31.8 C
Prizren
E martë, 28 Qershor, 2022

144 vjetori i Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, Buxhovi: Ngjarje madhore që vuri në binarët historik pavarësinë kombëtare

Jusuf BUXHOVI

Kuvendi i Lidhjes u hap më 10 qershor 1878 në Prizren, në medresën e Mehmet Pashës, pranë Bajrak-Xhamisë. Edhe data e mbajtjes nuk ishte e rastësishme, meqë  duhej të mbahej para se të fillonte punimet Kongresi i Berlinit i caktuar më 13 qershor.

Nga të dhënat e tanishme, të cilat janë të pakta, meqë është ruajtur vetëm një pjesë e protokolleve të mirëfillta të mbledhjes, merret vesh se në Kuvend kanë marrë pjesë më shumë se njëqind përfaqësues të shumë krahinave shqiptare, por ku mungonin delegatët e vilajetit të Shkodrës (nisja e të cilave thuhet se ishte penguar nga intrigat e valiut turk Hysen Pasha, por që arsyet janë pak më të thella).

Ndërsa nga Vilajeti i Janinës  mori pjesë vetëm Abdyl Frashëri. Megjithatë, nga këta 110 emra që gjenden dhe shumica vinë nga Vilajeti i Kosovës, kryesisht janë personalitete që kishin marrë pjesë në kryengritjet kundër Tanzimatit, ndër të cilët shquhen Ali bej Gucia, Iljaz pashë Dibra, Hasan pashë Tetova, Ymer Prizreni (kryetar i komisionit organizativ të Kuvendit), Abdullah pashë Dreni, Ahmet Korenica, Shaban bej Prizreni, Jashar bej Shkupi, Shaban bej Peja, Filip Doda, Sulejman Vokshi, Shuajip Spahiu, Ali Ibra e të tjerë.

Në Kuvend morën pjesë si delegatë disa feudalë  boshnjakë dhe sulltanistë nga viset e Bosnjës-Hercegovinës. Aty mori pjesë edhe  mytesarifi turk i Prizrenit, Qamil Beu bashkë me disa përkrahës së linjës sulltaniste, që bazuar në raportet e konsujve të pranishëm në Prizren, ishte mjaft aktiv. Kjo demanton në tërësi pohimet se Lidhja u mbajt “fshehtë” dhe pa dijen e Portës.

Në bazë të dokumenteve me mangësi të shumta, megjithatë, kuptohet se Kryetar i Kuvendit u zgjodh Iljaz pashë Dibra, ndërsa aty foli Abdyl Frashëri, jo në cilësinë e “kryetarit” e as “të kryesuesit” të Lidhjes, siç është shënuar nga një pjesë e mirë e historiografëve shqiptarë, por si përfaqësues i Komitetit të Stambollit.

Ajo që ishte më e rëndësishme, megjithatë kishte të bënte me atë se Kuvendi ia doli të marrë vendimin për themelimin e një organizate me karakter politik e ushtarak, te një Lidhjeje (Ittifaku), me një qendër të vetme drejtuese dhe me degë të saj në të gjitha krahinat e vendit, e cila do të merrte përsipër detyrën që të mbronte me çdo mjet interesat e vendit, që asokohe lidheshin me mbrojtën e territoreve shqiptare që kërcënoheshin nga copëtimet. Sipas traditës, së bashku me formimin e Lidhjes, u shpall  edhe një besë e përgjithshme, në bazë të së cilës duhej të pushonin menjëherë të gjitha veprimet e gjakmarrjes ndërmjet banorëve të krahinave që ishin përfshirë në Kuvendin e Prizrenit.

Kuvendi themeloi organet e larta. Në krye të Lidhjes ishte Këshilli i Përgjithshëm me seli në Prizren, nga i cili do të vareshin degët  krahinore. Kryetar i tij u zgjodh Iliaz pashë Dibra. U formua edhe Komiteti Qendror i Lidhjes nga tri komisione: komisioni i punëve të jashtme me përgjegjës Abdyl Frashërin, komisioni i punëve të brendshme i drejtuar nga Haxhi Shabani dhe  komisioni i të ardhurave financiare i drejtuar nga Suljeman Vokshi.

Aktet e para të Kuvendit të Përgjithshëm ishin: një peticion për çështjen shqiptare, dërguar Kongresit të Berlinit, dhe një peticion, dërguar Portës së Lartë , Kararnameja (Akti i vendimeve-kanuni) dhe Talimati (Urdhëresa).

Kararnameja (Akti themelor) kishte gjashtëmbëdhjetë pikë, me të cilin mund thuhej se sanksionohej formimi i Lidhjes si organizatë politike (pika 16) dhe përcaktonte detyrat e saj më të ngutshme. Në pikën 1 theksohej karakteri mbrojtës, ndaj çdo qeverie, përveç asaj të Portës së Lartë, të veprojë aktivisht me të gjitha mjetet për të mbrojtur integritetin e vendit.

Nenin 4, kur thuhet se “me ligjet e lara të sheriatit, ne do të mbrojmë jetën, pasurinë dhe nderin e shokëve besnikë të besimit jomysliman, ashtu si për vete”,  bën të ditur për  ruajtjen e karakterit islamik, gjë që si formulim në ato rrethana ishte edhe i pashmangshëm.

Fryma kombëtare, nga e cila ishte e privuar më 10 qershor ditën e hapjes së Kuvendit dhe veçmas nga kërkesat për bashkimin e katër vilajeteve shqiptare në një, që ishte një formë e autonomisë, me të cilën sigurohej mbrojta e vendit nga copëtimet e mëtutjeshme që kërcënonin nga të gjitha anët, filloi të animohet qysh në Kuvendin e Përgjithshëm të Lidhjes, që u mblodh në Prizren, më 1 korrik 1878. E kompletuar me 96 delegatë nga Kosova dhe me delegatët nga Shkodra (26 sish)  e Vilajeti i Janinës (me 20), pas një diskutimi të gjerë, Kuvendi miratoi një Rezolutë ose Kanun të ri për Lidhjen e Prizrenit, me të cilin u bënë hapat e rëndësishëm në përpunimin e mëtejshëm të programit të Lidhjes. Sepse, Kanuni i ri, e shpalli botërisht organizatën e themeluar në Prizren si Lidhje Shqiptare dhe organin i saj qendror e quajti Komiteti Kombëtar.

Statuti i ri ishte pastruar nga ndonjë formulim me karakter fetar islamik dhe nga ideja e besnikërisë ndaj Perandorisë Osmane, që kishte pasur vend në Kararname.  Në tekstin e Kanunit thuhej shprehimisht se Lidhja do të luftonte për të drejtat kombëtare shqiptare dhe se veprimtarinë e saj do ta shtrinte vetëm në trojet shqiptare. Ajo i jepte të drejtë Komitetit Kombëtar të formonte nënkomitete të Lidhjes në qendrat e sanxhaqeve të Shqipërisë, të organizonte një ushtri të armatosur për të mbrojtur trojet shqiptare, të shpallte mobilizimin ushtarak të të gjithë burrave të aftë për armë, të vilte, për nevojat e veta buxhetore, një sërë taksash të ndryshme dhe të jepte dënime penale kundër dezertorëve nga Lidhja Shqiptare, me çka mund të thuhet se Lidhja kishte krijuar rrethanat për marrjen mbi vete funksionet e një qeverie.

Kanuni i miratuar më 2 korrik 1878, shënon nj fitore të rëndësishme të Lëvizjes Kombëtare Shqiptare në gjirin e Lidhjes së Prizrenit. Në të vërtetë, me këto të drejta, që u sanksionuan në kanunin e 2 korrikut 1878, Lidhja Shqiptare e Prizrenit fitoi bazën ligjore për të ngritur shkallë-shkallë një shtet autonom shqiptar brenda shtetit perandorak osman,  që projektohej  edhe si “Shqipëri Osmane”,  që do t’ia lëshonte vendin Shqipërisë evropiane, çastin që Perandoria Osmane nuk do të ishte më

Më Shumë

Totaj raporton para qytetarëve

Kryetari i Prizrenit, Shaqir Totaj, ka mbajtur sot takimin e parë publik me qytetarë . Ai, në këtë takim ka folur për punën 6 mujore...

Duke shitur foto nudo, gratë ukrainase mbledhin 800,000 dollarë për të ndihmuar njerëzit e tyre

Një grup grash ukrainase kanë ardhur me idenë për t'u ardhur në ndihmë ushtarëve që po luftojnë pa u lodhur kundër Rusisë duke shitur...

Shkurorëzime rekorde: Për katër muaj 18 çifte i dhanë fund martesës në Prizren

"Derisa vdekja të na ndajë!”, është fjalia më e ëmbël që dëgjohet kur një çiftë kurorëzon dashurin e tyre me martesë. Por, shumë çifte...

Mungesa e punëtorëve fut Kosovën në krizë

Orar i stërzgjatur i punës, mohim i pushimit vjetor, punë pa kontratë, pagë e ulët e me vonesa - janë ankesat që, ndër vite,...

Prokuroria hap rast pas denoncimit të kryetarit të Prizrenit se është kanosur nga ish-deputeti Berisha

Prokuroria e Prizrenit ka hapur rast nën pretendimet se kryetari i Komunës së Prizrenit, Shaqir Totaj (PDK) është kanosur nga ish-deputeti nga Nisma Socialdemokrate, Zafir Berisha. Lajmin...

Digjen gjysëm miliardë dollarë drogë

Më shumë se gjysmë miliardë dollarë lëndë narkotike u dogjën në Mianmar, të dielën pasi OKB-ja paralajmëron se prodhimi dhe trafikimi i lëndës në...

Aksident i rëndë trafiku në Qafë të Duhlës, 3 persona të lënduar

Një aksident trafiku ka ndodhur mëngjesin e sotëm në aksin rrugor Shtime – Duhël. Këtë e kanë konfirmuar edhe nga Policia e Kosovës. Ata kanë bërë...

Vala e të nxehtit arrin në Kosovë, deri në 36 gradë celsius temperaturat gjatë javës që po hyjmë

Mot me temperatura të larta pritet të mbajë në Kosovës, gjatë javës që po hyjmë, njofton Prishtina Weather. Sipas PW, vendin tonë do ta përfshijë...

Sot nafta më shtrenjtë

Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë dhe Tregtisë ka caktuar çmimet tavan për shitjen e derivateve, për ditën e martë. Sipas vendimit, çmimi maksimal i lejuar i...

“Kosovës t’i hiqen vizat”, kjo është letra që Shchneeberger i ka shkruar Macron-it, por s’mori përgjigje

Këshilltarja lokale e Bashkimit Evropian, Kati Shchneeberger, i ka shkruar një letër presidenti francez, Emmanuel Macron, duke i kërkuar që Kosovës t’i hiqen vizat,...

Juventus, zëvendësuesi i Vlahovic gjendet te Getafe

Juventus është në kërkim të një sulmuesi që do ta pranonte stolin. Zgjedhja e parë për formacionin e Massimiliano Allegri-t është Dusan Vlahovic, por duhet...

Prizreni merr pjesë në takimin e Rrjetit Ballkanit të Qyteteve “B40” në Stamboll

Përfaqësues të Komunës së Prizrenit ishin pjesë e takimit të dytë të Rrjetit Ballkanik të Qyteteve B40 në Stamboll, ku morën pjesë zyrtarë të...

Zgjedhen drejtorët e rinj në gjashtë shkolla të Prizrenit

Drejtoria e Arsimit në Prizren ka njoftuar për përzgjedhjen e gjashtë drejtorëve dhe një zëvendësdrejtor të shkollave. Drejtorët e zgjedhur janë: Sali Ademaj- drejtor i gjimnazit...

Burri i kërkon ndihmë gruas: Hajde rrahim vëllain tim

Policia e Kavajës ka vënë në pranga një çift bashkëshortësh. Mësohet se burë e grua janë bërë bashkë dhe kanë ushtruar dhunë në familje. Më konkretisht...

IKD: ‘Gjykata Speciale’ është përcjell me parregullsi serioze

Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD), prezanton raportin me titull “Gjykimet Speciale”, i cili është rezultat i monitorimit të drejtpërdrejtë dhe sistematik që IKD...

“Kam frikë mos bëj ndonjë budallallëk”/ Gena zbulon nëse do hynte në “Big Brother VIP”

Këngëtari i dashur për publikun, Gena, ishte dje i ftuar në episodin e radhës të “Pardon My French” në Top Albania Radio. Gjatë kësaj...

Lajmet e Fundit