sfidën e fituar 4-0 ndaj Clermont, Kylian Mbappé nuk u ka shpëtuar kritikave në Francë. Lojtari...

LDK: VV në Prizren ka filluar blerjen e votave

Lidhja Demokratike e Kosovës, dega në Prizren ka lëshuar komunikatë për media ku po pretendon të ekspozojë keqpërdorime të pushtetit lokal në Prizren. Ata thonë...

Retë “Mammatus” shfaqen në Prizren

Retë e llojit “Mammatus” janë shfaqur në Prizren, sipas një fotografie të postuar në faqen e motit në Facebook, Meteo Ballkan. Retë “Mammatus”, kanë pamje...

Thyhen dritaret e një shkolle në Rahovec

Policia e Kosovës ka bërë të ditur se persona të panjohur kanë thyer xhamat e dritareve të shkollës fillore në fshatin Gexhe të Rahovecit,...

Vdes 73-vjeçari pasi nuk kishte vend për t’u shtrirë në spitale

Një 73-vjeçar amerikan, Ray DeMonia vdiq pasi nuk pati asnjë shtrat të lirë në 43 spitale. Ai nuk po kërkonte trajtim për COVID-19, por kishte...

Suharekë, mantelbardhët fushatë për Bali Muharremajn (VIDEO)

Dy zyrtarë të Qendrës Kryesore të Mjekësisë Familjare në Suharekë, dy ditë më parë me anë të video-mesazheve kanë bërë thirrje të votohet kryetari...

22 vjet nga themelimi i TMK-së

Sot bëhen 22 vjet nga themelimi i TMK-së, ku sipas marrëveshjes së Kumanovës dhe në pajtim me marrëveshjen e Rambujesë, ishte paraparë çarmatimi i...

Komandanti gjerman i KFOR-it, major Ludwig von Düsterlohe, viziton gjimnazin “Loyola” në Prizren

Komandanti gjerman i KFOR-it, major Ludwig von Düsterlohe, ka zhvilluar sot një vizitë në Gjimnazin “Loyola” në Prizren, për t’u njohur me punën dhe...

Lajmet e Fundit